
აი, ფაქტი ლუვრზე, რომელსაც საფოსტო ბარათებზე არავინ წერს. შენობა, რომელშიც დადიხართ, მუზეუმი არ არის. ეს ოთხი შენობაა, რვაასი წლის განმავლობაში ერთმანეთზე დაშენებული, და მათ სიცარიელეებში მუზეუმია ჩასხმული. შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დღესაც სარდაფშია. რენესანსის სასახლე დღესაც ზემოთაა. ნაპოლეონის ფრთა დღესაც ჩრდილოეთითაა. 1980-იანი წლების მინის პირამიდა ყველაზე ახალი გარსია. ერთი საუკუნიდან მეორეში არასწორ კიბეზე ასვლით შეგიძლიათ გადახვიდეთ, და თუ იცით, რას უყურებთ, ლუვრი თავის ამბავს კი არ გიყვებათ, არამედ საშუალებას გაძლევთ, თავად წაასწროთ მას.
გზამკვლევების უმეტესობა თორმეტ პუნქტს მოგცემთ. მსოფლიოში ყველაზე მონახულებადი მუზეუმი. ოდესღაც სასახლე იყო. „მონა ლიზა“ 1911 წელს მოიპარეს. პირამიდა 1989 წელს გაიხსნა. ამ პუნქტებიდან არცერთი არ გეტყვით ისეთს, რასაც ბილეთის უკანა მხარეს ვერ წაიკითხავდით. საინტერესო ამბები — ისინი, რომლებიც სიარულს შეგაწყვეტინებთ და იმ დარბაზს ნამდვილად შეგახედებთ, სადაც დგახართ, — ფენებს შორის ნაკერებშია. აი, სად უნდა მოძებნოთ ისინი.
პირველი ფენა: ციხესიმაგრე, რომელსაც ვერავინ ხედავს
1190 წელს საფრანგეთის მეფე ფილიპ ავგუსტი მესამე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში წასასვლელად ემზადებოდა. მას აწუხებდა, რომ სანამ ის სალადინს ებრძოდა, ინგლისის მეფე რიჩარდ ლომგული — ბიძაშვილი, მეტოქე და იმ დროს ევროპაში ყველაზე საშიში მეომარი — სენას აუყვებოდა და პარიზს გაძარცვავდა. ფილიპმა მის შესაჩერებლად მდინარის ჩრდილოეთ ნაპირზე, ქალაქის დასავლეთ კიდეზე, ციხესიმაგრე ააშენა. კვადრატული გეგმა, ოთხი კუთხის კოშკი, დონჟონი შუაში, თხრილი, რომელიც სენიდან ივსებოდა. მას ლუვრი ერქვა. დღეს ბოლომდე არავინ იცის, საიდან მოდის სახელი. ორი მთავარი ვარაუდია: სიტყვა მგლებზე სანადირო სახლისთვის და ფრანკული სიტყვა გამაგრებული ეზოსთვის. არცერთი ვარაუდი დამაკმაყოფილებელი არ არის. სახელი ჩანაწერებზე ძველია.
რიჩარდი არ მოსულა. ციხესიმაგრემ გაუძლო. ორასი წლის განმავლობაში ის ზუსტად იმას აკეთებდა, რაც ციხესიმაგრეს ევალება, ანუ უმეტესად უბრალოდ იდგა. 1360 წლისთვის ქალაქი მას გასცდა და უფრო მოშორებით ახალი გალავანი აშენდა, ლუვრი კი სამოქალაქო პარიზის შიგნით დარჩენილ სამხედრო ნაშთად იქცა. შარლ V-მ, იმავე მეფემ, რომელმაც დაიწყო ბიბლიოთეკა, რომელიც შემდეგ საფრანგეთის ეროვნულ ბიბლიოთეკად იქცა, მისი სასახლედ გადაკეთება დაიწყო. მან ფანჯრები გააკეთა. გალერეები დაამატა. დონჟონი დატოვა.
აი, ფაქტი, რომელსაც არავინ გეუბნებათ. დონჟონი, თხრილი და თავდაპირველი გარე კედლის ნაწილი დღესაც იქაა. 1984 წელს, როცა არქიტექტორები პირამიდის საძირკველს თხრიდნენ, ნაპოლეონის ეზოს (Cour Napoléon) ქვეშ შუა საუკუნეების მთელი კონტური ხელუხლებელი აღმოაჩინეს. თხრილი ამოვსებული იყო. კედლები მიწაში იყო ჩამარხული. დონჟონი სარდაფის დონემდე იყო ჩამოჭრილი და ზემოდან პარკეტით დაფარული. ისინი გათხარეს. ადგილზე დატოვეს. ახლა შეგიძლიათ პირამიდის ქვეშ პანდუსით ჩახვიდეთ, ფილიპ ავგუსტის ციხის გარე კედელს გაჰყვეთ და XII საუკუნის დონჟონის ძირში დადგეთ. ქვები თავდაპირველი ქვებია. მათზე შუა საუკუნეების პატიმრების წარწერებია. თქვენს თავზე მდგარი მუზეუმი ოცდაათი ათასი ტონა იწონის. ციხესიმაგრე უძლებს.
დამთვალიერებლების უმეტესობა ეგვიპტური სიძველეებისკენ მიმავალი შუა საუკუნეების ლუვრის შესასვლელს ჩაუვლის და შიგნით არ შედის. ეს შენობაში ყველაზე დაუფასებელი ოცი წუთია.
მეორე ფენა: სასახლე
ფრანსუა I-მა 1520-იან წლებში გადაწყვიტა, რომ ლუვრი, როგორც სასახლე, განახლებას საჭიროებდა. ეს იყო ფრანგი მეფე, რომელიც პავიის ბრძოლაში ესპანელებმა შეიპყრეს და რომელმაც ერთი წელი ესპანურ ციხეში იტალიური წიგნების კითხვაში გაატარა, გათავისუფლების შემდეგ კი იტალიური რენესანსით შეპყრობილი დაბრუნდა შინ. მან 1516 წელს ლეონარდო და ვინჩი საფრანგეთში ჩამოიყვანა და ლუარის მხარეში, ერთ სასახლე-მამულში დაასახლა, სადაც ლეონარდო სამი წლის შემდეგ გარდაიცვალა — როგორც ამბობენ, „მონა ლიზით“ ჯერ კიდევ თავის ბარგში. ფრანსუამ ნახატი ლეონარდოს მემკვიდრეებისგან იყიდა. ასე აღმოჩნდა „მონა ლიზა“ საფრანგეთში და საბოლოოდ იმ კედელზე, სადაც 1911 წლამდე ეკიდა.
ფრანსუამ შუა საუკუნეების ლუვრის დანგრევაც დაიწყო. ძველი დონჟონის ადგილას მან ახალი ფრთა შეუკვეთა, რომელიც პიერ ლესკომ სუფთა ფრანგული რენესანსის სტილში, იტალიური დეტალებით დააპროექტა. ლესკოს ფრთა სასახლის მიწისზედა ყველაზე ძველი შემორჩენილი ნაწილია. ეს კვადრატული ეზოს (Cour Carrée) სამხრეთ-დასავლეთი კუთხეა. თუ ეზოში დადგებით და გამარჯვებისა და დიდების ქანდაკებებით შემკულ ფასადს შეხედავთ, თქვენ წინ 1546 წლის შენობაა, ფრანგული რენესანსის არქიტექტურის პირველი და საუკეთესო ნიმუში. არავინ იყურება. ყველა ტელეფონს ჩასჩერებია და პირამიდის შესასვლელს ეძებს.
ფრანსუას შემდეგ მოვიდა ეკატერინე მედიჩი, რომელმაც სასახლე დასავლეთით, ტიუილრისკენ გააფართოვა, და ანრი IV, რომელმაც ლუვრი ტიუილრის დააკავშირა სენის გასწვრივ გაჭიმული გრძელი გალერეით. ეს გალერეა ის ხერხემალია, რომელზეც დღეს დიდი გალერეა დგას. ლუი XIII-მ სართულები დაამატა. ლუი XIV-მ კვადრატული ეზოს გაფართოება დაიწყო, რომლის დასრულებასაც კიდევ სამი მეფე დასჭირდა. შემდეგ, 1682 წელს, ლუი XIV-მ ისეთი რამ გააკეთა, რამაც ლუვრი სამუდამოდ შეცვალა. მან თავისი კარი ვერსალში გადაიტანა.
სასახლე მიტოვებული დარჩა. დაახლოებით ასი წლით. მეფეები იქ აღარ ცხოვრობდნენ. ცარიელ ოთახებში მხატვრები თვითნებურად დასახლდნენ. 1770-იანი წლებისთვის ლუვრი სახურავიანი ღარიბთა უბანი იყო. ოფიციალურად სამეფო, პრაქტიკულად ნანგრევი. მხატვრების სახელოსნოები ძველ აპარტამენტებში. მბეჭდავები სარდაფში. სარეცხი კვადრატულ ეზოში ეკიდა. ეს ევროპაში ყველაზე ცუდად მოვლილი სამეფო რეზიდენცია იყო.

აი, ფაქტი ლუვრზე, რომელსაც არავინ იყენებს. სასახლემ ერთი საუკუნე თვითნებურად დასახლებულ შენობად გაატარა.
მესამე ფენა: მუზეუმი
საფრანგეთის რევოლუციამ ის მუზეუმად თითქმის შემთხვევით აქცია. 1793 წელს ახალ რესპუბლიკურ მთავრობას სამეფო სამხატვრო კოლექციისთვის რაღაც უნდა მოეხერხებინა, სენის მარჯვენა ნაპირზე კი ყველაზე თვალსაჩინო სამეფო შენობა ცარიელი იდგა. 10 აგვისტოს დეკრეტით დიდ გალერეაში „ხელოვნების ცენტრალური მუზეუმი“ (Muséum central des Arts) გაიხსნა. კედლებზე ოთხასი ნახატი დაკიდეს. ყოველი ათი დღიდან სამ დღეს შესვლა უფასო იყო. პარიზი, რომელსაც სამეფო კოლექციებში შესვლის უფლება არასოდეს ჰქონია, სანახავად მოვიდა.
ნაპოლეონმა მუზეუმი იმ მეთოდით გააფართოვა, რომლითაც ყველაფერს აფართოებდა, ანუ ომით. ყოველი არმია, რომელიც მან იტალიაში, ნიდერლანდებში, ესპანეთსა თუ ეგვიპტეში გაგზავნა, ყუთებით ბრუნდებოდა. ვერონეზეს „ქორწილი კანაში“ ვენეციაში კედლიდან ჩამოხსნეს და შუაზე გაჭრეს, რომ გემზე დაეტია. წმინდა მარკოზის ცხენები ბაზილიკის ფასადს მოგლიჯეს. პაპის ნახატები ვატიკანიდან გამოიტანეს. თავისი პიკის დროს, 1813 წელს, ლუვრში იმაზე მეტი ხელოვნება იყო, ვიდრე დარბაზები ჰქონდა, და მისი დაახლოებით ნახევარი მიტაცებული იყო. ვატერლოოს შემდეგ მოკავშირეებმა თვეები დახარჯეს ყველაფრის დასაბრუნებლად. ნაწილი სახლში დაბრუნდა. უმეტესობა არა. წმინდა მარკოზის ცხენები ვენეციაში დაბრუნდა. „ქორწილი კანაში“ პარიზში დარჩა, რადგან კურატორმა წარმატებით დაამტკიცა, რომ ტილო ზედმეტად მყიფე იყო გადასატანად. (ის არ იყო ზედმეტად მყიფე, მაგრამ ბლეფმა გაჭრა.) ნაპოლეონის ფრთა, ჩრდილოეთ მხარეს, ამ პერიოდში აშენდა, რომ ჭარბი ნაწილი დაეტია.
ნაპოლეონმა მუზეუმს საკუთარი სახელიც დაარქვა. გარკვეული ხნით მას ნაპოლეონის მუზეუმი (Musée Napoléon) ერქვა. სახელმა მისი დაცემას ვერ გადაურჩა.
ნაპოლეონის აპარტამენტები ლუვრში
აი, რაც ადამიანების უმეტესობამ არ იცის. შენობის ჩრდილოეთ მხარეს მდებარე ის მოოქროვილი მისაღები დარბაზები, რიშელიეს ფრთაში, ოცდაათფუტიანი ჭერით, წითელი ხავერდითა და ჭაღებით — ეს ნაპოლეონ I-ის აპარტამენტები არ არის. ეს ნაპოლეონ III-ის სახელმწიფო მინისტრის აპარტამენტებია, აშენებული 1860-იან წლებში, მეორე იმპერიის დროს. ნაპოლეონის აპარტამენტები ლუვრში, რომლებსაც ყველა Instagram-ისთვის იღებს, არასწორ ნაპოლეონს ეკუთვნის. ეს ნაპოლეონ III-ია, ძმისწული, რომელიც საფრანგეთს 1852-დან 1870 წლამდე მართავდა და რომელმაც ააშენა იმის უმეტესი ნაწილი, როგორადაც ლუვრი დღეს გამოიყურება, მათ შორის მთელი რიშელიეს ფრთა და ნაპოლეონის ეზოს მეორე ფასადი. მისი მინისტრი ამ ოთახებში 1870 წელს მეორე იმპერიის დაცემამდე ცხოვრობდა. შემდეგ ოთახები საწყობად იქცა. შემდეგ, ერთი საუკუნის მერე, ლუვრმა ისინი საზოგადოებისთვის, როგორც შენახული ეპოქის ინტერიერები, გახსნა.
ეს XIX საუკუნის ყველაზე მდიდრულად მორთული სახელმწიფო დარბაზებია, რომლებიც პარიზში სადმე ღიაა, ლუვრის ბილეთით უფასოა და, როგორც წესი, ცარიელია, რადგან ბრბო დენონისკენაა წასული. თუ გინდათ იგრძნოთ, როგორ გამოიყურებოდა მეორე იმპერიის მიღება — ხავერდის კედლები, სარკეებიანი სასადილოები, პატარა ოპერის ზომის თეატრი, — რიშელიეს კიბეზე ადით და მარჯვნივ მოუხვიეთ. ნახევარი საათი გამოყავით.
პირამიდა და თავდაყირა პირამიდა
ლუვრის პირამიდა, რომელიც ჩინური წარმოშობის ამერიკელმა არქიტექტორმა იო მინ პეიმ დააპროექტა და რომელიც 1989 წელს გაიხსნა, იმ რეკონსტრუქციის მესამე აქტი იყო, რომელიც ფრანსუა მიტერანმა 1981 წელს თავისი „დიდი პროექტების“ (Grands Projets) ფარგლებში წამოიწყო — დიდი არქიტექტურული ჟესტების სერიისა, რომლებიც ქალაქზე მისი პრეზიდენტობის კვალს უნდა ტოვებდა. პირამიდა მათ შორის ყველაზე სადავო იყო. ფრანგული გაზეთები მას ეგვიპტურს, ფარაონულს, ეროვნულ შენობაზე უცხო ობიექტს უწოდებდნენ. მის შესაჩერებლად პეტიცია ვრცელდებოდა. მიტერანმა მაინც გაიტანა.
მას სამოცდაცამეტი შიდა და ექვსას სამი გარე მინის პანელი აქვს, რომლებიც ფრანგმა მწარმოებელმა დაამზადა, რომელსაც ახალი პროცესის გამოგონება მოუწია, რომ მინა საკმარისად გამჭვირვალე ყოფილიყო. პეის სურდა, რომ ის გამქრალიყო. რომ პირამიდა სახურავად ემუშავა, იმდენი სინათლე უნდა გაეტარებინა, რომ თავად მინა არ ჩანდეს, მხოლოდ მის მიღმა არსებული ფორმები. მინაში ქვიშის საბოლოო ნარევი იმდენად სუფთა იყო, რომ ის სენ-გობენის რეგიონის კონკრეტული კარიერიდან უნდა მოეპოვებინათ.
არის მეორე პირამიდაც, თავდაყირა, რომელიც მიწისქვეშა სავაჭრო ცენტრ კარუსელის (Carrousel) ჭერიდან ეშვება. ადამიანების უმეტესობა მას ისე ჩაუვლის, რომ ზემოთ არც იხედება. ეს პარიზში ერთადერთი პირამიდაა, რომლის წვეროც ქვემოთაა მიმართული, და წვერო იატაკზე მდგარი პატარა ქვის პირამიდიდან დაახლოებით ერთი მეტრის სიმაღლეზე ჩერდება, რომლის წვეროც ზემოთაა მიმართული. ორი წვერო თითქმის ეხება ერთმანეთს. ეს ის დეტალია, რომელიც დენ ბრაუნმა „და ვინჩის კოდში“ გამოიყენა. ის დენ ბრაუნისთვის არ აშენებულა. ის იმიტომ აშენდა, რომ პეის გარე პირამიდის სარკისებრი ანარეკლი სურდა, და დარბაზს, რომლის ჭერზეც სინათლის წყაროა ჩამოკიდებული, რაღაც სჭირდებოდა, რაც თვალს მიიპყრობდა.
ფაქტები ლუვრზე, ნამდვილი სია

მოდით, ფაქტების ის ვერსია მოგცეთ, რომელსაც გზამკვლევების უმეტესობა არ მოგცემთ. ეს ის ამბებია, რომლებსაც მეგობარს ღვინის ჭიქასთან მოვუყვებოდი.
შენობა 200 წელი ციხესიმაგრე იყო, 300 წელი სასახლე და 230 წელია მუზეუმია. მუზეუმი სამი ეტაპიდან ყველაზე ახალი და ყველაზე ხანმოკლეა, და კიდევ 70 წელიწადში ის მეორე ყველაზე ხანმოკლე გახდება. დაფიქრდით, რას ნიშნავს ეს, როცა კვადრატულ ეზოში დგახართ.
„მონა ლიზა“ 1911 წელს მოპარვამდე ცნობილი არ ყოფილა. მანამდე ის ლუვრის დაახლოებით ორმოცი „დიდი ნახატიდან“ ერთ-ერთი იყო. ქურდობამ ის ახალ ამბად აქცია. ახალმა ამბავმა კი გლობალურ ვარსკვლავად. როცა ორი წლის შემდეგ შინ დაბრუნდა, ცნობილი დაბრუნდა.
ლუვრის კოლექციაში დაახლოებით 480 000 ნივთია. მათგან ნებისმიერ დროს დაახლოებით 35 000 არის გამოფენილი — დაახლოებით რვაჯერ მეტი, ვიდრე ორსეს მუზეუმი აჩვენებს სენის მეორე ნაპირზე მდგარ შენობაში. დანარჩენი საცავშია, პარიზის გარეთ მდებარე საწყობში, რომელიც საზოგადოებისთვის დახურულია და ნივთების გადასაადგილებლად საკუთარი შიდა გზების ქსელი აქვს.
ლუვრში ყველაზე მონახულებადი ცალკეული ნივთი „მონა ლიზაა“. მეორე მილოსელი ვენერაა. მესამე სამოთრაკიის ნიკე. მეოთხე — თავად მუზეუმის კურატორების გასაკვირად, როცა მათ 2000-იანი წლების დასაწყისში დამთვალიერებელთა ნაკადის აღრიცხვა დაიწყეს, — ჰამურაბის კოდექსია, ბაბილონის 3800 წლის შავი ბაზალტის სტელა, დაახლოებით ადამიანის სიმაღლისა, რომელზეც მსოფლიოში ყველაზე ძველი შემორჩენილი წერილობითი კანონებია ამოკვეთილი. ის რიშელიეს ფრთის მესოპოტამიური სიძველეების გალერეაშია, როგორც წესი ბრბოს გარეშე, და ამ სიაში ყველაზე ძველი ნივთია, დაახლოებით სამი ათასი წლით. დადექით მის წინ Chiaro-სთან ერთად და კანონებს იმ თანმიმდევრობით წაგიკითხავთ, რომლითაც ჰამურაბიმ ამოაკვეთინა — ერთადერთი თანმიმდევრობით, რომლითაც სტელას აზრი ეძლევა.
შენობას ფოსტა აქვს. შიდა აფთიაქი. სახანძრო სადგური ნამდვილი მეხანძრეებით მორიგეობაზე. საპარიკმახერო, რომლითაც თანამშრომლები სარგებლობენ. დოკუმენტების გადასატანი პნევმატური მილების სისტემა, რომელიც 1980-იან წლებშიც მუშაობდა. შიდა გზა ეზოში მუზეუმის სატვირთო მანქანებისთვის. სამლოცველო, სადაც არავინ დადის. ფარიკაობის დარბაზი, რომლითაც საფრანგეთის ნაკრები სარგებლობს, დენონის ფრთის ქვეშ, საზოგადოებისთვის დახურული.
ამათგან არცერთი ოფიციალურ ტურში არ შედის.
რას მიაქციოთ ყურადღება, როცა შეხვალთ
შედით პირამიდიდან. ჯერ შუა საუკუნეების ლუვრში ჩადით. შეეხეთ XII საუკუნის კედელს. ადით კვადრატულ ეზოში, დადექით შუაში და ოთხივე მხარეს შეხედეთ. ყოველი მხარე სხვადასხვა საუკუნეა. ფრანსუა I-ის რენესანსული ფასადი სამხრეთ-დასავლეთით. ეკატერინე მედიჩი და ანრი IV დასავლეთით. ლუი XIV-ის კლასიკური ფასადი აღმოსავლეთით — კოლონადა, რომელიც სენ-ჟერმენ-ლოსერუას ეკლესიას უყურებს და ფრანგული კლასიციზმის პირველი მაგალითია სამეფო შენობაზე. ნაპოლეონ III-ის ფრთა ბოლო დამატებაა, ჩრდილოეთით, იმ სტილში, რომელსაც XIX საუკუნის პარიზი „ნეო-ყველაფერს“ უწოდებდა. ყოველ ჯერზე, როცა შენობას ახალი სართული ემატებოდა, ახალ სტილსაც იძენდა. ამიტომაც არ ჰგავს კვადრატული ეზო ერთ შენობას. ის არც არის.
შემდეგ შიგნით შედით. აირჩიეთ ფრთა. ნელა იარეთ. ლუვრი იმდენად დიდია, რომ მას ვერასოდეს ნახავთ მთლიანად, და ეს მარცხი არ არის. ეს არის აზრი. ეს სასახლეა, რომელმაც ციხესიმაგრე შთანთქა, შემდეგ კი სასახლე მუზეუმმა შთანთქა, და თქვენ დგახართ საფრანგეთის ათასწლოვან ისტორიაში, რომელიც ცდილობს გაარკვიოს, რა უყოს საკუთარ თავს.