კონტენტზე გადასვლა

„არნოლფინების პორტრეტი“: 16 ფარული დეტალი, დანომრილი და ახსნილი

გამოქვეყნდა: • კითხვის დრო: 16 წთ

ფართოფარფლებიან შავ ქუდში და ბეწვით შემოსილ ქლიავისფერ მოსასხამში გამოწყობილ კაცს ხელი უჭირავს მწვანე კაბასა და თეთრ თავსაბურავში ჩაცმულ ქალს; ოთახში არის სპილენძის ჭაღი, უკანა კედელზე მრგვალი ამოზნექილი სარკე, წითელფარდიანი საწოლი, პატარა ძაღლი და იატაკზე ხის ფეხსაცმლის წყვილი.

1516 წელს მეხელენის კარზე ინვენტარის ერთმა მწერალმა ნიდერლანდების რეგენტის, ავსტრიელი მარგარიტას სურათების კოლექციის პირველი ნივთი ჩაიწერა. ეს იყო „დიდი სურათი, რომელსაც ჰქვია ერნულ ლე ფენი თავის ცოლთან ერთად ოთახში“, რომელიც მას ესპანელმა კარისკაცმა, დონ დიეგო დე გევარამ აჩუქა, „შესრულებული მხატვარ იოჰანესის მიერ“. აშიაზე ვიღაცამ შენიშვნა მიაწერა: სურათს საკეტი სჭირდებოდა, რომ დახურვა შეიძლებოდეს. ქალბატონმა ბრძანა, ასე გაეკეთებინათ.

ეს სურათი „არნოლფინების პორტრეტია“ და უკვე ხუთასი წელია, ადამიანებს უნდათ, რომ ჩაკეტონ, ისევ გახსნან და იკამათონ იმაზე, თუ რა არის შიგნით. ის პატარაა. მისი ზომა დაახლოებით 32 × 24 დიუმია, დაახლოებით სამზარეულოს კარადის კარის ოდენა. და ისე მჭიდროდაა სავსე ნივთებით — სარკე, სანთელი, ძაღლი, ორი წყვილი ფეხსაცმელი, რამდენიმე ფორთოხალი, წმინდანის ნაკვეთი ფიგურა, ჯაგრისი, მძივების ასხმა, კედელზე დაწერილი წინადადება, — რომ პორტრეტზე მეტად დანაშაულის ადგილს ჰგავს. თითოეული ნივთი სამხილს ჰგავს. კითხვა ისაა, რისი სამხილი.

რატომ იწვევს ასეთი პატარა ოთახი ამდენ თავსატეხს

იან ვან ეიკმა სურათი 1434 წელს დაასრულა ბრიუგეში, ჩრდილოეთ ევროპის ყველაზე მდიდარ სავაჭრო ქალაქში. ის ბურგუნდიის ჰერცოგის, ფილიპე კეთილის კარის მხატვარი იყო და ზეთის საღებავით აკეთებდა იმას, რაც მანამდე არავის გაეკეთებინა. ის თხელ, გამჭვირვალე ლესირების ფენებს ერთმანეთზე ადებდა, ასე რომ, სინათლე თითქოს ფერის შიგნით იჯდა და არა მის ზედაპირზე. ხელოვნებათმცოდნე ერნსტ გომბრიხი ამბობდა, რომ ამ სურათით „რეალური სამყაროს უბრალო კუთხე უცებ, თითქოს ჯადოსნურად, დაფაზე დაფიქსირდა“.

სწორედ ეს არის მახე. რადგან ყველაფერი ნამდვილად გამოიყურება, ყველაფერი განზრახულადაც გამოიყურება. და რადგან სურათი არასოდეს გეუბნებათ, რისთვის შეიქმნა, ყოველი თაობა ამ სიჩუმეს თავისებურად ავსებდა. 1934 წელს ერვინ პანოფსკიმ მას დახატული ქორწინების მოწმობა უწოდა. შემდგომმა მკვლევრებმა მასში დანიშვნა, მინდობილობა, იტალიაში მცხოვრები ნათესავებისთვის განკუთვნილი საჩუქარი, გარდაცვლილი ცოლის ხსოვნა და აჩრდილების ამბავიც კი დაინახეს. ლონდონის ეროვნული გალერეა, რომელსაც სურათი 1842 წლიდან ეკუთვნის, ახლა პირდაპირ ამბობს, რომ ქორწილის ინტერპრეტაცია აღარ არის მიღებული. სურათი კვლავ იქ კიდია, ეროვნული გალერეის 52-ე დარბაზში, და მის წინ შეკრებილი ხალხი ჯერ კიდევ ცდილობს მის ამოხსნას.

ასე რომ, მოდით, ეს სათანადოდ გავაკეთოთ, ნივთ-ნივთ.

„არნოლფინების პორტრეტის“ დეტალები ერთი შეხედვით

„არნოლფინების პორტრეტი“ თექვსმეტი დანომრილი წრით, რომლებიც აღნიშნავს ამოზნექილ სარკეს, ხელმოწერას, ანთებულ სანთელს, ჩამწვარ სანთლის ნარჩენს, კაცის აწეულ ხელს, ჩაკიდებულ ხელებს, ქალის კაბას, ძაღლს, ხის ქალამნებს, წითელ ფლოსტებს, ფორთოხლებს, კრიალოსანს, ჯაგრისს, სკამზე ნაკვეთ წმინდანს, საწოლს და ფანჯრის მიღმა ალუბლის ხეს.

გამოსახულებაზე მოცემული ნომრები ამ ცხრილს შეესაბამება.

#დეტალისად ვიპოვოთრას შეიძლება ნიშნავდეს
1ამოზნექილი სარკეუკანა კედლის ცენტრშიორი სტუმარი, რომლებიც კარის ღიობში აირეკლება; ჩარჩოში ქრისტეს ვნების ათი სცენა
2ხელმოწერაკედელზე, სარკის ზემოთ„Johannes de eyck fuit hic 1434“ — აქ იყო იან ვან ეიკი
3ერთადერთი ანთებული სანთელიჭაღის წინა მარცხენა მხარე, კაცის მხარესაქორწილო ჩვეულება, ღვთის თვალი ან ცოცხალი ქმარი
4ჩამწვარი ნარჩენიჭაღი, ქალის მხარეერთი თეორიით, ცოლი, რომელიც უკვე გარდაცვლილია
5აწეული მარჯვენა ხელიკაცი, მკერდის სიმაღლეზემისალმება ან ფიცი
6ჩაკიდებული ხელებიცენტრიდიდხანს ქორწინების აღთქმად იკითხებოდა; ახლა სადავოა
7მწვანე კაბაქალიორსულობა კი არა, მოდა
8ძაღლიმათ ფეხებს შორისერთგულება, სიმდიდრე და ერთადერთი, ვინც თქვენ გიყურებთ
9ხის ქალამნებიქვედა მარცხენა კუთხექუჩის გადასაცმელი ფეხსაცმელი, ფეხიდან მოსროლილი
10წითელი ფლოსტებიუკან, სკამთანმისი შინაური ფეხსაცმელი
11ფორთოხლებიფანჯრის რაფაზე და სკივრზეძვირადღირებული იმპორტი, შესაძლოა ედემი
12კრიალოსანისარკის მარცხნივღვთისმოსაობა და დანიშვნის კლასიკური საჩუქარი
13ჯაგრისისარკის მარჯვნივსაოჯახო საქმე ან უბიწოება
14ნაკვეთი წმინდანისკამის საზურგის თავზესავარაუდოდ, წმინდა მარგარიტა, მშობიარეთა მფარველი
15საწოლიმარჯვენა მხარემისაღები ოთახი და არა საძინებელი
16ალუბლის ხეფანჯრის მიღმაზაფხულია, ისინი კი ბეწვში არიან

სტატიის დანარჩენ ნაწილში ოთახს დაახლოებით ამ თანმიმდევრობით შემოვივლით და დავიწყებთ იქიდან, სადაც თვალი ისედაც მიდის: სარკიდან.

სარკე „არნოლფინების პორტრეტში“ და ორი კაცი კართან

მრგვალი ამოზნექილი სარკის ახლო დეტალი მუქ ჩარჩოში ათი პატარა მოხატული მედალიონით; მასში ირეკლება კაცისა და ქალის ზურგი და ორი პატარა ფიგურა ლურჯსა და წითელში, რომლებიც კარის ღიობში დგანან; ზემოთ კედელზე ხელმოწერაა, მარცხნივ მძივების ასხმა, მარჯვნივ კი ჩამოკიდებული ჯაგრისი.

დაფაზე სარკე მონეტის ოდენაა. მის შიგნით მთელი ოთახი კიდევ ერთხელაა, მრუდზე მოხრილი. წყვილს ზურგიდან ხედავთ. ხედავთ ფანჯარას, ჭერის კოჭებს, ჭაღს, საწოლს. და ორ ზურგს შორის, კარის ღიობით შემოსაზღვრული, დგას ორი პატარა ფიგურა, რომლებიც მთავარ გამოსახულებაში საერთოდ არ არიან. ერთს ლურჯი აცვია. მეორეს — წითელი. ერთ-ერთი მათგანი თითქოს ხელს სწევს.

ისინი იქ დგანან, სადაც თქვენ დგახართ.

სწორედ ამ სვლამ გახადა ეს დაფა ცნობილი. ვან ეიკმა ოთახი საკუთარი ჩარჩოს მიღმა, მაყურებლის სივრცეში გააგრძელა და იქ ადამიანები მოათავსა. ვინ არიან ისინი? ჩვეულებრივი პასუხია, რომ წითელში გამოწყობილი კაცი თავად ვან ეიკია, რადგან წითელთავსაბურავიანი ფიგურები მის სხვა ნამუშევრებშიც ჩნდება, რომლებსაც ხშირად ავტოპორტრეტებად მიიჩნევენ. ეროვნული გალერეა კითხვას სვამს და არ პასუხობს: ეს ხომ არ არიან მხატვარი და მისი მსახური, სტუმრად მოსულნი? არავინ იცის. პანოფსკის ეგონა, რომ ეს ის ორი მოწმე იყო, რომელსაც შუა საუკუნეების ქორწილი მოითხოვდა. ეს იდეა მის ქორწინების მოწმობის თეორიასთან ერთად გაფერმკრთალდა, მაგრამ ორი კაცი კვლავ იქაა, კვლავ ზღურბლზე.

სარკეში კიდევ ორი რამ ღირს დიდხანს თვალიერებად. პირველი: ის ზედმეტად დიდია. 1434 წელს ასეთი ხარისხის ამოზნექილ სარკეებს ამ ზომით ვერ ამზადებდნენ, ამიტომ ვან ეიკმა ის ჩუმად გაადიდა. მეორე: შეხედეთ ჩარჩოს. მას ათი სხივი აქვს და თითოეულ სხივში პაწია მედალიონია ქრისტეს ვნების სცენით, ზედა ნაწილში კი ჯვარცმაა. ზოგიერთმა მკვლევარმა შენიშნა, რომ ქალის მხარეს ქრისტეს სიკვდილის შემდგომი სცენებია, კაცის მხარეს კი — მისი სიცოცხლის სცენები. დაიმახსოვრეთ ეს. მოგვიანებით მნიშვნელოვანი იქნება.

„აქ იყო იან ვან ეიკი“

სარკის ზუსტად ზემოთ, მსხვილი, ხვეული გოთიკური ხელწერით, პირდაპირ ბათქაშზე წერია სტრიქონი: „Johannes de eyck fuit hic 1434“. აქ იყო იან ვან ეიკი. 1434.

დაფიქრდით, რამდენად უცნაურია ეს. მხატვრები ხელს აწერდნენ ჩარჩოზე, ქვედა კიდეზე ან პატარა დახატულ იარლიყზე. თავად ვან ეიკი ხელმოწერას ჩვეულებრივ ჩარჩოზე ხატავდა ისე, რომ ხეში ამოკვეთილს ჰგავდა. აქ კი მან ის სხვისი სახლის კედელზე დაწერა, სურათის შუაგულში, იურიდიული დოკუმენტის ვრცელი ხელწერით, და ფორმულირებაც არა „ეს შექმნა“, არამედ „აქ იყო“. ნახევრად ნოტარიუსის როსჩერკია, ნახევრად — გრაფიტი.

პანოფსკიმ ეს ხელშეკრულებაზე მოწმის ხელმოწერად წაიკითხა. ლორნ კემპბელმა, რომელმაც ეროვნული გალერეის კატალოგი დაწერა, აღნიშნა, რომ კედლებზე დახატული წარწერები იმ ეპოქაში ჩვეულებრივი დეკორაცია იყო, და ვერ ხედავდა საფუძველს ეფიქრა, რომ სურათი რაიმე მოვლენას აფიქსირებს. კემპბელის საკუთარი შეჯამება ყველაზე სასარგებლო წინადადებაა, რაც კი ოდესმე ამ სურათზე დაწერილა: ვარაუდებს მხოლოდ ზედმეტი ანთებული სანთელი და უცნაური ხელმოწერა იწვევს. დანარჩენი ყველაფერი, მისი აზრით, შეიძლება აიხსნას როგორც მდიდარი წყვილი მდიდრულ ოთახში. სანთელს მალე მივადგებით. მაგრამ შენიშნეთ, რომ ამ სფეროს ყველაზე სკეპტიკური ექსპერტიც კი აღიარებს, რომ ხელმოწერა უცნაურია.

თუ გინდათ სხვა მხატვარი, რომელმაც საკუთარი თავის ყოფნა ნაწარმოებში არგუმენტად აქცია, ალბრეხტ დიურერმა ეს მთელი სახით გააკეთა, თავის 1498 წლის ავტოპორტრეტში. ვან ეიკმა ეს ხუთი სიტყვითა და თარიღით გააკეთა.

ერთი სანთელი, რომელიც შუადღისას ანთია

სპილენძის ჭაღის დეტალი გოთიკური აჟურული მკლავებით და ექვსი შანდლით; წინა მარცხენა შანდალში ერთადერთი თეთრი სანთელი ანთია, მარჯვენა შანდალში კი მოკლე, ბოლომდე ჩამწვარი ნარჩენი დგას.

ოთახი დღის სინათლითაა სავსე. ის მარცხენა ფანჯრიდან იღვრება და ყველა ზედაპირზე ეცემა. და მაინც, წყვილის თავზე, სპილენძის ჭაღში, ერთი სანთელი ანთია. მხოლოდ ერთი, კაცის მხარეს, წინა შანდალში.

თავად ჭაღი ტრაბახია. კერძო სახლისთვის ის უზარმაზარია და მთელი ქონება ეღირებოდა. მაგრამ სწორედ ამ ერთმა ალმა წარმოშვა ათასი ესე. პანოფსკიმ ის დაუკავშირა ფლამანდურ ჩვეულებას, ქორწილზე სანთელი აენთოთ, და ოთახში ღვთის ყოფნის იდეას, ეკლესიის საკურთხეველში მუდამ ანთებული კანდელის მსგავსად. ეს ინტერპრეტაცია დღემდე ყველგან გვხვდება მუზეუმის განმარტებით ფირფიტებზე.

ახლა ჭაღის გადაღმა, ქალის მხარეს შეხედეთ. ერთ-ერთ შანდალში მოკლე, თეთრი ნამწვია. სანთელი, რომელიც ბოლომდე ჩაიწვა.

რომელი არნოლფინი და იყო თუ არა მისი ცოლი უკვე გარდაცვლილი?

აქ სურათი ფეხქვეშ გეცვლებათ. საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში ყველამ იცოდა, ვინ იყვნენ ეს ადამიანები, და სურათი „არნოლფინების ქორწილის“ სახელით იყო ცნობილი. 1857 წელს ხელოვნებათმცოდნეებმა კროუმ და კავალკაზელემ სურათი დაუკავშირეს ავსტრიელი მარგარიტას ინვენტარის „ერნულ ლე ფენს“ — ასე ესმოდა ფლამანდიელის ყურს გვარი არნოლფინი. არნოლფინები ლუკიდან წარმოშობილი აბრეშუმისა და ქსოვილის ვაჭრების ოჯახი იყო, რომელიც ბრიუგეში დასახლდა. რამდენიმე წლის შემდეგ მკვლევარმა ჯეიმს უილმა წყვილი ჯოვანი დი არიგო არნოლფინად და მის მეუღლე ჯოვანა ჩენამიდ დაასახელა. ეს წყვილი ყველა სახელმძღვანელოში მოხვდა.

შემდეგ, 1997 წელს, აღმოჩნდა დოკუმენტი, რომელიც აჩვენებდა, რომ ჯოვანი დი არიგო და ჯოვანა ჩენამი 1447 წელს დაქორწინდნენ. ეს კედელზე მითითებული თარიღიდან ცამეტი წლის, ხოლო ვან ეიკის გარდაცვალებიდან ექვსი წლის შემდეგაა. ვინც არ უნდა იყოს ეს ქალი, ის ჯოვანა ჩენამი არ არის.

ყურადღება ბიძაშვილზე, ჯოვანი დი ნიკოლაო არნოლფინიზე გადავიდა, ბრიუგეში მცხოვრებ კიდევ ერთ ლუკელ ვაჭარზე. სწორედ მას ასახელებს ახლა ეროვნული გალერეა, ოფიციალურ სათაურში ფრთხილი კითხვის ნიშნით. ხმამაღლა წაკითხვისას ეტიკეტზე წერია „ჯოვანი არნოლფინისა და მისი მეუღლის პორტრეტი“, და კითხვის ნიშანი სახელს ზემოთ ჰკიდია. 1434 წელს ის ორმოცს მიახლოებული იქნებოდა. და აი, აქაა სირთულე. ჯოვანი დი ნიკოლაო 1426 წელს კოსტანცა ტრენტაზე დაქორწინდა. 1433 წლის თებერვალში კოსტანცას დედამ წერილი დაწერა, რომელშიც ასეთი სტრიქონი იყო: კოსტანცა და ლიონარდო გარდაიცვალნენ.

2003 წელს ხელოვნებათმცოდნე მარგარეტ კოსტერმა ჟურნალ Apollo-ში გამოაქვეყნა არგუმენტი, რომელიც ამ წერილს ბოლომდე მიჰყვება. თუ ქალი კოსტანცაა, მაშინ სურათი მემორიალია. ცოცხალი ქმარი და ცოლი, რომელიც დაახლოებით ერთი წელია გარდაცვლილია. ანთებული სანთელი მის მხარეს იწვის; ჩამწვარი ნარჩენი ქალის მხარეს დგას. ქრისტეს სიკვდილის შემდგომი ვნების სცენები სარკის ქალის მხარესაა; მისი სიცოცხლის სცენები — კაცის მხარეს. კაცის ტანსაცმელი მუქია. 2016 წელს ფრანგი ექიმი ჟან-ფილიპ პოსტელი წიგნში L’Affaire Arnolfini კიდევ უფრო შორს წავიდა და ივარაუდა, რომ ქალი მას აჩრდილად ეცხადება და ლოცვას სთხოვს.

მართალია ეს? ეროვნული გალერეა დარწმუნებული არ არის. მისი ამჟამინდელი შეხედულებით, ქალი, სავარაუდოდ, ჯოვანის მეორე ცოლია, რომლის ვინაობა უცნობია. ამ მეორე ქორწინების შესახებაც არანაირი ჩანაწერი არ შემორჩენილა, და სწორედ ამიტომ არ კვდება მემორიალის თეორია. ასე რომ, გულწრფელად ვთქვათ, როგორაა საქმე: ვერავინ დაამტკიცა, ვინ არის ის. მაგრამ როცა ერთხელ სანთლის ნარჩენს დაინახავთ, მის ვერდანახვას ვეღარ შეძლებთ.

კაცს, ყოველ შემთხვევაში, კიდევ ერთხელ შევხვედრივართ. ვან ეიკმა იგივე წაგრძელებული სახე, მძიმე ქუთუთოები და თხელი ტუჩები რამდენიმე წლის შემდეგ პატარა პორტრეტზე დახატა, რომელიც ახლა ბერლინის სურათების გალერეაში (Gemäldegalerie) ინახება. მუზეუმი მას ფრთხილად არნოლფინების ოჯახის კაცად მოიხსენიებს. ის, რომ კარის მხატვარმა ერთი და იგივე ვაჭარი ორჯერ დახატა, იმაზე მიუთითებს, რომ ისინი დამკვეთსა და მხატვარზე მეტნი იყვნენ. შესაძლოა, მეგობრები იყვნენ.

ფერმკრთალი კაცის პორტრეტი გრძელი ცხვირითა და მძიმე ქუთუთოებით, დიდ მუქ შაპერონ-ქუდში და ბეწვით შემოვლებულ წითელ სამოსში; მისი მარჯვენა ხელი ჩარჩოს ქვედა კიდეს ეყრდნობა, ფონი შავია.

ხელები, ფიცი და კაბა, რომელიც ორსული არ არის

დეტალი: კაცის მარცხენა ხელს უჭირავს ქალის მარჯვენა ხელი, ხელისგულით ზემოთ; გვერდით მწვანე კაბაა, წელზე მაღლა წითელი ქამრით აკეცილი, ქალის მარცხენა ხელი ნაოჭებზე დევს, სახელო კაშკაშა ლურჯია.

შეხედეთ მის ხელებს. მარჯვენა აწეულია მკერდის სიმაღლეზე, ხელისგულით გარეთ. მარცხენათი ქალის მარჯვენა ხელი უჭირავს, რომელიც მის ხელისგულზე დევს. პანოფსკიმ აქ დადებული ფიცი დაინახა. ისტორიკოსმა მარგარეტ კეროლმა უფრო მახვილგონივრული ვერსია შემოგვთავაზა: ეს უკვე დაქორწინებული წყვილია და ქმარი ცოლს ოფიციალურად გადასცემს უფლებას, მისი სახელით აწარმოოს საქმეები, — ერთგვარი მინდობილობა საღებავით. სხვები აქ მხოლოდ მისალმებას ხედავენ ორი კაცისთვის, რომლებიც კარში შემოდიან. აწეული ხელი სამივე ვერსიას ერგება. ესაა გენიალობაც და პრობლემაც.

ახლა კი კითხვა, რომელსაც ამ სურათის წინ ყველა სვამს: ორსულია ის?

არა. ამ ოთახის სიმბოლიკის ყველა კითხვიდან მხოლოდ ამას აქვს მკაფიო პასუხი, და ეროვნული გალერეა ამას პირდაპირ ამბობს. ქალს უზარმაზარი, მძიმე კაბა აქვს აწეული და აკეცილი ქსოვილი მის წინ გროვდება. მეთხუთმეტე საუკუნის ნახატებში ქალწული წმინდანები იმავე მაღალი წელითა და იმავე მომრგვალებული სილუეტით არიან გამოსახული, და არავინ ფიქრობს, რომ წმინდა ეკატერინე ბავშვს ელოდება. მეტრობით ქსოვილი ფულს ნიშნავდა, არნოლფინები კი ქსოვილით ვაჭრობდნენ. კაბა ერთგვარი სატვირთო ზედნადებია, რომელიც აჩვენებს, რამდენი ქსოვილის ყიდვა შეეძლო ამ ოჯახს. მას ბეწვის სარჩული აქვს, სახელოები ფოთლის ფორმის დაკბილული ნაჭრებითაა დამუშავებული, თავად მწვანე ფერი კი ძნელად მისაღები და ძვირადღირებული საღებავი იყო.

ძაღლი, ქალამნები და ფეხსაცმელი, რომელსაც არავინ ამჩნევს

იატაკის ფიცრების დეტალი: მარცხნივ წყვილი ღია ფერის ხის ქალამანი მუქი ტყავის თასმებით, შუაში კაცის მუქწინდებიანი ფეხები, მარჯვნივ კი პატარა, ბანჯგვლიანი ყავისფერი ძაღლი მაყურებელს უყურებს.

მათ ფეხებთან პატარა, ბანჯგვლიანი ყავისფერი ძაღლი დგას — ჯიშის ადრეული წინაპარი, რომელსაც ახლა აფენპინჩერს ვუწოდებთ, ან გრიფონ-ტერიერთან ახლოს მდგომი რამ. თითოეული ბეწვი თითქოს ცალკეა დახატული. საქორწინო პორტრეტებში ძაღლები ერთგულებას ნიშნავდა, ძვირადღირებული ფინია კი სტატუსის ნიშანიც იყო, როგორც დღეს დიზაინერული ჩანთა.

მაგრამ ძაღლის მთავარი აზრი მის თვალებშია. კაცი თქვენკენ ცოტა გაფანტულად იყურება. ქალი ქვემოთ, მისკენ იყურება. ძაღლი ოთახში ერთადერთი არსებაა, რომელიც პირდაპირ მაყურებელს უყურებს, ფხიზლად, თითქოს ახლახან გაიგონა კართან მდგარი ორი სტუმრის ხმა. ვან ეიკმა აქ, ქვემოთ, კიდევ ერთი კვალი დატოვა. ეროვნული გალერეა აღნიშნავს, რომ ძაღლის ფეხთან ჩრდილში თავად მხატვრის ცერა თითის ანაბეჭდი ჩანს.

ქვედა მარცხენა კუთხეში, ფანჯარასთან, წყვილი ხის ქალამანი დევს. ეს ტყავის თასმებიანი ხის გადასაცმელი ფეხსაცმელია, რომელსაც ქუჩაში ატარებდნენ, რომ კარგი ფეხსაცმელი ბრიუგეს ქუჩების ტალახისგან დაეცვათ. ისინი ფეხიდანაა მოსროლილი, ცხვირებით სხვადასხვა მიმართულებით. კაცი, რომელმაც ქუჩის ფეხსაცმელი გაიხადა, შინაა. პანოფსკიმ აქ წმინდა მიწა დაინახა, როგორც მოსე, რომელმაც მოგიზგიზე მაყვლის ბუჩქის წინ სანდლები გაიხადა. სხვები ამას ნიშნად კითხულობდნენ, რომ ის გზას არ აცდებოდა. მემორიალის თეორიის მომხრეები კი ამას კითხულობენ როგორც კაცს, რომელიც აღარ დაქორწინდება.

დეტალი: წყვილი წითელი ტყავის ფლოსტი იატაკზე, წითელი გადასაფარებლით დაფარული სკამის ძირში, ნახატიანი აღმოსავლური ხალიჩის კიდისა და მწვანე კაბის კალთის გვერდით.

დამთვალიერებელთა უმეტესობა მეორე წყვილს ვერასოდეს პოულობს. შეხედეთ ოთახის სიღრმეს, სკამის ქვეშ, პატარა აღმოსავლური ხალიჩის გვერდით. იქ წყვილი წითელი ფლოსტია, სავარაუდოდ, ქალისა.

ფორთოხლები, კრიალოსანი, ჯაგრისი და წმინდანი

ფანჯრის მაღალი, ვიწრო დეტალი: ხის დარაბა, გარეთ აგურის კედლის ნაწილი და წითელნაყოფიანი ალუბლის ხე, ფანჯრის რაფაზე ერთი ფორთოხალი და ქვემოთ, ხის სკივრზე, კიდევ სამი.

ფანჯრის რაფაზე ერთი ფორთოხალი დევს. ქვემოთ, სკივრზე, კიდევ სამია. ბურგუნდიულ ბრიუგეში ფორთოხალი შემოტანილი ფუფუნება იყო და შესაძლებელია, არნოლფინები მათით ვაჭრობდნენ კიდეც. ზოგი მასში ედემის ნაყოფს ხედავს, ცოდვით დაცემამდე. იტალიაში, საიდანაც წყვილი იყო, ფორთოხალი ქორწინებაში ნაყოფიერებასაც შეიძლება ნიშნავდეს. უმარტივესი წაკითხვა ყველაზე ძლიერიცაა. ვან ეიკი გაჩვენებთ ოჯახს, რომელიც ძვირადღირებულ ხილს სადაც მოუწევს, იქ ტოვებს.

ფანჯრის მიღმა წითელნაყოფიანი ხე დგას. ეს ალუბალია, რაც ნიშნავს, რომ ზაფხულის დასაწყისია. ორივეს კი ბეწვი აცვია. კაცის მოსასხამი, შესაძლოა, სიასამურითაა შემოვლებული. ქალის კაბას ყარყუმის ან ციყვის ბეწვის სარჩული აქვს. ნიდერლანდური ხელოვნების ისტორიკოსმა მაქსიმილიან მარტენსმა ივარაუდა, რომ სურათი იტალიაში მყოფი ოჯახისთვის იყო განკუთვნილი, როგორც კეთილდღეობის ჩვენება, რაც ახსნიდა, რატომ აცვია წყვილს ხის სეზონისგან განსხვავებული სეზონის ტანსაცმელი.

უკანა კედელზე, სარკის მარცხნივ, ქარვისფერი მძივების ასხმა ჰკიდია მწვანე ფოჩებით. კრიალოსანი კაცის მიერ საცოლისთვის მირთმეული საყვარელი საჩუქარი იყო. სარკის მარჯვნივ სკამიდან პატარა ჯაგრისი ჰკიდია. ზოგიერთი მკვლევარი მათ წყვილად განიხილავს: ერთ მხარეს ლოცვა, მეორეზე — შრომა.

სკამის საზურგის თავზე, ჯაგრისის ზუსტად ზემოთ, პაწია ნაკვეთი ფიგურაა, რომელიც ურჩხულზე დგას. სავარაუდოდ, ეს წმინდა მარგარიტაა (მარინე), რომელიც თავისი ლეგენდის თანახმად დრაკონს მუცლიდან გამოუხტა და მშობიარე ქალთა მფარველი წმინდანი გახდა. ზოგი მას წმინდა მართად, დიასახლისების მფარველად კითხულობს. ასეა თუ ისე, ცოლების წმინდანი მწვანეში ჩაცმულ ქალს დარაჯობს.

Chiaro სწორედ ამ მანძილზეა გამოსადეგი. ნაკვეთი წმინდანი დაფაზე ფრჩხილის სიმაღლესაც ძლივს აღწევს, და როცა მისკენ იხრებით, მარგარიტასა და მისი დრაკონის ამბავი ჟღერს, სანამ თქვენი თვალები სკამზეა და არა მეტრით მოშორებულ განმარტებით ფირფიტაზე.

და ბოლოს, საწოლი არ არის ის, რასაც ჰგავს. საფრანგეთისა და ბურგუნდიის მდიდარი ოჯახები საწოლებს მისაღებ ოთახებში დგამდნენ და სასხდომად იყენებდნენ. წითელი ფარდები სტატუსის ნიშანია და არა საძინებელში მოწვევა.

სიმბოლიკის დავა, რომელსაც ვერავინ მოიგებს

დაითვალეთ თეორიები და ისინი ერთმანეთს გააბათილებენ. სანთელი ღმერთია, ან საქორწილო ჩვეულება, ან გარდაცვლილი ცოლი. ძაღლი ერთგულებაა, ან ვნება, ან შინაური ცხოველი. ფორთოხლები ედემია, ან ნაყოფიერება, ან უბრალოდ პროდუქტები. ხელოვნებათმცოდნე იან ბაპტისტ ბედომ ათწლეულების წინ მიუთითა ხაფანგზე: თუ სიმბოლოები ისე კარგადაა შენიღბული, რომ ჩვეულებრივ ნივთებს ჰგავს, ვერანაირად ვერ დავამტკიცებთ, რომ მხატვარი მათ საერთოდ სიმბოლოებად მოიაზრებდა. კრეიგ ჰარბისონმა შუა გზა აირჩია, და ჩვენც მას ავირჩევდით. მეთხუთმეტე საუკუნის სახლში ნივთებს ერთდროულად რამდენიმე მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონოდა, და ვან ეიკი საკმარისად ჭკვიანი იყო, რომ ეს სცოდნოდა.

სურათმა იმოგზაურა კიდეც. ის მარგარიტას ძმისშვილმა, უნგრელმა მარიამ დაიმკვიდრა, შემდეგ კი ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ს გადაეცა. 1599 წლისთვის ის მადრიდის ალკასარში ეკიდა, ჩარჩოზე ოვიდიუსის სტრიქონებით — ცინიკური ორტაეპით იმის შესახებ, რომ დაპირებები არაფერი ღირს. მადრიდელმა სამეფო მხატვარმა წყვილის პოზა ფილიპეს ქალიშვილების პორტრეტისთვის გადმოიღო. იმავე სასახლის მოგვიანო კარის მხატვარი, დიეგო ველასკესი, მას თითქმის უეჭველად იცნობდა. მისი „მენინები“, სადაც მეფე და დედოფალი უკანა კედელზე პატარა სარკეში აირეკლებიან, ყველაზე ცნობილი პასუხია, რაც კი ერთ სურათს მეორისთვის გაუცია.

როგორ მოხვდა ის ლონდონში

ესპანეთის სამეფო კოლექციაში ის ბოლოს 1790-იან წლებშია დაფიქსირებული. 1816 წლისთვის ის უკვე ლონდონში იყო, შოტლანდიელი ოფიცრის, პოლკოვნიკ ჯეიმს ჰეის ხელში. ის ამბობდა, რომ ვატერლოოს შემდეგ ჭრილობებისგან გამოჯანმრთელებისას ბრიუსელში შეუყვარდა. უფრო სავარაუდო ამბავი 1813 წლის ვიტორიის ბრძოლას უკავშირდება, როცა ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა ძარცვეს ჟოზეფ ბონაპარტის ბარგის ქარავანი, რომელიც ესპანეთიდან გადასატანი ხელოვნების ნიმუშებით გარბოდა.

ჰეიმ სურათი პრინც-რეგენტს, მომავალ გეორგ IV-ს შესთავაზა, რომელმაც ის ორი წლის განმავლობაში გასასინჯად იქონია და შემდეგ დააბრუნა. 1842 წელს ახალგაზრდა ეროვნულმა გალერეამ ის ექვსას გირვანქა სტერლინგად იყიდა და საინვენტარო ნომერი 186 მიანიჭა. დღესაც ის NG186-ია.

იმ დროისთვის კარედები, ორიგინალური ჩარჩო და ოვიდიუსის ორტაეპი უკვე დაკარგული იყო. თაობის შემდეგ პრერაფაელიტებმა მისი ამოზნექილი სარკე საკუთარი სურათებისთვის ისესხეს.

სად ვნახოთ „არნოლფინების პორტრეტი“ ეროვნულ გალერეაში

მამაკაცის პატარა პორტრეტი მჭიდროდ დახვეულ წითელ ჩალმაში, რომელიც პირდაპირ მაყურებელს უყურებს მუქ ფონზე, წარწერიან ჩარჩოში.

სურათი ტრაფალგარის მოედანზე მდებარე ეროვნული გალერეის 52-ე დარბაზში კიდია, ადრეული ნიდერლანდური მხატვრობის ნიმუშებს შორის სეინსბერის ფრთაში, რომელიც ხანგრძლივი რეკონსტრუქციის შემდეგ 2025 წელს ხელახლა გაიხსნა და ახლა მთავარი შესასვლელია. კოლექციაში შესვლა უფასოა. გალერეა ყოველდღე ღიაა 10:00-დან 18:00-მდე, პარასკევობით კი 21:00-მდე. უფასო, დროზე მიბმული ბილეთის დაჯავშნა სავალდებულო არ არის; ის უსაფრთხოების შემოწმებას უფრო სწრაფად გაგატარებთ. დარბაზებს დროდადრო ცვლიან, ამიტომ ვიზიტის დღეს გალერეის რუკა გადაამოწმეთ.

სანამ გალერეაში ხართ, მოძებნეთ ვან ეიკის „მამაკაცის პორტრეტი წითელ ჩალმაში“, დათარიღებული 1433 წლის 21 ოქტომბრით, არნოლფინების დაფამდე ერთი წლით ადრე. ბევრი მკვლევარი მას ავტოპორტრეტად მიიჩნევს. მის ჩარჩოზე მხატვრის დევიზია, „Als ich can“ — როგორც შემიძლია. თუ ისინი მართლები არიან, თქვენ სარკეში წითლად ჩაცმულ კაცს ნატურალური ზომით უყურებთ.

ადრე მისვლა ღირს. დაფა პატარაა, მინის მიღმაა, და მნიშვნელოვანი დეტალები მილიმეტრებით იზომება. ძაღლის დასაფარად სამი ადამიანიც საკმარისია. შემთხვევითი არ არის, რომ ის ჩვენი ეროვნული გალერეის აუდიოგიდის პირველი გაჩერებაა. თუ არასოდეს გიდგათ ასეთი პატარა რამის წინ და არ გიგრძვნიათ, როგორ ავსებს ის მთელ დარბაზს, კარგი საწყისია ჩვენი რჩევები მუზეუმისთვის მათთვის, ვინც ფიქრობს, რომ ხელოვნებისა არაფერი ესმის.

ნასესხები სახეებით სავსე გაცილებით დიდი ოთახისთვის რაფაელის „ათენის სკოლაც“ ასევე დანომრილადაა ახსნილი, მთელი სერია კი თავმოყრილია გვერდზე ცნობილი ნახატები, ყველა ფიგურა ამოცნობილი.

რას დავაკვირდეთ სურათის წინ

ჯერ უკან დადექით. დაე, ის იყოს ოთახში მყოფი ორი ადამიანის პორტრეტი. შემდეგ ახლოს მიდით, რამდენადაც დარაჯი გაგიშვებთ, და ოთახი ამ თანმიმდევრობით შემოიარეთ. სარკე და მისი ორი სტუმარი. სიტყვები კედელზე. ერთი ანთებული სანთელი და ერთი ჩამწვარი. კაცის აწეული ხელი. ქალის აკეცილი კაბა. ძაღლის თვალები. ქალამნები, შემდეგ კი წითელი ფლოსტები სიღრმეში. ფორთოხალი რაფაზე, ალუბალი გარეთ, წმინდანი სკამზე.

შემდეგ ისევ უკან დაიხიეთ და შენიშნეთ, რა მოხდა. შემოხვედით და წყვილს უყურებდით. მიდიხართ როგორც ერთ-ერთი იმ ორი ადამიანიდან კარის ღიობში — იმათგან, ვინც სარკეშია, იმათგან, ვისი მოსვლაც ძაღლმა გაიგონა. აქ იყო იან ვან ეიკი, ამბობს კედელი. ახლა აქ თქვენც იყავით.