კონტენტზე გადასვლა

ბოტიჩელის „ვენერას დაბადება“: მნიშვნელობა, სიმბოლიკა და მის უკან მდგარი მითი

გამოქვეყნდა: • კითხვის დრო: 13 წთ

სანდრო ბოტიჩელის „ვენერას დაბადება“, დახატული დაახლოებით 1485 წელს: ქალღმერთი ტილოს ცენტრში, ზღვის ნიჟარაზე დგას, მარცხნივ ზეფირი მას ნაპირისკენ უბერავს, მარჯვნივ კი ორა ელოდება, რომ შემოსოს.

ადამიანების უმეტესობა, ვინც უფიცის გალერეის 10–14 დარბაზში შედის, ფიქრობს, რომ ეს ნახატი უკვე იცის. უნახავთ ის ტილოს ჩანთებზე, პლაკატებზე, საშხაპე ფარდებზე და რენესანსის შესახებ სახელმძღვანელოებში. შედიან და ჟურნალის ყდის ზომის რეპროდუქციას ელიან. ზომა აჩერებთ. „ვენერას დაბადება“ თითქმის სამი მეტრი სიგანისაა. თავად ვენერა, ტილოს ცენტრში, თავის ნიჟარაზე მდგარი, დაახლოებით ნატურალური ზომისაა. ეს პირველი ნატურალური ზომის შიშველი ქალის ფიგურაა, რომელიც დასავლეთ ევროპაში დახატეს რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, ათას წელზე მეტი ხნის მანძილზე. და ის ძალიან მშვიდად იყურება, სადღაც თქვენი მარჯვენა მხრის იქით.

აი, რისთვისაც სუვენირების მაღაზიის პლაკატები არასოდეს გამზადებთ. სანდრო ბოტიჩელის „ვენერას დაბადება“ პატარა, ძვირფასი საგანი არ არის. ეს კედელია. კედელი, რომელზეც ახალგაზრდა ქალღმერთი ახლახან ჩამოვიდა, ნიჟარით, ქარით, შიშველი, ღირსეული და სრულიად აუღელვებელი.

ეს ესეა ნახატზე. რას უყურებთ, რას ნიშნავს ის და რატომ ახდენს ადამიანებზე ასეთ გავლენას ხუთას ორმოცი წელია.

რას უყურებთ სინამდვილეში

ზღვიდან ახლახან დაბადებული ქალღმერთი უზარმაზარი ნიჟარით ნაპირისკენ მიცურავს. მის სახელს ლათინურად ვენერა ჰქვია, ბერძნულად კი აფროდიტე. მითი ჰომეროსზე ძველია. ჰესიოდეს „თეოგონია“, დაწერილი დაახლოებით ძვ. წ. 700 წელს, მოგვითხრობს, როგორ დაასაჭურისა ცის ღმერთი ურანი მისმა შვილმა კრონოსმა და როგორ გადაყარა მოკვეთილი ნაწილები ზღვაში. მათ გარშემო ამოსული ქაფიდან ქალღმერთი წარმოიშვა. ბერძნები მას აფროგენეიას, ქაფშობილს, უწოდებდნენ. რომაელები ვენერას ეძახდნენ. ის სიყვარულის, სილამაზის, შობის და ზოგიერთი ვერსიით თავად გაზაფხულის ქალღმერთი იყო.

ბოტიჩელის ნახატში ის ახლახან ჩამოვიდა. მარცხნივ ორი ფიგურა, ქარის ღმერთი ზეფირი და უფრო პატარა ქალის ფიგურა, რომელსაც, როგორც წესი, ნიმფა ქლორისად მიიჩნევენ, სუნთქვის ნაკადით მას ნაპირისკენ უბერავენ. ქარი ხილულია. მას ჰაერში მოფრენილ ოქროსფერ ზოლებში ხედავთ. მარჯვნივ ნაპირზე ახალგაზრდა ქალი ელოდება ყვავილებით მოჩითულ კაბაში და ვარდისფერ მოსასხამს უწვდის, რომ ახალი ქალღმერთი შემოსოს. ის ერთ-ერთი ორაა, წელიწადის დროთა განსახიერება. ზოგი მკვლევარი ამბობს, რომ კონკრეტულად გაზაფხულის ორაა.

ნიჟარა, რომელზეც ვენერა დგას, სავარცხელაა, Pecten jacobaeus, ხმელთაშუა ზღვის სახეობა, რომელიც ანტიკური დროიდან ქალის სქესისა და ნაყოფიერების სიმბოლო იყო. ჰაერში მიმოფანტული ვარდები, რომაელი პოეტის ლაქტანციუსის თქმით, იმავე წამს დაიბადა, როცა ვენერა. ყოველი დეტალი ციტატაა. ყოველი ციტატა ათასი წლისაა.

„ვენერას დაბადების“ დეტალი ქალღმერთის სახით: ოდნავ გვერდზე გადახრილი, თვალები მაყურებლის იქით მიმართული, გამომეტყველება არც მორცხვია და არც მაცდური, არამედ ჩაფიქრებული.

უჩვეულო მისი სიმშვიდეა. ვენერა ახლახან დაიბადა. ქარის სუნთქვამ ის ღია ზღვაზე გადმოაფრინა. ახლა წელიწადის დრომ უნდა შემოსოს. უნდა შეკრთეს. არ კრთება. მისი სახე ოდნავ გადახრილია. თვალები არსად კონკრეტულად არ იყურება, სადღაც მაყურებლის მარჯვენა მხრის იქით. პირი დახურული აქვს. ის ერთ ფეხზე წონასწორობს, სიმძიმე მარჯვენაზე აქვს გადატანილი: ეს კონტრაპოსტოა, პოზა, რომელიც კლასიკურმა ბერძნულმა ქანდაკებამ თხუთმეტი საუკუნით ადრე სრულყო და რომელსაც რენესანსის მხატვრები ფიგურა-ფიგურა თავიდან აღმოაჩენდნენ.

ის ევა არ არის. მის სხეულში სირცხვილი არ არის. არც ცოდვით დაცემაა. ის ქალღმერთია.

ვინ დახატა და როდის

სანდრო ბოტიჩელიმ, დაბადებით ალესანდრო დი მარიანო დი ვანი ფილიპეპიმ, რომელიც ფლორენციაში დაახლოებით 1445 წელს დაიბადა, „ვენერას დაბადება“ 1484-დან 1486 წლამდე დახატა. იმ დროისთვის ის უკვე ლორენცო მედიჩის წრის მხატვარი იყო. რომში პაპ სიქსტუს IV-ისთვის სიქსტის კაპელის ფრესკები უკვე დასრულებული ჰქონდა. რამდენიმე წლით ადრე დახატა „პრიმავერა“, თითქმის უეჭველად იმავე მფარველისთვის, ვისთანაც საბოლოოდ „ვენერას დაბადებაც“ აღმოჩნდა. ის ორმოცი წლის იყო, აღიარებული და იმ სტილის მწვერვალზე, რომელსაც ხელოვნებათმცოდნეები დღეს მის ნაზ ხაზოვან სტილს უწოდებენ.

ნახატი ტილოზე შესრულებული ტემპერაა და არა ხის დაფაზე, როგორც იმ პერიოდის დიდი ნამუშევრების უმეტესობა. ეს არჩევანი უჩვეულოა და, სავარაუდოდ, პრაქტიკული: ტილო უფრო მსუბუქი იყო და აგარაკის კედელზე შეიძლებოდა ჩამოეკიდათ, სადაც ხის დაფა ნესტიან ჰაერში დაიგრიხებოდა. ზომები დაახლოებით 172 × 278 სანტიმეტრია.

ეს თავისი საუკუნის იმ ცოტა ნახატთაგანია, რომელიც დაფაზე კი არა, ტილოზე შემორჩა. ის ბევრჯერ გაირესტავრირა. უკანასკნელმა კამპანიამ, 1980-იანი წლების დასაწყისში, გაყვითლებული ლაქის სქელი ფენა მოაშორა და დააბრუნა ის უფრო ცივი, მკრთალი პალიტრა, რომელიც ბოტიჩელიმ გამოიყენა: ვერცხლისფერი წყალში, სალბისფერ-მწვანე ზღვა, ვენერას მოსასხამის რბილი ვარდისფერი, ოქროს ფურცელი, რომელიც მის თმაში ცალკეულ ნათელ ადგილებზე ჯერაც ბრწყინავს.

ვინ დაუკვეთა

ნახატის არსებობის დიდი ნაწილის განმავლობაში მკვლევრები ვარაუდობდნენ, რომ ის ლორენცო მედიჩიმ, „ლორენცო ბრწყინვალემ“, ფლორენციის ფაქტობრივმა მმართველმა და ბოტიჩელის ყველაზე ცნობილმა მფარველმა დაუკვეთა. ეს ნაწილობრივ სწორია. ნახატი საბოლოოდ მედიჩების კასტელოს ვილაში აღმოჩნდა, ფლორენციის დასავლეთით, სადაც ვაზარიმ ის XVI საუკუნის შუა ხანებში ნახა და აღწერა, როგორც სახლში არსებული ორი დიდი ვენერადან ერთ-ერთი. (მეორე „პრიმავერა“ იყო.)

მაგრამ ლორენცო ბრწყინვალე ნამდვილი დამკვეთი არ ყოფილა. დამკვეთი თითქმის უეჭველად მისი ბიძაშვილი, ლორენცო დი პიერფრანჩესკო მედიჩი იყო, უმცროსი ნათესავი, რომელმაც კასტელოს ვილა მემკვიდრეობით მიიღო და რომელსაც ლორენცო ბრწყინვალე ერთგვარ ინტელექტუალურ აღსაზრდელად ზრდიდა. ლორენცო დი პიერფრანჩესკო, სავარაუდოდ, ჩვიდმეტი-თვრამეტი წლის იყო, როცა „პრიმავერა“ დაიხატა, და დაახლოებით ოცის, როცა „ვენერას დაბადება“ დასრულდა. ნახატი, სავარაუდოდ, მის საძინებელში ეკიდა.

ეს მნიშვნელოვანია იმისთვის, როგორ წავიკითხოთ ის. „ვენერას დაბადება“ საჯარო საკურთხევლის ხატი არ იყო. ეს კერძო ნახატი იყო ახალგაზრდა დიდგვაროვნის კერძო ოთახში. მედიჩების წრის ნეოპლატონიკოსი მოაზროვნეები, მარსილიო ფიჩინო, პიკო დელა მირანდოლა და ანჯელო პოლიციანო, თვლიდნენ, რომ ვენერა ორ დონეზე შეიძლებოდა წაკითხულიყო: როგორც მიწიერი სიყვარულის ქალღმერთი, მაგრამ ასევე როგორც ზეციური სიყვარულის ქალღმერთი, სულის ლტოლვა ღვთაებრივისკენ. ახალგაზრდა მედიჩი, რომელსაც ფლორენციის სამართავად ამზადებდნენ, შესაძლოა, საძინებელში ვენერას იმიტომ ინახავდა, რომ ყოველდღე შეხსენებოდა სიყვარულის უფრო რთული სახე: სილამაზის სიყვარული, სიბრძნის სიყვარული, სიკეთის სიყვარული. ნახატი ფილოსოფიური ინსტრუმენტია. სიშიშვლე არგუმენტია.

რატომ არის ის შიშველი

სიშიშვლე ის სვლაა, რომელმაც ეს ნახატი ხუთი საუკუნის განმავლობაში საუბრის საგნად აქცია. 1485 წლისთვის, როცა ბოტიჩელიმ ის დაასრულა, არც ერთ დასავლელ მხატვარს ათას წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ გამოესახა ნატურალური ზომის, სრულიად შიშველი ქალის სხეული. შუა საუკუნეების ეკლესია შიშველ ქალს ან ევას, ანუ ცოდვის, ან წამებული წმინდანის, ანუ ტანჯვის, სიმბოლოდ განიხილავდა. თავდაჯერებულად შიშველი ვენერა კატეგორია იყო, რომელიც არ არსებობდა.

დეტალი ნახატის მარცხენა მხრიდან: დასავლეთის ქარი ზეფირი გაბერილი ლოყებით ქალღმერთს ნაპირისკენ უბერავს, ხელებით კი უფრო პატარა ქალის ფიგურას, ქლორისს, ეხვევა; ორივე ოქროსფერი თმისა და ვარდისფერი ყვავილების გრიგალშია გახლართული.

ბოტიჩელის გამოსავალი იყო, ნახატისთვის კლასიკური ავტორიტეტი ჩაეცვა. ვენერას პოზა მან კონკრეტული ანტიკური ქანდაკებიდან გადმოიღო: Venus Pudica, ეგრეთ წოდებული „მორცხვი ვენერას“ ტიპი, რომელიც რომაელებმა პრაქსიტელეს ძვ. წ. IV საუკუნის ბერძნული ორიგინალიდან გადაიღეს. პოზა, ერთი ხელი მკერდს ფარავს, მეორე კი თმის კულულს მუხლებზე იჭერს, ათასწლოვანი ციტატა იყო. მედიჩების წრეში ნებისმიერი იცნობდა მას. არგუმენტი ასეთი იყო: ეს შიშველი ქალი არ არის. ეს სიყვარულის ანტიკური ქალღმერთია, სხეული კი ის არის, რაც მისგან ანტიკურმა სამყარომ შექმნა.

არგუმენტმა, მეტ-ნაკლებად, ხუთასი წლის განმავლობაში იმუშავა. ბოტიჩელის საკუთარ სიბერეს კინაღამ ვერ გადაურჩა. 1492 წელს ლორენცო ბრწყინვალის გარდაცვალების შემდეგ ფლორენცია მცირე ხნით დომინიკელი მქადაგებლის, ჯიროლამო სავონაროლას ხელში აღმოჩნდა, რომელიც ქალაქის საერო ნახატებს ამაოებად აცხადებდა. ზოგი წყარო ამბობს, რომ ბოტიჩელიმ, რომელიც სავონაროლას მიმდევარი გახდა, თავისი წარმართული ნახატების ნაწილი საჯარო კოცონზე დაწვა. „ვენერას დაბადება“ გადარჩა, რადგან უკვე მედიჩების კასტელოს ვილაში იყო, ქალაქის გარეთ. მედიჩების ოჯახმა ის იქ, ძირითადად საზოგადოების თვალთაგან მოშორებით, კიდევ ორნახევარი საუკუნე შეინახა.

რას აკეთებს თმის გრიგალი

შეხედეთ ვენერას თმას. ის წარმოუდგენლად გრძელია. ბარძაყებს ქვემოთ ეშვება. ქარში მოძრაობს, მხრებიდან ასულია ხვეულად, რომელიც მის სხეულს ჩარჩოში სვამს და კულულით მთავრდება, რომელიც მუხლებს ფარავს. თმა ერთდროულად ორ რამეს აკეთებს. ის დეკორატიულია: ოქროს ფურცელი ცალკეულ ღერებზე ჯერაც შემორჩენილია და ბრწყინავს, როცა გალერეის სინათლე სწორი კუთხით ეცემა. და ის ასრულებს მორცხვობის იმ საქმეს, რომლის მხოლოდ ნახევრის შესრულებაც შეუძლია Venus Pudica პოზას: სხეულს ფარავს, ძლივს, ისე, რომ მაყურებელმა ფორმა დაინახოს, მაგრამ იმაზე მეტი არა, რასაც ეპოქა მოითმენდა.

იგივე ლოგიკა მართავს ორას ვარდისფერ მოსასხამსაც, რომელიც ახლა ვენერას სხეულს უნდა შემოეხვიოს. მოსასხამს ჯერ არ დაუფარავს. ის ჰაერში კიდია. ბოტიჩელიმ ქალღმერთი სწორედ იმ ერთ წამში დაიჭირა, ღია ზღვასა და ადამიანთა სამყაროს შორის, მითოლოგიასა და წესიერებას შორის.

თმაც ციტატაა. ბოტიჩელის თითქმის თანამედროვე მეგობარმა, პოეტმა ანჯელო პოლიციანომ, 1475 წლის თავის „Stanze per la Giostra“-ში ვენერას დაბადებაზე გრძელი ლექსი დაწერა. პოლიციანოს პოემაში ვენერა ქაფიდან ამოდის, con le man tenendosi il crin biondo, „ხელებით იჭერს თავის ქერა თმას“. ბოტიჩელი ამ სტრიქონს ასურათებს.

ორა და ვარდისფერი მოსასხამი

გაზაფხულის ორას დეტალი ნახატის მარჯვენა მხარეს: ღიღილოებით მოხატული თეთრი კაბა, ხელში გრძელი ვარდისფერი მოსასხამი, რომელიც ახალ ქალღმერთს უნდა შემოეხვიოს.

ორა მარჯვნივ ნახატის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად ციტირებული ფიგურაა. მას ღიღილოებით მოჩითული თეთრი კაბა აცვია. ფეხშიშველია. წინ იხრება, ოდნავ წონასწორობადაკარგული, ქარისკენ, რომელმაც ვენერა ახლახან ნაპირზე მოიყვანა. ხელში ვარდისფერი მოსასხამი უჭირავს, მოჩითული გვირილებით, ხავერდებითა და ფურისულებით. ქარი მოსასხამს იტაცებს. მისი საკუთარი კაბა წვივებთან ზემოთ იწევა და ტალღოვნად ირხევა.

ბერძნულ მითოლოგიაში ორები ზევსისა და თემიდას ქალიშვილები იყვნენ, წელიწადის დროთა განსახიერებები. ისინი სამნი იყვნენ, ზოგჯერ ოთხნი. ბერძენი ლირიკოსი პოეტი პინდაროსი წერდა, რომ ორები აფროდიტეს დაბადებას ესწრებოდნენ და მას პირველი სამოსი ჩააცვეს, რაც ოდესმე ეცვა. ჰესიოდეც იგივეს ამბობდა. ბოტიჩელი აქაც ლიტერატურულ წყაროს ასურათებს.

თუ ორა კონკრეტულად გაზაფხულის ორაა, რასაც თანამედროვე მკვლევრების უმეტესობა ამტკიცებს ღიღილოებისა და ვარდებით მოხატული მოსასხამის გამო, მაშინ ნახატი, სხვა რამეებთან ერთად, კალენდარიცაა. ვენერას ის წელიწადის დრო მოსავს, რომელსაც თავად განაგებს. ნახატის მოქმედება ადრეულ გაზაფხულზე ხდება. ყვავილები გაზაფხულის ყვავილებია. ქარი დასავლეთის ქარია, ზეფირი, რომელიც, ანტიკური ავტორების თქმით, გაზაფხულს მოიტანდა.

ეს „ვენერას დაბადებას“ ბოტიჩელის „პრიმავერას“ დად აქცევს. ორივე მედიჩების ერთი და იმავე ბიძაშვილისთვის დაიხატა, ორივე ერთსა და იმავე ვილაში აღმოჩნდა. ორივე, ერთი წაკითხვით, გაზაფხულის მოსვლაზეა, როგორც კოსმიური გარდაქმნის მომენტზე. ორ ნახატს, როცა ისინი კასტელოში ერთად ეკიდა, წყვილად წაიკითხავდნენ. უფრო ვრცელი ესე „პრიმავერაზე“ გიჩვენებთ, როგორ მუშაობს მეორე ნახატი.

რატომ დაცურავენ ფიგურები

თუ ვენერას ფეხებს კარგად დააკვირდებით, რაღაც უცნაურს შეამჩნევთ. ისინი ნიჟარას ბოლომდე არ ეყრდნობა. ნიჟარა წყალს ბოლომდე არ ეყრდნობა. ორას ფეხები მიწას ბოლომდე არ ეხება. ზეფირი ჰაერშია, მაგრამ ოდნავ ყველა ჰაერშია. ბოტიჩელიმ მთელი სცენა ისე დახატა, თითქოს მიზიდულობა შეჩერებულიყო.

ეს შეცდომა არ არის. ეს ნახატის ხელწერაა. ბოტიჩელი მუშაობდა იმ დროს, როცა იტალიურმა ფერწერამ, XV საუკუნის მათემატიკოსების წყალობით, ახლახან აღმოაჩინა ერთი გაქრობის წერტილის მქონე ხაზოვანი პერსპექტივა. როცა უნდოდა, მას სხეულისთვის წონის მიცემა შეეძლო. (შეხედეთ მის „მოგვების თაყვანისცემას“.) მაგრამ „ვენერას დაბადებისთვის“ მან ამის უგულებელყოფა არჩია. ფიგურები უწონონი არიან. ისინი ტილოზე ბრტყელ, დეკორატიულ ზოლად არიან განლაგებული, ფრიზის მსგავსად. ვენერას ნიჟარის ქვეშ წყალი V-სებრი შევრონებითაა დახატული, თითქმის ქსოვილივით.

ის სხვა ტრადიციას მიმართავს: არა რომაულ კედლის მხატვრობას, არამედ გვიანი გოთიკის ფრანგულ და ფლამანდიურ ხელნაწერთა მინიატურას, რომლიდანაც მისი მასწავლებელი ფილიპო ლიპიც სესხულობდა. სიბრტყე, ოქროს აქცენტები, ხაზოვანი თმა, სხეულების პატარა, თოჯინისებრი იერი, ყველაფერი შეგნებული სტილისტური არჩევანის ნაწილია. ბოტიჩელი ქალღმერთს ხატავს. ქალღმერთი წონის კანონებს არ უნდა დაემორჩილოს. ის ქარის სუნთქვით ჩამოდის და ნახატი ამას გაგრძნობინებთ.

სწორედ ამ სტილისტური გადაწყვეტილების გამო დაივიწყეს ბოტიჩელი ნაწილობრივ მაღალ რენესანსში, როცა ლეონარდომ, მიქელანჯელომ და რაფაელმა ფერწერა სრულად გამოკვეთილი სამგანზომილებიანი სხეულებისა და ბუნებრივი სინათლისკენ წაიყვანეს. 1510 წლისთვის ბოტიჩელის ბრტყელი, ფრიზისებრი კომპოზიციები მოძველებულად გამოიყურებოდა. მოძველებულად ყოფნა დაახლოებით 1860 წელს შეწყვიტეს, როცა ინგლისელმა პრერაფაელიტებმა და საფრანგეთის ადრეულმა სიმბოლისტებმა ის თავიდან აღმოაჩინეს და მისი ხაზოვანი სტილი კვლავ მოდურად აქციეს. „ვენერას დაბადება“ მას შემდეგ, მეტ-ნაკლებად უწყვეტად, ცნობილია.

რას გამოსახავს ნახატი

მედიჩების წრის ნეოპლატონიკოსებისთვის „ვენერას დაბადება“ სილამაზის სამყაროში დაშვების ალეგორია იყო. მარსილიო ფიჩინო, ფილოსოფოსი, რომელმაც ერთი თაობით ადრე კოზიმო მედიჩისთვის პლატონის სრული თხზულებები თარგმნა, ასწავლიდა, რომ ვენერა humanitas-ის, ჰარმონიული ადამიანური იდეალის, განსახიერება იყო. მის სისტემაში ორი ვენერა არსებობდა: ზეციური ვენერა, რომელიც ღვთაებრივ სიყვარულს განასახიერებდა, და მიწიერი ვენერა, რომელიც ბუნებრივ სიყვარულს განასახიერებდა. ისინი ერთმანეთს არ უპირისპირდებოდნენ. ეს ერთი და იგივე ქალღმერთი იყო, სხვადასხვა კუთხიდან დანახული.

ლორენცო დი პიერფრანჩესკოს კედელზე დაკიდებული ნახატი, სავარაუდოდ, ზეციურ ვენერად უნდა წაეკითხათ: ვენერა, რომელიც პირველად ჩამოდის, სანამ შემოსავდნენ, სანამ ადამიანთა სამყაროს შეუერთდებოდა. ფიჩინოს ენით, ის თავად Humanitas-ია: სილამაზისა და ჰარმონიის საწყისი, რომელიც ზეციდან მატერიაში ეშვება. ახალგაზრდა მამაკაცს, რომლის საძინებელშიც ნახატი ეკიდა, ყოველდღე უნდა შეეხედა მისთვის და გახსენებოდა სილამაზე, რომელიც საკუთარ თავში უნდა აღეზარდა.

ეს ძალიან ფილოსოფიურად ჟღერს. ამავე დროს, უფრო მარტივად, ეს მშვენიერი ქალის მშვენიერი სურათია, რასაც მედიჩების სახლის თხუთმეტი წლის ბიჭები და უფიცის სუვენირების მაღაზიაში მდგარი ოცი წლის ახალგაზრდები ყოველთვის ხედავდნენ. ორივე წაკითხვა სწორია. ბოტიჩელის ნახატი ისე შეიქმნა, რომ ორივე ერთდროულად დაეტია. ნეოპლატონიკოსს შეეძლო დაენახა დაშვებული სული. მოზარდს შეეძლო დაენახა ვენერა.

Chiaro ოთხფიგურიან კომპოზიციას, ზეფირს, ქლორისს, ვენერასა და ორას, გაგაცნობთ, როგორც ქარის ერთ უწყვეტ ნაკადს, რომელიც ტილოზე მარცხნიდან მარჯვნივ მოძრაობს, ისე, რომ მთელი ნახატი ერთ მომენტად იკითხება და არა სტატიკურ სცენად. ვარდები, ღიღილოები, ოქროს ფურცლის თმა, ყველაფერი თქვენს ყურში ხდება, სანამ თვალი უკვე მათზეა.

რატომ არის ის პირველი

დეტალი: ვენერა თავის ნიჟარაზე დგას, სიმძიმე მარჯვენა ფეხზე აქვს გადატანილი, გრძელი ქერა თმა სხეულზე ერთ დეკორატიულ ხვეულად ეშვება, ცივი სალბისფერ-მწვანე წყალი ნიჟარის კიდეს ეხლება.

ის, რაც „ვენერას დაბადებას“ მისი უბრალო სილამაზის მიღმა მნიშვნელოვანს ხდის, არის ის, რაც მან დასავლური ფერწერის მომდევნო ოთხი საუკუნისთვის გააკეთა. 1485 წლამდე ნატურალური ზომის შიშველი ქალის ფიგურა ქრისტიანულ კონტექსტში თითქმის წარმოუდგენელი იყო. გვიანი შუა საუკუნეებისა და ადრეული რენესანსის ფერწერაში ქალის სხეულის გამოსახულება ორი როლისთვის იყო განკუთვნილი: ევა, დაცემის სცენებში, სადაც სიშიშვლე ცოდვის ნიშანი იყო, ან წამებული წმინდანები, სადაც ის ტანჯვის ნიშანი იყო. ცოცხალ მეხსიერებაში არ არსებობდა გამოსახულება ქალისა, რომელიც უბრალოდ დგას, შიშველი, მშვიდად, საკუთარ სხეულში, როგორც პოზიტიური სიუჟეტი.

ბოტიჩელიმ ეს დაარღვია. ამისთვის მან კლასიკური ავტორიტეტი გამოიყენა, Venus Pudica პოზა, ჰესიოდეს მითი, პოლიციანოს პოემა, მაგრამ შედეგი იყო კატეგორია, რომელიც ანტიკური ხანის შემდეგ არ არსებობდა: შიშველი ქალის ფიგურა, როგორც ფერწერის სერიოზული სიუჟეტი, არც ცოდვილი და არც ტანჯული. 1485 წლის შემდეგ კარი ღია იყო. ჯორჯონეს „მძინარე ვენერა“, დაახლოებით 1510. ტიციანის „ურბინოს ვენერა“, 1538, დახატული ურბინოს ჰერცოგისთვის, რომელიც დღეს იმავე უფიციში კიდია, სადაც ბოტიჩელის ნახატი. კაბანელის „ვენერას დაბადება“, 1863, ორსეს მუზეუმში. ბუგროსი, 1879. მანეს „ოლიმპია“, 1863, რომელმაც ტრადიცია თავდაყირა დააყენა, როცა ვენერა თანამედროვე კურტიზანად დახატა.

1485 წლის შემდეგ მუზეუმის ყოველ კედელზე დაკიდებული ყოველი შიშველი ფიგურა რაღაცით ვალშია მედიჩების ბიძაშვილის საძინებლისა კასტელოს ვილაში. ნახატი კარი იყო.

რატომ არის ის ასეთი ცნობილი

პასუხის ნაწილი თავად ნახატშია: ზომა, ფერი, ხაზოვანი ელეგანტურობა, ორას ღიღილოები და ოქროს ფურცლის თმა. ნაწილი ნეოპლატონური კონტექსტია, ფილოსოფიური სიღრმე, რომელმაც ნახატი ასორმოცდაათი წლის განმავლობაში ხელოვნებათმცოდნეთა მაგნიტად აქცია. ნაწილი კი ის არის, როგორ ატარა შიშველი ქალის, როგორც სიუჟეტის, თემამ ეს ნახატი დასავლური ხელოვნების ყოველ მომდევნო პერიოდში.

მაგრამ ნაწილი ვენერას სახის სიმშვიდეცაა. ის არ პოზირებს. ის, აშკარა გაგებით, მაცდური არ არის. არ რცხვენია. სინამდვილეში ჩვენ არც კი გვიყურებს. მისი სახე მაყურებელს ოდნავ გვერდით არის გადახრილი, თვალები კი რაღაცაზეა მიპყრობილი თქვენი მარჯვენა ყურის ოდნავ იქით. ის ახლახან დაიბადა და ძალიან მტკიცედ უყურებს იმას, რის გაკეთებაც ახლა მოუწევს, რაც არ უნდა იყოს ეს.

ეს მზერა, ნახატში ყველაფერზე მეტად, არის მიზეზი, რის გამოც ადამიანები მის წინ ჩერდებიან. ისინი პლაკატს ელოდნენ. იღებენ ქალღმერთს, რომელიც მათ ყურადღებას არ აქცევს. ნახატი თამაშზე უარს ამბობს. ის უბრალოდ დგას, თითქმის სამი მეტრის სიგანით, თავის ტემპერიან ტილოზე, უფიცის 10–14 დარბაზში, და ელოდება.

სად ვნახოთ

„ვენერას დაბადება“ ფლორენციაში, უფიცის გალერეაში კიდია, იმავე დარბაზში, სადაც „პრიმავერა“. დარბაზი მუზეუმის მეორე სართულზეა, ბოტიჩელის დარბაზებში, ოფიციალურად 10-დან 14-მდე დარბაზებში, რომლებიც ერთად მხატვრისა და მისი სახელოსნოსთვის მიძღვნილ გრძელ თანმიმდევრობას ქმნის. ნახატი ყველაზე დიდი დარბაზის შუაშია, გრძელ კედელზე, მის პირდაპირ კი სკამებია დამთვალიერებლებისთვის, ვისაც ჩამოჯდომა უნდა. მარშრუტისთვის, იმისთვის, კიდევ რა არის დარბაზში და როდის იცლება ის, იხილეთ სად ვიპოვოთ „ვენერას დაბადება“ უფიციში. პიკის საათებში დარბაზი ჩვეულებრივ ხალხით სავსეა; ადრე დილით და დახურვამდე ბოლო საათში თხელდება.

თუ უფიცში აქამდე არ ყოფილხართ, მუზეუმის პრაქტიკული გზამკვლევი გაგაცნობთ ყველაფერს, რისი ნახვაც იმავე ვიზიტზე ღირს, ხოლო დაჯავშნის გზამკვლევი აგიხსნით, როგორ დაჯავშნოთ.

ბოლოს

უკან დადექით, დაახლოებით სამი მეტრით. შეხედეთ ქალღმერთს ტილოს ცენტრში. შეხედეთ, საით იყურება მისი თვალები: თქვენს იქით, სადღაც ზუსტად თქვენი მხრის ზემოთ. დარბაზი არ აინტერესებს. არც კამერიანი ტელეფონი. ის უბრალოდ იქაა, მშვიდად, თავის ნიჟარაზე, ქარში, ისე, როგორც 1485 წლიდან. და ის სიმშვიდე, რაც მას აქვს, თქვენ არ გაქვთ. ამისთვის შეიქმნა ნახატი და ამას დღემდე აკეთებს.

გამოსახულებების წყაროები