Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τι να κοιτάξετε μέσα σε έναν γοτθικό καθεδρικό ναό

Δημοσίευση: • 11 λεπτά ανάγνωσης

Επισκέπτες περπατούν στον μακρύ κυρίως ναό ενός γοτθικού καθεδρικού κάτω από έναν ψηλό νευροθόλο.

Φωτογραφία: Jonas Jaeken στο Unsplash

Μπαίνετε από τη δυτική πόρτα, και το πρώτο που συμβαίνει είναι ότι κοιτάζετε ψηλά. Όλοι το κάνουν. Ο κυρίως ναός υψώνεται τόσο πολύ που ο θόλος μοιάζει να αιωρείται, και το φως έρχεται από παντού ταυτόχρονα. Μετά από ένα λεπτό, οι περισσότεροι κάνουν έναν αργό γύρο, φωτογραφίζουν τον ρόδακα και φεύγουν, χωρίς να ξέρουν τι ακριβώς διέσχισαν.

Ένας γοτθικός καθεδρικός είναι χτισμένος για να διαβάζεται. Κάθε κομμάτι του, από το σχήμα των τόξων ως τα σκαλίσματα που κρύβονται κάτω από τα καθίσματα του χορού, μπήκε εκεί για κάποιον λόγο. Δείτε τι να κοιτάξετε, με τη σειρά που θα το συναντήσετε, περπατώντας από την πόρτα ως το βάθος.

Πρώτα, γιατί μοιάζει έτσι

Η γοτθική αρχιτεκτονική ξεκίνησε στη Γαλλία τη δεκαετία του 1140, όταν ο ηγούμενος Σουγκέρ ξανάχτισε τον χορό της εκκλησίας του αβαείου του Σαιν-Ντενί, λίγο βόρεια του Παρισιού, και τον γέμισε φως. Τρεις ιδέες το έκαναν δυνατό, και μόλις μάθετε να τις εντοπίζετε, μπορείτε να διαβάσετε οποιαδήποτε γοτθική εκκλησία.

Το οξυκόρυφο τόξο. Ένα στρογγυλό τόξο σπρώχνει δυνατά προς τα πλάγια. Ένα οξυκόρυφο στέλνει περισσότερο από το βάρος προς τα κάτω, οπότε μπορεί να ανέβει ψηλότερα και να γεφυρώσει διαφορετικά ανοίγματα στο ίδιο ύψος.

Ο νευροθόλος. Αντί για μια συμπαγή πέτρινη οροφή, ο θόλος είναι ένας σκελετός από πέτρινες νευρώσεις με λεπτά φατνώματα ανάμεσά τους. Οι νευρώσεις μεταφέρουν το βάρος κάτω στους πεσσούς.

Η ιπτάμενη αντηρίδα. Έξω από το κτίριο, πέτρινοι βραχίονες ακουμπούν στους τοίχους και παραλαμβάνουν την ώθηση του θόλου προς τα έξω. Με την ώθηση να αντιμετωπίζεται απέξω, οι τοίχοι δεν χρειάζεται πια να κρατούν τη στέγη. Μπορούν να είναι από γυαλί.

Αυτό είναι όλο το κόλπο. Ό,τι βλέπετε μέσα προκύπτει από αυτό.

Ο κυρίως ναός: κοιτάξτε ψηλά, μετά μετρήστε τα επίπεδα

Το εσωτερικό της εκκλησίας του Αγίου Θωμά στο Στρασβούργο: οξυκόρυφα τόξα, ψηλοί πεσσοί και ένας ρόδακας στο βάθος.

Φωτογραφία: Greg Willson στο Unsplash

Ο κυρίως ναός είναι η μακριά κεντρική αίθουσα από τη δυτική πόρτα ως τη διασταύρωση. Είναι χτισμένος για να σας κάνει να νιώθετε μικροί και να τραβά το βλέμμα σας προς τα πάνω. Στην Αμιένη ο θόλος βρίσκεται περίπου 42 μέτρα πάνω από το δάπεδο. Το Μποβέ προσπάθησε να πάει ακόμα ψηλότερα, και ο θόλος του χορού του κατέρρευσε το 1284, μια υπενθύμιση ότι οι χτίστες δούλευαν στο όριο του τι μπορούσε να κάνει η πέτρα.

Τώρα κοιτάξτε τον τοίχο του κυρίως ναού, από το δάπεδο προς τα πάνω. Στους περισσότερους γοτθικούς καθεδρικούς έχει τρία επίπεδα:

  1. Την τοξοστοιχία στο κάτω μέρος: τα μεγάλα οξυκόρυφα τόξα που ανοίγουν προς τα πλευρικά κλίτη.
  2. Το τριφόριο στη μέση: μια στενή ζώνη από μικρά τόξα, συχνά ένας διάδρομος μέσα στον τοίχο.
  3. Τον φεγγίτη στην κορυφή: τα ψηλά παράθυρα του πάνω μέρους που φωτίζουν τον κυρίως ναό.

Με τον καιρό ο φεγγίτης ψηλώνει και ο τοίχος λεπταίνει. Συγκρίνετε έναν πρώιμο καθεδρικό με έναν μεταγενέστερο και θα δείτε την πέτρα να υποχωρεί και το γυαλί να παίρνει τη θέση της.

Ο θόλος: ακολουθήστε τις νευρώσεις

Θέα προς τα πάνω σε έναν μεσαιωνικό γοτθικό θόλο, με τις πέτρινες νευρώσεις του να διασταυρώνονται ανάμεσα σε ψηλά παράθυρα.

Φωτογραφία: JOHN TOWNER στο Unsplash

Σταθείτε κάτω από τη μέση του κυρίως ναού και κοιτάξτε κατευθείαν ψηλά. Οι νευρώσεις ξεκινούν από τις κορυφές των πεσσών, διασταυρώνονται διαγώνια και συναντιούνται σε ένα σκαλιστό κλειδί θόλου στο κέντρο κάθε διαχωρίσματος. Ακολουθήστε μια νεύρωση προς τα κάτω με το βλέμμα και θα δείτε ότι συνεχίζει ως ένας λεπτός κιονίσκος ως το δάπεδο. Είναι μία γραμμή από το έδαφος ως την οροφή, και αυτή κάνει το κτίριο να μοιάζει ότι μεγαλώνει αντί να στέκεται απλώς.

Οι μεταγενέστεροι γοτθικοί θόλοι έγιναν πιο περίτεχνοι: επιπλέον νευρώσεις, αστεροειδή σχέδια, ριπιδωτές μορφές. Αν ο θόλος πάνω από το κεφάλι σας μοιάζει με δίχτυ ή με αστέρι, βρίσκεστε σε ένα μεταγενέστερο κτίριο, ή σε ένα μεταγενέστερο κομμάτι ενός παλαιότερου.

Τα παράθυρα: μια Βίβλος που διαβάζεται από κάτω προς τα πάνω

Το γυαλί είναι εκεί όπου μιλά το κτίριο. Τα μεσαιωνικά παράθυρα αποτελούνται από μικρές σκηνές, συνήθως σε στρογγυλά ή ρομβοειδή πλαίσια, στοιβαγμένες σε όλο το ύψος του παραθύρου. Γενικά διαβάζονται από κάτω προς τα πάνω. Μην προσπαθήσετε να διαβάσετε κάθε παράθυρο. Διαλέξτε ένα κοντά σας, ξεκινήστε από κάτω και ακολουθήστε το για λίγες σκηνές.

Κοιτάξτε και το κάτω μέρος του παραθύρου. Πολλά έχουν ένα μικρό πλαίσιο που δείχνει ποιος το πλήρωσε: μια συντεχνία αρτοποιών, χασάπηδων ή εμπόρων κρασιού στη δουλειά, ή έναν γονατιστό ευγενή. Στη Σαρτρ, δεκάδες παράθυρα φέρουν αυτές τις υπογραφές επαγγελμάτων. Είναι το μεσαιωνικό αντίστοιχο μιας πλάκας δωρητών, και κάποιες από τις πιο ζωντανές σκηνές του κτιρίου.

Η πιο ακραία εκδοχή όλων αυτών είναι η Σαιντ-Σαπέλ στο Παρίσι, όπου οι τοίχοι είναι σχεδόν μόνο γυαλί. Λέμε την ιστορία της στην ιστορία των βιτρό της Σαιντ-Σαπέλ.

Οι ρόδακες

Οι περισσότεροι μεγάλοι γαλλικοί καθεδρικοί έχουν τρεις ρόδακες: έναν στη δυτική πρόσοψη και έναν σε κάθε άκρο του εγκάρσιου κλίτους, των βραχιόνων που διασταυρώνονται με τον κυρίως ναό και δίνουν στο κτίριο σχήμα σταυρού. Σταθείτε στη διασταύρωση, εκεί όπου συναντιούνται οι βραχίονες, και συχνά βλέπετε δύο ή και τους τρεις.

Μέσα στην Παναγία των Παρισίων, θέα προς τα πάνω στον νότιο ρόδακα του εγκάρσιου κλίτους, έναν τροχό από βιτρό σε βαθύ κόκκινο και μπλε γύρω από μια κεντρική μορφή.

Οι ρόδακες της Παναγίας των Παρισίων είναι από τους μεγαλύτερους του 13ου αιώνα, με διάμετρο σχεδόν 13 μέτρα, και μεγάλο μέρος του γυαλιού τους επέζησε τόσο της Επανάστασης όσο και της φωτιάς του 2019. Ένας ρόδακας έχει συνήθως τον Χριστό ή την Παναγία στο κέντρο, με προφήτες, αποστόλους, αγίους ή τα ζώδια διαταγμένα γύρω τους σαν τις ακτίνες ενός τροχού. Η ανάρτησή μας για την Παναγία των Παρισίων καλύπτει τι συνέβη στον καθεδρικό και πώς ξαναχτίστηκε.

Το δάπεδο: ψάξτε για λαβύρινθο

Κοιτάξτε κάτω στο δάπεδο του κυρίως ναού. Μερικοί γαλλικοί καθεδρικοί έχουν ακόμα έναν λαβύρινθο ενσωματωμένο στο λιθόστρωτο. Ο πιο διάσημος είναι στη Σαρτρ, από τις αρχές του 13ου αιώνα: ένα μοναδικό ελικοειδές μονοπάτι προς το κέντρο, χωρίς αδιέξοδα. Συχνά καλύπτεται από καρέκλες, οπότε ελέγξτε αν είναι ακάλυπτος τη μέρα της επίσκεψής σας.

Στην Αμιένη ο λαβύρινθος είναι οκταγωνικός, και η πέτρα στο κέντρο του κατέγραφε τη χρονιά που άρχισε το χτίσιμο, το 1220, μαζί με τα ονόματα του επισκόπου και των τριών πρωτομαστόρων. Είναι μια υπογραφή, στο δάπεδο, από τους ανθρώπους που έφτιαξαν το κτίριο.

Ο χορός: εκεί όπου κάθονταν οι κληρικοί

Μετά τη διασταύρωση βρίσκεται ο χορός, όπου οι κληρικοί έψελναν τις καθημερινές ακολουθίες. Τον Μεσαίωνα συνήθως χωριζόταν από τον κυρίως ναό με ένα σκαλιστό πέτρινο διάφραγμα, το jubé στα γαλλικά, ώστε το κοινό στον κυρίως ναό να ακούει τις ακολουθίες αλλά μόλις να τις βλέπει. Τα περισσότερα διαφράγματα αφαιρέθηκαν τον 17ο και τον 18ο αιώνα. Ο καθεδρικός ναός του Αλμπί, στη νότια Γαλλία, είναι ένας από τους λίγους γαλλικούς καθεδρικούς που έχει ακόμα ένα.

Ακόμα κι εκεί όπου το διάφραγμα έχει χαθεί, ψάξτε τον τοίχο γύρω από τον χορό. Στη Σαρτρ, ο χορός περιβάλλεται από ένα πέτρινο περίφραγμα σκαλισμένο μέσα σε δύο αιώνες με σκηνές από τη ζωή της Παναγίας και του Χριστού, σχεδόν μια αίθουσα γλυπτών από μόνο του.

Μετά κοιτάξτε κάτω από τα καθίσματα. Αν τα στασίδια του χορού είναι ανοιχτά, ρίξτε μια ματιά στα ξύλινα καθίσματα και ψάξτε για μιζερικόρδιες: μικρά στηρίγματα κάτω από τα αναδιπλούμενα καθίσματα, που επέτρεπαν στους κληρικούς να ακουμπούν ενώ φαίνονταν όρθιοι στις μεγάλες ακολουθίες. Τα σκαλίσματα πάνω τους δεν φαίνονταν τις περισσότερες φορές, και οι ξυλογλύπτες το ήξεραν. Θα βρείτε ζώα, αστεία, τέρατα, σκηνές καθημερινής ζωής και πού και πού κάποια άσεμνη σκηνή.

Ο περιφερειακός διάδρομος και τα παρεκκλήσια

Περπατήστε γύρω από το πίσω μέρος του χορού. Ο διάδρομος που καμπυλώνει γύρω από το ανατολικό άκρο είναι ο περιφερειακός διάδρομος, χτισμένος ώστε οι προσκυνητές να περνούν μπροστά από τα λείψανα χωρίς να ενοχλούν τις ακολουθίες. Πάνω του ανοίγουν τα ακτινωτά παρεκκλήσια, μικρά παρεκκλήσια διαταγμένα σαν τα πέταλα ενός λουλουδιού, το καθένα με τη δική του αγία τράπεζα, τον δικό του άγιο και, συχνά, τα δικά του παράθυρα.

Το ανατολικό άκρο, η αψίδα, συνήθως κοιτάζει ανατολικά, προς τον ήλιο που ανατέλλει. Πηγαίνετε το πρωί και το φως μπαίνει από τα παράθυρα της αψίδας. Πηγαίνετε το βράδυ και ο ήλιος βρίσκεται πίσω από τον δυτικό ρόδακα.

Μετά βγείτε έξω

Η Παναγία των Παρισίων από τα νοτιοανατολικά πριν από τη φωτιά του 2019, με τις ιπτάμενες αντηρίδες και το βέλος της πάνω από τον Σηκουάνα.

Φωτογραφία: Chris Linnett στο Unsplash

Έχετε δει μόνο το μισό κτίριο. Περπατήστε γύρω απέξω, ιδίως κατά μήκος των πλευρών και του ανατολικού άκρου, και κοιτάξτε ψηλά τις ιπτάμενες αντηρίδες, τους πέτρινους βραχίονες που κρατούν τους τοίχους στη θέση τους. Μόλις τις δείτε απέξω, το γυαλί μέσα βγάζει νόημα: αυτοί οι βραχίονες είναι ο λόγος που οι τοίχοι μπορούν να είναι παράθυρα.

Κοιτάξτε επίσης κατά μήκος της στέγης για γκαργκόιλ. Αυστηρά μιλώντας, το γκαργκόιλ είναι υδρορρόη, σκαλισμένη για να πετά το νερό της βροχής μακριά από τους τοίχους. Τα τέρατα που δεν βγάζουν νερό είναι γκροτέσκα. Οι διάσημες χίμαιρες που κοιτάζουν το Παρίσι από τους πύργους της Παναγίας των Παρισίων προστέθηκαν στην αποκατάσταση του 19ου αιώνα, όχι τον Μεσαίωνα.

Πώς βοηθά το Chiaro μέσα σε έναν καθεδρικό

Ένας καθεδρικός είναι το μέρος όπου χρειάζεστε περισσότερο από οπουδήποτε κάποιον δίπλα σας να λέει «κοίτα εκείνο». Το Chiaro κάνει ακριβώς αυτό.

Στρέψτε το σε οτιδήποτε. Ένα παράθυρο, ένα κιονόκρανο, έναν τάφο, ένα παρεκκλήσι, ολόκληρο τον κυρίως ναό. Το Chiaro αναγνωρίζει τι βλέπετε και σας λέει τι είναι, ποιος το έφτιαξε και γιατί έχει σημασία, φωναχτά, μέσα σε δευτερόλεπτα, ώστε τα μάτια σας να μένουν στο κτίριο.

Ρωτήστε ό,τι θέλετε. «Ποιος άγιος είναι σε αυτό το παράθυρο;» «Γιατί είναι εδώ αυτό το παρεκκλήσι;» «Πότε ξαναχτίστηκε αυτό το κομμάτι;» Γράψτε το ή πείτε το, και το Chiaro απαντά φωναχτά. Όταν η απάντηση εξαρτάται από το σήμερα, για παράδειγμα αν ο χορός είναι ανοιχτός για επισκέπτες ή αν ο λαβύρινθος είναι ακάλυπτος, ψάχνει στο διαδίκτυο.

Μια ερώτηση στο Chiaro φωναχτά μέσα στη Σαιντ-Σαπέλ στο Παρίσι.

Στη γλώσσα σας. Το Chiaro μιλά 18 γλώσσες, με γυναικεία ή αντρική φωνή, και δείχνει τα ονόματα των τόπων στη γλώσσα σας και στην τοπική, το ένα δίπλα στο άλλο.

Ενώνει τις τελείες. Ο Χάρτης δείχνει τις προτάσεις του Chiaro γύρω σας, ώστε να βρείτε την επόμενη εκκλησία που αξίζει τη βόλτα. Κάθε βράδυ, το Chiaro μετατρέπει όσα είδατε σε ένα Filo, μια σύντομη ιστορία της μέρας σας, που συνδέει τον καθεδρικό του πρωινού με το παρεκκλήσι από το οποίο περάσατε το απόγευμα.

Δείτε πώς λειτουργεί η αναγνώριση

Οι σελίδες αξιοθέατων στον ιστότοπο του Chiaro είναι μια επίδειξη του τι κάνει η εφαρμογή μόλις αναγνωρίσει ένα μέρος: πέντε στάσεις στο καθένα, το είδος της ξενάγησης που φτιάχνει το Chiaro από τη φωτογραφία σας, που παίζει στο πρόγραμμα περιήγησής σας χωρίς λογαριασμό. Ανάμεσα στους καθεδρικούς είναι η Παναγία των Παρισίων, ο καθεδρικός ναός της Κολωνίας, το Αβαείο του Γουέστμινστερ, ο καθεδρικός ναός της Σεβίλλης και ο Άγιος Στέφανος στη Βιέννη. Στην εφαρμογή, κάθε καθεδρικός στον οποίο μπαίνετε έχει την ίδια μεταχείριση. Αν δεν είστε σίγουροι εξαρχής τι είδους εκκλησία έχετε μπροστά σας, ξεκινήστε από το ποια είναι αυτή η εκκλησία που βλέπω.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά ενός γοτθικού καθεδρικού;

Οξυκόρυφα τόξα, νευροθόλοι και ιπτάμενες αντηρίδες. Μαζί επιτρέπουν στους τοίχους να είναι πιο λεπτοί και στα παράθυρα πολύ μεγαλύτερα, και γι’ αυτό τα γοτθικά εσωτερικά είναι τόσο ψηλά και γεμάτα φως.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε κυρίως ναό, εγκάρσιο κλίτος και χορό;

Ο κυρίως ναός είναι η μακριά κύρια αίθουσα από την είσοδο. Το εγκάρσιο κλίτος τον διασταυρώνει και σχηματίζει τον σταυρό. Ο χορός βρίσκεται μετά τη διασταύρωση, εκεί όπου οι κληρικοί έψελναν τις ακολουθίες, και η αψίδα είναι το καμπύλο άκρο πέρα από αυτόν.

Πώς διαβάζεται ένα βιτρό;

Συνήθως από κάτω προς τα πάνω. Οι σκηνές στοιβάζονται σε μικρά πλαίσια σε όλο το ύψος του παραθύρου. Διαλέξτε ένα παράθυρο, ακολουθήστε μερικές σκηνές και κοιτάξτε στο κάτω μέρος για το πλαίσιο που δείχνει ποιος το πλήρωσε.

Τι είναι ο λαβύρινθος στο δάπεδο ενός καθεδρικού;

Ένα μονοπάτι ενσωματωμένο στο λιθόστρωτο που ελίσσεται προς το κέντρο χωρίς αδιέξοδα. Η Σαρτρ και η Αμιένη έχουν ακόμα τους δικούς τους. Στην Αμιένη, το κέντρο κατέγραφε πότε ξεκίνησε το κτίριο και ποιοι το έχτισαν.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε γκαργκόιλ και γκροτέσκο;

Το γκαργκόιλ είναι μια σκαλιστή υδρορρόη που πετά το νερό της βροχής μακριά από τους τοίχους. Το γκροτέσκο είναι μια σκαλιστή μορφή που δεν μεταφέρει νερό.

Κοιτάξτε ψηλά, μετά κοιτάξτε χαμηλά

Ένας γοτθικός καθεδρικός ανταμείβει και τις δύο κατευθύνσεις. Ψηλά για τον θόλο και το γυαλί, χαμηλά για τον λαβύρινθο και τα σκαλίσματα κάτω από τα καθίσματα, και έξω για τις αντηρίδες που κρατούν όλο αυτό όρθιο. Δώστε του μία ώρα αντί για δέκα λεπτά, και το κτίριο αρχίζει να εξηγεί τον εαυτό του.

Chiaro στα ιταλικά σημαίνει «καθαρός», «ξεκάθαρος». Κατεβάστε το από το App Store, στρέψτε το στο επόμενο παράθυρο που δεν μπορείτε να διαβάσετε και ακούστε.

Φωτογραφίστε. Ακούστε. Εξερευνήστε.