Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η ιστορία των βιτρό της Σαιντ-Σαπέλ

Δημοσίευση: • 11 λεπτά ανάγνωσης

Το πάνω παρεκκλήσι της Σαιντ-Σαπέλ στο Παρίσι, με τους τοίχους σχεδόν εξ ολοκλήρου από βιτρό και σειρές από καρέκλες στημένες για συναυλία.

Φωτογραφία: Pascal Bernardon στο Unsplash

Ανεβαίνετε μια στενή ελικοειδή σκάλα από μια χαμηλή, σκοτεινή, ζωγραφισμένη αίθουσα, και στην κορυφή οι τοίχοι έχουν χαθεί. Στη θέση τους υπάρχουν δεκαπέντε παράθυρα από χρωματιστό γυαλί, το καθένα περίπου δεκαπέντε μέτρα ψηλό, τόσο κοντά το ένα στο άλλο που η πέτρα ανάμεσά τους μοιάζει με κορνίζα που κρατά το φως. Μια ηλιόλουστη μέρα όλη η αίθουσα γίνεται μπλε και κόκκινη. Οι άνθρωποι σταματούν στην κορυφή της σκάλας και απλώς μένουν εκεί.

Αυτό είναι το πάνω παρεκκλήσι της Σαιντ-Σαπέλ στο Παρίσι, και δεν είναι στην ουσία ένα κτίριο με παράθυρα. Είναι μια λειψανοθήκη, ένα κοσμηματοπωλείο για ένα μόνο αντικείμενο, χτισμένο σε κλίμακα εκκλησίας. Για να καταλάβετε το γυαλί, πρέπει να ξεκινήσετε από το αντικείμενο.

Ένα στεφάνι αγορασμένο με μια περιουσία

Η αψίδα του πάνω παρεκκλησίου της Σαιντ-Σαπέλ, όπου φυλάσσονταν τα λείψανα, κάτω από ψηλά μπλε και κόκκινα βιτρό.

Φωτογραφία: Mike Swigunski στο Unsplash

Το 1238, ο Βαλδουίνος Β΄, ο Λατίνος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, ήταν απένταρος. Η αυτοκρατορία του ήταν ένα συρρικνούμενο απομεινάρι της Δ΄ Σταυροφορίας, και είχε ήδη βάλει ενέχυρο σε Βενετούς τραπεζίτες το πολυτιμότερο λείψανό της, το Ακάνθινο Στεφάνι που λεγόταν ότι φόρεσε ο Χριστός στη Σταύρωση.

Ο Λουδοβίκος Θ΄ της Γαλλίας εξόφλησε το χρέος και πήρε το στεφάνι. Το ποσό που αναφέρεται συνήθως για το στεφάνι και τα λείψανα που ακολούθησαν είναι 135.000 λίβρες, ένα ιλιγγιώδες ποσό για την εποχή και, σύμφωνα με τη συνηθισμένη εκτίμηση, περίπου τριπλάσιο από όσο θα κόστιζε το παρεκκλήσι που χτίστηκε για να τα φιλοξενήσει. Το στεφάνι έφτασε στη Γαλλία το 1239, και οι χρονογράφοι περιγράφουν τον βασιλιά να βγαίνει να το υποδεχτεί ξυπόλυτος, με έναν απλό χιτώνα, και να το μεταφέρει ο ίδιος στο Παρίσι. Περισσότερα λείψανα των Παθών ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια, μεταξύ αυτών ένα θραύσμα του Τιμίου Σταυρού.

Ο Λουδοβίκος χρειαζόταν ένα μέρος να τα βάλει, και το ήθελε δίπλα του. Η Σαιντ-Σαπέλ χτίστηκε μέσα στο βασιλικό ανάκτορο στο Ιλ ντε λα Σιτέ, το Palais de la Cité, την κύρια κατοικία των βασιλιάδων της Γαλλίας ως τον 14ο αιώνα. Χτίστηκε γρήγορα: ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1240 και καθαγιάστηκε στις 26 Απριλίου 1248.

Δύο παρεκκλήσια, το ένα πάνω από το άλλο

Θέα κατευθείαν προς τα πάνω στον ζωγραφισμένο θόλο του πάνω παρεκκλησίου της Σαιντ-Σαπέλ, περιτριγυρισμένο από βιτρό.

Φωτογραφία: Mitya Ivanov στο Unsplash

Το κτίριο είναι στην πραγματικότητα δύο παρεκκλήσια. Το κάτω, στο επίπεδο του εδάφους, ήταν για τους ανθρώπους που δούλευαν στο ανάκτορο. Είναι χαμηλό και σκοτεινό, με έναν ζωγραφισμένο θόλο με μπλε και χρυσά κρίνα. Το αρχικό του γυαλί έχει χαθεί: μια πλημμύρα το 1690 το κατέστρεψε, και τα παράθυρα που βλέπετε εκεί σήμερα είναι αντικαταστάσεις του 19ου αιώνα.

Το πάνω παρεκκλήσι ήταν του βασιλιά. Επικοινωνούσε απευθείας με τα βασιλικά διαμερίσματα και φιλοξενούσε τα λείψανα. Τα πάντα σε αυτό είναι σχεδιασμένα για να εξαφανίζεται η πέτρα. Οι τοίχοι περιορίζονται σε λεπτούς πεσσούς, και ανάμεσά τους υπάρχει γυαλί: περίπου 670 τετραγωνικά μέτρα, χωρίς να υπολογίζεται ο ρόδακας.

Διαβάζοντας τα παράθυρα

Κοντινή όψη ενός από τα ψηλά λογχοειδή παράθυρα της Σαιντ-Σαπέλ, φτιαγμένου από δεκάδες μικρές χρωματιστές σκηνές.

Φωτογραφία: Svetlana Gumerova στο Unsplash

Το πάνω παρεκκλήσι έχει δεκαπέντε μεγάλα παράθυρα στον κυρίως ναό και στην αψίδα, από τα μέσα του 13ου αιώνα, με περίπου 1.113 ξεχωριστές σκηνές συνολικά. Αυτόν τον αριθμό τον επαναλαμβάνουν οι περισσότεροι οδηγοί· το σημαντικό είναι ότι είναι πάρα πολλές για να τις χωρέσει κανείς μονομιάς, και κανείς δεν περίμενε ποτέ να το κάνει.

Τα παράθυρα αφηγούνται μία μεγάλη ιστορία, και έχει αρχή και τέλος.

Ξεκινήστε από αριστερά, με το πρόσωπο προς την αγία τράπεζα. Ο κύκλος ξεκινά από το δυτικό άκρο του βόρειου τοίχου με τη Γένεση: τη Δημιουργία, τον Αδάμ και την Εύα, τον Κατακλυσμό. Μετά προχωρά κατά μήκος του βόρειου τοίχου μέσα από την Παλαιά Διαθήκη: Έξοδος, Αριθμοί, Ιησούς του Ναυή, Κριταί, οι προφήτες.

Τα Πάθη βρίσκονται πίσω από την αγία τράπεζα. Τα παράθυρα της αψίδας, του καμπύλου ανατολικού άκρου, περνούν στην Καινή Διαθήκη, και το κεντρικό, ακριβώς πίσω από το σημείο όπου εκτίθονταν τα λείψανα, δείχνει τα Πάθη του Χριστού. Αυτό είναι το νόημα όλου του κτιρίου. Το ακάνθινο στεφάνι στο παράθυρο κρεμόταν πάνω από το ακάνθινο στεφάνι στη λειψανοθήκη.

Μετά πίσω κατά μήκος της νότιας πλευράς, και στο παρόν. Ο νότιος τοίχος επιστρέφει στην Παλαιά Διαθήκη, με βιβλία όπως η Ιουδίθ, η Εσθήρ και οι Βασιλειών, και το τελευταίο παράθυρο, αυτό που είναι πιο κοντά στην είσοδο στη νότια πλευρά, κάνει κάτι αξιοσημείωτο. Αφήνει πίσω τη Βίβλο και αφηγείται την ιστορία των ίδιων των λειψάνων: την ανακάλυψή τους, το ταξίδι τους από την Κωνσταντινούπολη και την άφιξή τους στη Γαλλία, με τον Λουδοβίκο Θ΄ να μεταφέρει το Ακάνθινο Στεφάνι σε λιτανεία.

Ο βασιλιάς έβαλε τον εαυτό του, και την αγορά που μόλις είχε κάνει, στο τέλος της ιερής ιστορίας. Το γυαλί λέει ότι η ιστορία που ξεκίνησε με τη Δημιουργία του κόσμου τελειώνει εδώ, σε αυτή την αίθουσα, με αυτόν τον βασιλιά.

Μέσα σε κάθε παράθυρο, οι σκηνές είναι τοποθετημένες σε μετάλλια, μικρά πλαισιωμένα σχήματα, κύκλους, τετράφυλλα και ρόμβους, στοιβαγμένα σε όλο το ύψος του γυαλιού. Γενικά διαβάζονται από κάτω προς τα πάνω. Μην προσπαθήσετε να τα διαβάσετε όλα. Διαλέξτε ένα παράθυρο, σταθείτε κοντά και ακολουθήστε το για μερικές σειρές. Θα αρχίσετε να βλέπετε μικροσκοπικές μορφές, στέμματα, άλογα, βάρκες και τείχη, ζωγραφισμένα με καφετιές-μαύρες γραμμές πάνω σε χρωματιστό γυαλί, με τον μόλυβδο να κρατά κάθε κομμάτι στη θέση του.

Το Chiaro αναγνωρίζει το πάνω παρεκκλήσι της Σαιντ-Σαπέλ στο Παρίσι, με τους τοίχους από βιτρό φωτισμένους από πίσω, την ηχητική ξενάγηση να παίζει και κουμπιά συνέχειας για τα βιτρό και τα λείψανα.

Αυτή είναι η αίθουσα όπου είναι πιο χρήσιμο να έχετε κάποιον να σας λέει πού να κοιτάξετε. Στρέψτε το Chiaro στα παράθυρα και σας λέει τι βλέπετε, και μετά σας αφήνει να ρωτήσετε φωναχτά ποιο είναι το παράθυρο των λειψάνων ή τι δείχνει η σκηνή μπροστά σας, χωρίς να παιδεύεστε με ένα τυπωμένο σχέδιο.

Ο ρόδακας: διακόσια χρόνια αργότερα

Το δυτικό άκρο του πάνω παρεκκλησίου της Σαιντ-Σαπέλ, με τον μεγάλο ρόδακα πάνω από την είσοδο.

Φωτογραφία: Sung Jin Cho στο Unsplash

Γυρίστε και κοιτάξτε πίσω προς την είσοδο. Ο μεγάλος ρόδακας πάνω από την πόρτα δεν είναι καθόλου από την εποχή του Λουδοβίκου Θ΄. Ξαναχτίστηκε στα τέλη του 15ου αιώνα, επί βασιλείας Καρόλου Η΄, σε φλογόσχημο γοτθικό ρυθμό, με τα διάκοσμά του να κουλουριάζονται σαν φλόγες. Έχει διάμετρο περίπου εννέα μέτρα και αποτελείται από 89 ξεχωριστά πλαίσια που δείχνουν την Αποκάλυψη, το όραμα του τέλους του κόσμου από το βιβλίο της Αποκάλυψης.

Έτσι το παρεκκλήσι είναι μια ολοκληρωμένη ιστορία σε γυαλί: η αρχή του κόσμου στον βόρειο τοίχο, τα Πάθη στα ανατολικά, τα λείψανα στα νότια και το τέλος του κόσμου στα δυτικά. Το φως αλλάζει μέσα στη μέρα και πέφτει σε κάθε κομμάτι με τη σειρά.

Η Επανάσταση, και τι χάθηκε

Ένα βραδινό Filo για τη Sainte-Chapelle στο Παρίσι, που ξεκινά από μια ερώτηση στο παρεκκλήσι, με ένα κεφάλαιο με τίτλο What the Revolution left behind.

Η Γαλλική Επανάσταση ήταν σκληρή με τη Σαιντ-Σαπέλ. Ήταν ένα βασιλικό κτίριο γεμάτο βασιλικά σύμβολα, και αντιμετωπίστηκε ανάλογα. Το παρεκκλήσι έγινε αποθήκη, τα γλυπτά και τα βασιλικά εμβλήματά του καταστράφηκαν και το βέλος του γκρεμίστηκε. Μέρος του γυαλιού έσπασε ή σκορπίστηκε. Τα λείψανα απομακρύνθηκαν· το Ακάνθινο Στεφάνι κατέληξε στην Παναγία των Παρισίων, όπου επέζησε της φωτιάς του 2019. Είπαμε την ιστορία εκείνης της νύχτας στην ανάρτησή μας για την Παναγία των Παρισίων.

Αξιοσημείωτα, σχεδόν τα δύο τρίτα του αρχικού γυαλιού του 13ου αιώνα επέζησαν. Μέρος όσων έφυγαν από το κτίριο βρίσκεται σήμερα σε μουσεία. Αρχικά πλαίσια βρίσκονται στο Μουσείο Κλυνί, το εθνικό μουσείο του Μεσαίωνα, σε μικρή απόσταση με τα πόδια στην άλλη όχθη του ποταμού, και άλλο πρώιμο γυαλί από το παρεκκλήσι βρίσκεται στο Μουσείο Βικτώριας και Αλβέρτου στο Λονδίνο. Εκεί μπορείτε να σταθείτε μπροστά τους στο ύψος των ματιών, το μόνο πράγμα που δεν μπορείτε να κάνετε στο ίδιο το παρεκκλήσι.

Δύο αποκαταστάσεις

Τον 19ο αιώνα ο γοτθικός ρυθμός ήταν ξανά της μόδας, και η Σαιντ-Σαπέλ έγινε ένα από τα μεγάλα έργα αποκατάστασης της εποχής της. Οι εργασίες ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1830 υπό τον αρχιτέκτονα Φελίξ Ντιμπάν, με τον Ζαν-Μπατίστ Λασίς, και αργότερα τον Εμίλ Μπέσβιλβαλντ και τον νεαρό Εζέν Βιολέ-λε-Ντικ, που αργότερα θα αποκαθιστούσε την Παναγία των Παρισίων. Το ίδιο το γυαλί αποκαταστάθηκε από το 1846 ως το 1855 από τα εργαστήρια του Αντουάν Λισόν, του Μαρεσάλ του Μετς και του Λουί Στενέλ. Περίπου το ένα τρίτο του γυαλιού, κομμάτια που είχαν προστεθεί σε μεταγενέστερους αιώνες, αφαιρέθηκε και αντικαταστάθηκε με μεσαιωνικό γυαλί ή με νέο γυαλί στο ύφος του 13ου αιώνα.

Η δεύτερη αποκατάσταση είναι πρόσφατη. Από το 2008 ως το 2015, ένα επταετές πρόγραμμα κόστους περίπου 10 εκατομμυρίων ευρώ καθάρισε και επισκεύασε τα παράθυρα και πρόσθεσε ένα νέο στρώμα προστατευτικού γυαλιού απέξω, για να θωρακίσει τα μεσαιωνικά πλαίσια από τον καιρό και τη ρύπανση. Αν είχατε δει το παρεκκλήσι πριν από αυτό και το θυμάστε πιο σκοτεινό, δεν το φανταστήκατε.

Πώς να το δείτε

Πηγαίνετε μια φωτεινή μέρα. Τα βιτρό χρειάζονται τον ήλιο από πίσω τους. Ένα συννεφιασμένο απόγευμα το παρεκκλήσι είναι ακόμα όμορφο, αλλά ένα ηλιόλουστο πρωί λάμπει.

Κλείστε από πριν. Η Σαιντ-Σαπέλ βρίσκεται μέσα στο Μέγαρο Δικαιοσύνης, τα δικαστήρια του Παρισιού, οπότε υπάρχει έλεγχος ασφαλείας πριν μπείτε, και η ουρά μπορεί να είναι μεγάλη. Ένα εισιτήριο με συγκεκριμένη ώρα σας γλιτώνει το μεγαλύτερο μέρος της αναμονής.

Δείτε πρώτα το κάτω παρεκκλήσι, με την ησυχία σας. Είναι το σκοτάδι πριν από το φως, και έτσι σχεδιάστηκε. Η εντύπωση του πάνω παρεκκλησίου είναι πιο δυνατή αν φτάσετε στην κορυφή της σκάλας αφού έχετε περάσει μερικά λεπτά από κάτω.

Μετά διαλέξτε ένα παράθυρο. Καθίστε στον πάγκο κατά μήκος του τοίχου, διαλέξτε ένα παράθυρο και ακολουθήστε το από κάτω προς τα πάνω. Το παράθυρο των λειψάνων στο άκρο του νότιου τοίχου είναι καλό για να ξεκινήσετε: είναι αυτό που σας λέει γιατί υπάρχει το κτίριο.

Δείτε τον καθεδρικό την ίδια μέρα. Η Παναγία των Παρισίων απέχει λίγα λεπτά με τα πόδια, και τα δύο κτίρια φτιάχτηκαν για το ίδιο λείψανο. Αν θέλετε να ξέρετε τι να κοιτάξετε όταν φτάσετε εκεί, ο οδηγός μας για το τι να κοιτάξετε μέσα σε έναν γοτθικό καθεδρικό ναό είναι καλός σύντροφος για αυτόν εδώ.

Ακούστε την ιστορία όσο κοιτάζετε ψηλά

Μια ερώτηση στο Chiaro φωναχτά μέσα στη Σαιντ-Σαπέλ στο Παρίσι.

Η σελίδα της Σαιντ-Σαπέλ στον ιστότοπο του Chiaro είναι μια επίδειξη του τι κάνει η εφαρμογή μόλις αναγνωρίσει ένα μέρος: πέντε στάσεις μέσα στο παρεκκλήσι, το είδος της ξενάγησης που φτιάχνει το Chiaro από μία μόνο φωτογραφία, που παίζει στο πρόγραμμα περιήγησής σας χωρίς λογαριασμό. Στην ίδια την εφαρμογή δεν περιορίζεστε στην επίδειξη: στρέψτε την σε οποιοδήποτε παράθυρο, οποιοδήποτε κτίριο, οποιονδήποτε πίνακα, και ρωτήστε ό,τι θέλετε να μάθετε, φωναχτά, σε 18 γλώσσες.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσα βιτρό έχει η Σαιντ-Σαπέλ;

Το πάνω παρεκκλήσι έχει δεκαπέντε μεγάλα παράθυρα του 13ου αιώνα, το καθένα περίπου δεκαπέντε μέτρα ψηλό, συν τον μεγάλο ρόδακα πάνω από την είσοδο, που ξαναχτίστηκε στα τέλη του 15ου αιώνα.

Πόσες σκηνές έχουν τα παράθυρα της Σαιντ-Σαπέλ;

Ο συνηθισμένος αριθμός είναι 1.113 σκηνές στα δεκαπέντε παράθυρα, που αφηγούνται τη βιβλική ιστορία από τη Γένεση και μετά και τελειώνουν με την άφιξη των λειψάνων στο Παρίσι.

Είναι αυθεντικό το γυαλί της Σαιντ-Σαπέλ;

Ως επί το πλείστον. Σχεδόν τα δύο τρίτα του γυαλιού είναι του 13ου αιώνα. Το υπόλοιπο αντικαταστάθηκε ή αποκαταστάθηκε, σε μεγάλο βαθμό στην αποκατάσταση του 19ου αιώνα, και τα παράθυρα καθαρίστηκαν και προστατεύτηκαν ξανά από το 2008 ως το 2015.

Πού βρίσκεται σήμερα το Ακάνθινο Στεφάνι;

Έφυγε από τη Σαιντ-Σαπέλ κατά την Επανάσταση και φυλάσσεται στην Παναγία των Παρισίων από τον 19ο αιώνα. Διασώθηκε από τον καθεδρικό κατά τη φωτιά του 2019.

Ποια είναι η καλύτερη ώρα για επίσκεψη;

Ένα ηλιόλουστο πρωί ή μεσημέρι, όταν το φως περνά μέσα από το γυαλί. Κλείστε εισιτήριο με συγκεκριμένη ώρα για να κόψετε την ουρά στον έλεγχο ασφαλείας.

Το κουτί που κρατούσε το στεφάνι

Ο Λουδοβίκος Θ΄ έχτισε τη Σαιντ-Σαπέλ για να κρατά ένα αντικείμενο, και το αντικείμενο έχει φύγει. Αυτό που απέμεινε είναι το κουτί, και το κουτί αποδείχθηκε ότι ήταν ο θησαυρός. Οκτώ αιώνες αργότερα, οι άνθρωποι ανεβαίνουν ακόμα εκείνη τη σκάλα για το φως.

Chiaro στα ιταλικά σημαίνει «καθαρός», «ξεκάθαρος». Κατεβάστε το από το App Store, στρέψτε το στο γυαλί και ακούστε.

Φωτογραφίστε. Ακούστε. Εξερευνήστε.