
Ορίστε ένα στοιχείο για το Μουσείο του Λούβρου που κανείς δεν βάζει στις καρτ ποστάλ. Το κτίριο μέσα στο οποίο περπατάτε δεν είναι μουσείο. Είναι τέσσερα κτίρια, στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο μέσα σε οκτακόσια χρόνια, με ένα μουσείο χυμένο στα κενά τους. Το μεσαιωνικό φρούριο είναι ακόμα στο υπόγειο. Το αναγεννησιακό ανάκτορο είναι ακόμα στους πάνω ορόφους. Η πτέρυγα του Ναπολέοντα είναι ακόμα στα βόρεια. Η γυάλινη πυραμίδα της δεκαετίας του 1980 είναι η πιο καινούργια επιδερμίδα. Μπορείτε να περάσετε από έναν αιώνα σε άλλον παίρνοντας τη λάθος σκάλα, και αν ξέρετε τι κοιτάτε, το Μουσείο του Λούβρου δεν σας αφηγείται τόσο τη δική του ιστορία όσο σας αφήνει να το πιάσετε επ’ αυτοφώρω.
Οι περισσότεροι οδηγοί θα σας δώσουν δώδεκα κουκκίδες. Το πιο πολυσύχναστο μουσείο του κόσμου. Ήταν κάποτε ανάκτορο. Η Μόνα Λίζα κλάπηκε το 1911. Η πυραμίδα άνοιξε το 1989. Καμία από αυτές τις κουκκίδες δεν σας λέει κάτι που δεν θα μπορούσατε να διαβάσετε στο πίσω μέρος ενός εισιτηρίου. Τα καλά πράγματα – αυτά που σας κάνουν να σταματήσετε να περπατάτε και να κοιτάξετε πραγματικά την αίθουσα όπου βρίσκεστε – βρίσκονται στις ραφές ανάμεσα στα στρώματα. Ορίστε πού θα τα βρείτε.
Πρώτο στρώμα: το φρούριο που δεν βλέπει κανείς
Το 1190, ο Γάλλος βασιλιάς Φίλιππος Αύγουστος ετοιμαζόταν να φύγει για την Τρίτη Σταυροφορία. Ανησυχούσε ότι όσο θα έλειπε πολεμώντας τον Σαλαντίν, ο Άγγλος βασιλιάς Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος – ξάδελφος, αντίπαλος και εκείνη την εποχή ο πιο φοβερός πολεμιστής της Ευρώπης – θα ανέβαινε τον Σηκουάνα και θα λεηλατούσε το Παρίσι. Ο Φίλιππος έχτισε ένα φρούριο στη βόρεια όχθη του ποταμού, στη δυτική άκρη της πόλης, για να τον σταματήσει. Τετράγωνη κάτοψη, τέσσερις γωνιακοί πύργοι, ένας κεντρικός πύργος-ακρόπυργος στη μέση, μια τάφρος που γέμιζε από τον Σηκουάνα. Το έλεγαν Λούβρο. Σήμερα κανείς δεν είναι απόλυτα βέβαιος από πού προέρχεται το όνομα. Οι δύο κύριες εικασίες είναι μια λέξη για καταφύγιο κυνηγιού λύκων και μια φράγκικη λέξη για οχυρωμένο περίβολο. Καμία από τις δύο δεν πείθει. Το όνομα είναι παλαιότερο από τα αρχεία.
Ο Ριχάρδος δεν ήρθε ποτέ. Το φρούριο άντεξε. Επί διακόσια χρόνια έκανε ακριβώς ό,τι υποτίθεται ότι κάνει ένα φρούριο, δηλαδή κυρίως καθόταν εκεί. Ως το 1360 η πόλη είχε μεγαλώσει πέρα από αυτό και είχε χτιστεί ένα νέο τείχος πιο έξω, αφήνοντας το Λούβρο ως ένα στρατιωτικό απομεινάρι μέσα σε ένα πολιτικό Παρίσι. Ο Κάρολος Ε΄, ο ίδιος βασιλιάς που ξεκίνησε τη βιβλιοθήκη που έγινε η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, άρχισε να το μετατρέπει σε ανάκτορο. Άνοιξε παράθυρα. Πρόσθεσε στοές. Κράτησε τον ακρόπυργο.
Ορίστε το στοιχείο που δεν σας λέει κανείς. Ο ακρόπυργος, η τάφρος και μέρος του αρχικού εξωτερικού τείχους είναι ακόμα εκεί. Το 1984, όταν οι αρχιτέκτονες έσκαβαν για τα θεμέλια της Πυραμίδας, βρήκαν ολόκληρο το μεσαιωνικό αποτύπωμα ανέπαφο κάτω από την Αυλή του Ναπολέοντα. Η τάφρος είχε μπαζωθεί. Τα τείχη είχαν θαφτεί. Ο ακρόπυργος είχε ξυριστεί ως το επίπεδο ενός κελαριού και είχε σκεπαστεί με παρκέ. Το ανέσκαψαν. Το άφησαν στη θέση του. Σήμερα μπορείτε να κατεβείτε μια ράμπα κάτω από την Πυραμίδα, να ακολουθήσετε το εξωτερικό τείχος του κάστρου του Φιλίππου Αυγούστου και να σταθείτε μέσα στη βάση του ακρόπυργου του δωδέκατου αιώνα. Οι πέτρες είναι οι αρχικές πέτρες. Έχουν πάνω τους χαράγματα μεσαιωνικών φυλακισμένων. Το μουσείο πάνω από το κεφάλι σας ζυγίζει τριάντα χιλιάδες τόνους. Το φρούριο αντέχει.
Οι περισσότεροι επισκέπτες περνούν μπροστά από την είσοδο του μεσαιωνικού Λούβρου καθ’ οδόν προς τις αιγυπτιακές αρχαιότητες και δεν μπαίνουν. Είναι τα πιο υποτιμημένα είκοσι λεπτά του κτιρίου.
Δεύτερο στρώμα: το ανάκτορο
Ο Φραγκίσκος Α΄ αποφάσισε τη δεκαετία του 1520 ότι το Λούβρο, ως ανάκτορο, έπρεπε να εκσυγχρονιστεί. Ήταν ένας Γάλλος βασιλιάς που είχαν αιχμαλωτίσει οι Ισπανοί στη μάχη της Παβίας και είχε περάσει έναν χρόνο σε ισπανική φυλακή διαβάζοντας ιταλικά βιβλία, και όταν βγήκε γύρισε στην πατρίδα του με εμμονή με την ιταλική Αναγέννηση. Έφερε τον Λεονάρντο ντα Βίντσι στη Γαλλία το 1516 και τον εγκατέστησε σε μια έπαυλη στον Λίγηρα, όπου ο Λεονάρντο πέθανε τρία χρόνια αργότερα με – έτσι λέει η ιστορία – τη Μόνα Λίζα ακόμα στις αποσκευές του. Ο Φραγκίσκος αγόρασε τον πίνακα από τους κληρονόμους του Λεονάρντο. Έτσι έφτασε η Μόνα Λίζα στη Γαλλία, και τελικά στον τοίχο όπου κρεμόταν ως το 1911.
Ο Φραγκίσκος άρχισε επίσης να γκρεμίζει το μεσαιωνικό Λούβρο. Παρήγγειλε μια νέα πτέρυγα στη θέση του παλιού ακρόπυργου, σχεδιασμένη από τον Πιερ Λεσκό σε καθαρό γαλλικό αναγεννησιακό ύφος με ιταλικές λεπτομέρειες. Η πτέρυγα Λεσκό είναι το παλαιότερο σωζόμενο υπέργειο τμήμα του ανακτόρου. Είναι η νοτιοδυτική γωνία της Τετράγωνης Αυλής (Cour Carrée). Αν σταθείτε στην αυλή και κοιτάξετε τη γλυπτή πρόσοψη με τα ανάγλυφα της Νίκης και της Φήμης, κοιτάτε ένα κτίριο του 1546 που ήταν το πρώτο και καλύτερο δείγμα γαλλικής αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής. Κανείς δεν κοιτάζει. Όλοι κοιτάζουν το κινητό τους προσπαθώντας να βρουν την είσοδο της Πυραμίδας.
Μετά τον Φραγκίσκο ήρθε η Αικατερίνη των Μεδίκων, που επέκτεινε το ανάκτορο δυτικά προς τον Κεραμεικό (Tuileries), και ο Ερρίκος Δ΄, που ένωσε το Λούβρο με τον Κεραμεικό με μια μακριά στοά κατά μήκος του Σηκουάνα. Αυτή η στοά είναι η ραχοκοκαλιά πάνω στην οποία βρίσκεται σήμερα η Μεγάλη Πινακοθήκη. Ο Λουδοβίκος ΙΓ΄ πρόσθεσε ορόφους. Ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ ξεκίνησε την επέκταση της Τετράγωνης Αυλής που θα χρειαζόταν άλλους τρεις βασιλιάδες για να ολοκληρωθεί. Ύστερα, το 1682, ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ έκανε κάτι που άλλαξε το Λούβρο για πάντα. Μετέφερε την αυλή του στις Βερσαλλίες.
Το ανάκτορο εγκαταλείφθηκε. Για περίπου εκατό χρόνια. Οι βασιλιάδες δεν ζούσαν εκεί. Καλλιτέχνες κατέλαβαν τις άδειες αίθουσες. Ως τη δεκαετία του 1770, το Λούβρο ήταν μια φτωχογειτονιά με στέγη. Επίσημα βασιλικό, στην πράξη ερείπιο. Εργαστήρια ζωγράφων στα παλιά διαμερίσματα. Τυπογράφοι στο υπόγειο. Μπουγάδες απλωμένες στην Τετράγωνη Αυλή. Ήταν η χειρότερα συντηρημένη βασιλική κατοικία της Ευρώπης.

Αυτό είναι ένα στοιχείο για το Μουσείο του Λούβρου που κανείς δεν χρησιμοποιεί. Το ανάκτορο πέρασε έναν αιώνα ως κατάληψη.
Τρίτο στρώμα: το μουσείο
Η Γαλλική Επανάσταση το μετέτρεψε σε μουσείο σχεδόν τυχαία. Το 1793, η νέα δημοκρατική κυβέρνηση έπρεπε να κάνει κάτι με τη βασιλική συλλογή τέχνης, και το πιο εμφανές βασιλικό κτίριο στεκόταν άδειο στη Δεξιά Όχθη του Σηκουάνα. Ένα διάταγμα της 10ης Αυγούστου άνοιξε το «Κεντρικό Μουσείο Τεχνών» (Muséum central des Arts) στη Μεγάλη Πινακοθήκη. Κρέμασαν τετρακόσιους πίνακες στους τοίχους. Η είσοδος ήταν δωρεάν τρεις μέρες στις δέκα. Το Παρίσι, που δεν του είχαν επιτρέψει ποτέ να μπει στις βασιλικές συλλογές, ήρθε να δει.
Ο Ναπολέων επέκτεινε το μουσείο με τη μέθοδο με την οποία επέκτεινε τα πάντα, δηλαδή με τον πόλεμο. Κάθε στρατός που έστελνε στην Ιταλία, στις Κάτω Χώρες, στην Ισπανία, στην Αίγυπτο, γύριζε με κιβώτια. Ο Γάμος της Κανά του Βερονέζε κατέβηκε από έναν τοίχο στη Βενετία και κόπηκε στα δύο για να χωρέσει σε ένα πλοίο. Τα Άλογα του Αγίου Μάρκου ξηλώθηκαν από την πρόσοψη της βασιλικής. Παπικοί πίνακες βγήκαν από το Βατικανό. Στην ακμή του, το 1813, το Λούβρο είχε περισσότερη τέχνη από όση χωρούσαν οι αίθουσές του, και περίπου η μισή είχε κατασχεθεί. Μετά το Βατερλό, οι Σύμμαχοι πέρασαν μήνες προσπαθώντας να τα πάρουν όλα πίσω. Κάποια γύρισαν στις πατρίδες τους. Τα περισσότερα όχι. Τα Άλογα του Αγίου Μάρκου γύρισαν στη Βενετία. Ο Γάμος της Κανά έμεινε στο Παρίσι επειδή ο επιμελητής υποστήριξε, με επιτυχία, ότι ο καμβάς ήταν πολύ εύθραυστος για να μετακινηθεί. (Δεν ήταν πολύ εύθραυστος για να μετακινηθεί, αλλά η μπλόφα έπιασε.) Η πτέρυγα του Ναπολέοντα, στη βόρεια πλευρά, χτίστηκε σε αυτή την περίοδο για να στεγάσει όσα περίσσευαν.
Ο Ναπολέων έδωσε επίσης στο μουσείο το όνομά του. Για ένα διάστημα ήταν το Μουσείο Ναπολέων. Το όνομα δεν επέζησε της πτώσης του.
Τα διαμερίσματα του Ναπολέοντα στο Μουσείο του Λούβρου
Ορίστε κάτι που οι περισσότεροι δεν καταλαβαίνουν. Εκείνες οι επίχρυσες αίθουσες υποδοχής στη βόρεια πλευρά του κτιρίου, αυτές στην πτέρυγα Richelieu με τα ταβάνια των εννέα μέτρων, το κόκκινο βελούδο και τους πολυελαίους – δεν είναι τα διαμερίσματα του Ναπολέοντα Α΄. Είναι τα διαμερίσματα του υπουργού Επικρατείας του Ναπολέοντα Γ΄, που χτίστηκαν τη δεκαετία του 1860, κατά τη Δεύτερη Αυτοκρατορία. Τα διαμερίσματα του Ναπολέοντα στο Μουσείο του Λούβρου που όλοι φωτογραφίζουν για το Instagram ανήκουν στον λάθος Ναπολέοντα. Είναι ο Ναπολέων Γ΄, ο ανιψιός, που κυβέρνησε τη Γαλλία από το 1852 ως το 1870 και που έχτισε το μεγαλύτερο μέρος από όσα βλέπουμε σήμερα στο Λούβρο, μαζί με ολόκληρη την πτέρυγα Richelieu και τη δεύτερη πρόσοψη της Αυλής του Ναπολέοντα. Ο υπουργός του έζησε σε αυτές τις αίθουσες ως την κατάρρευση της Δεύτερης Αυτοκρατορίας το 1870. Μετά οι αίθουσες κλείστηκαν. Ύστερα, έναν αιώνα αργότερα, το Λούβρο τις άνοιξε στο κοινό ως διατηρημένα εσωτερικά της εποχής.
Είναι οι πιο περίτεχνες επίσημες αίθουσες του δέκατου ένατου αιώνα που είναι ανοιχτές οπουδήποτε στο Παρίσι, μπαίνετε με το εισιτήριο του Λούβρου χωρίς επιπλέον χρέωση, και συνήθως είναι άδειες γιατί όλο το πλήθος έχει πάει στην πτέρυγα Denon. Αν θέλετε να νιώσετε πώς ήταν μια δεξίωση της Δεύτερης Αυτοκρατορίας – βελούδινοι τοίχοι, τραπεζαρίες με καθρέφτες, ένα θέατρο στο μέγεθος μιας μικρής όπερας – ανεβείτε τη σκάλα Richelieu και στρίψτε δεξιά. Υπολογίστε μισή ώρα.
Η πυραμίδα και η ανάποδη πυραμίδα
Η πυραμίδα του Λούβρου, σχεδιασμένη από τον Κινεζοαμερικανό αρχιτέκτονα Ι. Μ. Πέι, που άνοιξε το 1989, ήταν η τρίτη πράξη μιας ανακαίνισης που είχε ξεκινήσει ο Φρανσουά Μιτεράν το 1981 στο πλαίσιο των Grands Projets του – μιας σειράς μεγάλων αρχιτεκτονικών χειρονομιών που θα σφράγιζαν την προεδρία του πάνω στην πόλη. Η πυραμίδα ήταν η πιο αμφιλεγόμενη. Οι γαλλικές εφημερίδες την αποκάλεσαν αιγυπτιακή, φαραωνική, ένα εξωγήινο αντικείμενο πάνω σε ένα εθνικό κτίριο. Κυκλοφόρησε μια αναφορά για να σταματήσει. Ο Μιτεράν την προώθησε παρ’ όλα αυτά.
Έχει εβδομήντα τρία εσωτερικά τζάμια και εξακόσια τρία εξωτερικά, φτιαγμένα από έναν Γάλλο κατασκευαστή που χρειάστηκε να επινοήσει μια νέα μέθοδο για να γίνει το γυαλί αρκετά διάφανο. Ο Πέι ήθελε να εξαφανίζεται. Για να λειτουργεί η πυραμίδα ως στέγη, έπρεπε να αφήνει να περνά τόσο φως ώστε να μη βλέπεις το ίδιο το γυαλί, μόνο τα σχήματα πίσω του. Το τελικό μείγμα άμμου στο γυαλί ήταν τόσο καθαρό που έπρεπε να προέρχεται από ένα συγκεκριμένο λατομείο στην περιοχή του Σεν-Γκομπέν.
Υπάρχει επίσης μια δεύτερη πυραμίδα, ανάποδη, που κρέμεται από την οροφή του υπόγειου εμπορικού κέντρου Carrousel. Οι περισσότεροι περνούν από κάτω της χωρίς να σηκώσουν το βλέμμα. Είναι η μόνη πυραμίδα στο Παρίσι με την κορυφή προς τα κάτω, και η κορυφή σταματά περίπου ένα μέτρο πάνω από μια μικρή πέτρινη πυραμίδα στο δάπεδο που δείχνει πάλι προς τα πάνω. Οι δύο κορυφές σχεδόν αγγίζονται. Αυτή είναι η λεπτομέρεια που χρησιμοποίησε ο Νταν Μπράουν στον Κώδικα Ντα Βίντσι. Δεν χτίστηκε για τον Νταν Μπράουν. Χτίστηκε επειδή ο Πέι ήθελε έναν καθρέφτη της εξωτερικής πυραμίδας, και μια αίθουσα με μια πηγή φωτός κρεμασμένη από την οροφή χρειαζόταν κάτι να κρατά το βλέμμα.
Μια πραγματική λίστα με στοιχεία για το Μουσείο του Λούβρου

Επιτρέψτε μου να σας δώσω την εκδοχή των στοιχείων που οι περισσότεροι οδηγοί δεν δίνουν. Είναι τα πράγματα που θα έλεγα σε έναν φίλο πάνω από ένα ποτήρι κρασί.
Το κτίριο ήταν φρούριο για 200 χρόνια, ανάκτορο για 300 χρόνια, μουσείο για 230 χρόνια. Το μουσείο είναι η νεότερη και η συντομότερη από τις τρεις φάσεις, και σε άλλα 70 χρόνια θα είναι η δεύτερη συντομότερη. Σκεφτείτε τι σημαίνει αυτό όταν στέκεστε στην Τετράγωνη Αυλή.
Η Μόνα Λίζα δεν ήταν διάσημη μέχρι που κλάπηκε το 1911. Πριν από αυτό ήταν ένας από τους ίσως σαράντα «μεγάλους πίνακες» του Λούβρου. Η κλοπή την έκανε είδηση. Η είδηση την έκανε παγκόσμια διασημότητα. Όταν γύρισε δύο χρόνια αργότερα, γύρισε διάσημη.
Η συλλογή του Λούβρου έχει περίπου 480.000 αντικείμενα. Περίπου 35.000 από αυτά εκτίθενται κάθε δεδομένη στιγμή – περίπου οκταπλάσια από όσα δείχνει το Μουσείο Ορσέ στο κτίριο απέναντι, στην άλλη όχθη του Σηκουάνα. Τα υπόλοιπα είναι σε αποθήκευση, σε μια αποθήκη έξω από το Παρίσι που δεν είναι ανοιχτή στο κοινό και έχει το δικό της εσωτερικό οδικό δίκτυο για να μετακινούνται τα αντικείμενα.
Το μεμονωμένο αντικείμενο του Λούβρου με τους περισσότερους επισκέπτες είναι η Μόνα Λίζα. Το δεύτερο είναι η Αφροδίτη της Μήλου. Το τρίτο είναι η Νίκη της Σαμοθράκης. Το τέταρτο – προς έκπληξη των ίδιων των επιμελητών του μουσείου όταν άρχισαν να καταγράφουν την κίνηση των επισκεπτών στις αρχές της δεκαετίας του 2000 – είναι ο Κώδικας του Χαμουραμπί, μια στήλη από μαύρο βασάλτη από τη Βαβυλώνα, ηλικίας 3.800 ετών, περίπου στο ύψος ενός ανθρώπου, χαραγμένη με το αρχαιότερο σωζόμενο γραπτό σύνολο νόμων στον κόσμο. Βρίσκεται στην αίθουσα των μεσοποταμιακών αρχαιοτήτων της πτέρυγας Richelieu, συνήθως χωρίς πλήθος, και είναι το αρχαιότερο αντικείμενο αυτής της λίστας κατά περίπου τρεις χιλιάδες χρόνια. Σταθείτε μπροστά της με το Chiaro και οι νόμοι σας διαβάζονται με τη σειρά που ο Χαμουραμπί τους έβαλε να χαραχτούν, που είναι η μόνη σειρά με την οποία η στήλη αρχίζει να βγάζει νόημα.
Το κτίριο έχει ταχυδρομείο. Εσωτερικό φαρμακείο. Πυροσβεστικό σταθμό με πραγματικούς πυροσβέστες σε υπηρεσία. Κουρείο για το προσωπικό. Ένα σύστημα πνευματικών σωλήνων για τη μεταφορά εγγράφων που λειτουργούσε ακόμα τη δεκαετία του 1980. Έναν εσωτερικό δρόμο στην αυλή για τα φορτηγά του μουσείου. Ένα παρεκκλήσι όπου δεν πηγαίνει κανείς. Μια αίθουσα ξιφασκίας που χρησιμοποιεί η εθνική ομάδα της Γαλλίας, κάτω από την πτέρυγα Denon, κλειστή για το κοινό.
Τίποτα από αυτά δεν περιλαμβάνεται στην επίσημη ξενάγηση.
Τι να προσέξετε μόλις μπείτε
Μπείτε από την Πυραμίδα. Κατεβείτε πρώτα στο μεσαιωνικό Λούβρο. Αγγίξτε το τείχος του δωδέκατου αιώνα. Ανεβείτε στην Τετράγωνη Αυλή και σταθείτε στη μέση κοιτάζοντας τις τέσσερις πλευρές. Κάθε πλευρά είναι ένας διαφορετικός αιώνας. Η αναγεννησιακή πρόσοψη του Φραγκίσκου Α΄ στα νοτιοδυτικά. Η Αικατερίνη των Μεδίκων και ο Ερρίκος Δ΄ στα δυτικά. Η κλασική πρόσοψη του Λουδοβίκου ΙΔ΄ στα ανατολικά – η Κιονοστοιχία, που βλέπει προς την εκκλησία του Σεν-Ζερμέν-λ’Οξερουά και είναι το πρώτο παράδειγμα γαλλικού κλασικισμού εφαρμοσμένου σε βασιλικό κτίριο. Η πτέρυγα του Ναπολέοντα Γ΄ είναι η τελευταία προσθήκη, στα βόρεια, στο ύφος που το Παρίσι του δέκατου ένατου αιώνα ονόμαζε «νέο-τα-πάντα». Κάθε φορά που το κτίριο αποκτούσε νέο όροφο, αποκτούσε και νέο ύφος. Γι’ αυτό η Τετράγωνη Αυλή δεν μοιάζει με ένα ενιαίο κτίριο. Δεν είναι.
Μετά μπείτε μέσα. Διαλέξτε μια πτέρυγα. Περπατήστε αργά. Το Μουσείο του Λούβρου είναι τόσο μεγάλο που δεν θα το δείτε ποτέ ολόκληρο, και αυτό δεν είναι αποτυχία. Είναι το νόημα. Είναι ένα ανάκτορο που κατάπιε ένα φρούριο και μετά ένα μουσείο κατάπιε το ανάκτορο, και εσείς στέκεστε μέσα σε χίλια χρόνια Γαλλίας που προσπαθεί να καταλάβει τι να κάνει με τον εαυτό της.