
პირველი, რასაც ლუვრის „მონა ლიზას“ დარბაზზე არავინ გეუბნებათ, ისაა, რომ მასთან მარტო არასდროს იქნებით, არც ერთ მომენტში, როცა მუზეუმი ღიაა. თებერვლის ოთხშაბათს, დილის 9:02-ზე მის წინ ხალხი დგას. აგვისტოს კვირა დღეს, საღამოს 5:55-ზე მის წინ ხალხი დგას. სალონ კარეში რიგი არ ჩერდება. საათის მიხედვით იკუმშება და ნაწილდება, მაგრამ არ ჩერდება.
მეორე, რასაც არავინ გეუბნებათ, ისაა, რომ დარბაზი, სადაც ის კიდია, ევროპის ნებისმიერ დიდ მუზეუმში ყურების ერთ-ერთი ყველაზე არამეგობრული გარემოა. ტყვიაგაუმტარი მინა. ხის მოაჯირი ნახატიდან სრული ორი მეტრით. დაცვის თანამშრომლების ფალანგა, რომლებიც მოძრაობას ისე მართავენ, როგორც აეროპორტის გასასვლელთან ავიაკომპანიის თანამშრომლები. ბრბო, რომელიც ორივე მხრიდან წინ მიიწევს. რიგის თავში, საშუალოდ, სამოციდან ოთხმოცდაათ წამამდე გექნებათ, სანამ უკან მდგომი ხალხის სოციალური ზეწოლა დარჩენას უხეშობად არ გაგრძნობინებთ. სამოციდან ოთხმოცდაათ წამამდე ბევრი დრო არ არის მსოფლიოს ყველაზე ცნობილი ნახატის აღსაქმელად. სასარგებლოა, წინასწარ იცოდეთ, რას ეძებთ, ან Chiaro გიყვებოდეთ იმ სამ რამეზე, რისი ნახვაც ღირს, სანამ მას უყურებთ, რადგან კედლის ეტიკეტის წაკითხვა ოთხნახევარი მეტრიდან, ტელეფონების ტყის მიღმიდან, შეუძლებელია.
სად არის „მონა ლიზა“ ლუვრში
აი, უმარტივესი პასუხი კითხვაზე, სად არის: ის დენონის ფრთის პირველ სართულზე ცხოვრობს, დარბაზში, რომელსაც სალ დე ეტა (Salle des États) ჰქვია და რომელსაც დიდი გალერეის გავლით აღწევთ. ლუვრს სამი მთავარი შესასვლელი აქვს: პირამიდის გავლით, კარუსელის სავაჭრო ცენტრის გავლით და ლომების კარიბჭის (Porte des Lions) გავლით, და თითოეული მათგანი მიწისქვეშა სალაროების ზონაში გიშვებთ, საიდანაც სამი ფრთიდან ერთს ირჩევთ. „მონა ლიზასთან“ მისასვლელად დენონი გჭირდებათ. მიჰყევით იტალიური მხატვრობის ნიშნებს. ერთ კიბეზე ახვალთ, ჩაუვლით კანოვას ქანდაკებას „ამური და ფსიქე“ და შეხვალთ დიდ გალერეაში, იქიდან კი ნიშნები მთლიანად გიძღვებათ. არ არსებობს მარშრუტი, რომელიც მონიშნული არ იყოს. ისრები ვარაუდობენ, რომ მისთვის მოხვედით. უმეტესობა მართლაც მისთვის მოვიდა.
მასთან მისასვლელი გზა მნიშვნელოვანია იმის გამო, რაც გზაში ხდება. დიდი გალერეა იტალიური შედევრების ოთხასმეტრიანი დერეფანია: ლეონარდო, რაფაელი, ტიციანი, კარავაჯო. თუ გაჩერების გარეშე გაივლით, ხუთ წუთში გაივლით და სალ დე ეტაში ჯერ კიდევ მხნედ მიხვალთ. თუ ნახატებს მართლა შეხედავთ, დიდმა გალერეამ შეიძლება ორი საათი შთანთქას, სანამ მასთან მიხვალთ. აი, პარადოქსი: ნახატისკენ მიმავალი გზა, გარკვეული აზრით, ნახატზე მეტს გაძლევთ, რადგან გზაში მართლა შეგიძლიათ ხელოვნების წინ დგომა.

რისთვის შეიქმნა დარბაზი
სალ დე ეტა 2005 წელს 4,8 მილიონ ევროდ განაახლეს, სპეციალურად მის სანახავად მოსული ბრბოს სამართავად. რემონტამდე ის დარბაზის შუაში, სვეტზე ეკიდა. ხალხი გარს უვლიდა. ბრბო ვიწრო ადგილას იჭედებოდა. ქაოსი იყო. ახალმა დიზაინმა ის საკუთარ კედელზე გადაიტანა, ბარიერი უკან გადასწია, ახალი მინა დაამონტაჟა და პირდაპირ მოპირდაპირე კედელზე ვერონეზეს „ქორწილი კანაში“ ჩამოკიდა, ლუვრის უდიდესი ნახატი და, შემთხვევით არა, იმდენად გრანდიოზული ნამუშევარი, რომ ხალხს ლოდინისას სწორედ ის უნდა ეყურებინა.
არ გამოვიდა. სალ დე ეტაში ხალხი ვერონეზეს არ უყურებს. „მონა ლიზას“ უყურებენ, მერე ერთმანეთის ტელეფონებს, და როცა დაცვის თანამშრომელი ხელით წინ გაატარებს, ბრუნდებიან და თავის მოუბრუნებლად გადიან. „ქორწილი კანაში“ ხელოვნების ისტორიაში ყველაზე მეტად დასწრებული იგნორირებული ნახატია. დარბაზი მოძრაობის პრობლემის გადასაჭრელად შეიქმნა, სამაგიეროდ კი გამოაჩინა, რომ ხალხი სწორედ მოძრაობისთვის მოვიდა.
აი, ხრიკი: თუ ვერონეზეს ნორმალურად ნახვა გინდათ, დარბაზს საპირისპირო მხრიდან მიუახლოვდით. ჯერ ფრანგული მხატვრობა გაიარეთ, სალ დე ეტაში სამხრეთ ბოლოდან შედით და აღმოჩნდებით „ქორწილი კანაში“-ს პირისპირ, რიგისკენ ზურგით. ამას თითქმის არავინ აკეთებს. ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე გრანდიოზული ტილო თითქმის მხოლოდ თქვენი იქნება, სანამ თქვენ უკან ორასიოდე ადამიანი ერთმანეთს აწვება, რომ რაღაც უფრო პატარა ნახოს.
ოთხმოცდაათი წამი რიგის თავში
აი, რა უნდა გააკეთოთ, როცა თქვენი ჯერი მოვა.
თვალებით ნუ დაიწყებთ. ყველა თვალებით იწყებს. მისი თვალები დედამიწაზე ნებისმიერი სახის ყველაზე მეტად გადაღებული ნაკვთია და ზუსტად იმას დაგიბრუნებთ, რაც უკვე იცით. სამაგიეროდ, ხელებით დაიწყეთ. ისინი კალთაზე აქვს დაწყობილი, ერთი მეორეზე, და ისეთი სიმშვიდით არის დახატული, რომელსაც პორტრეტის ჟანრში თითქმის ვერაფერი შეედრება. ლეონარდო პირველი მხატვარი იყო, ვინც მიხვდა, რომ მშვიდად მყოფი ხელიც პორტრეტია, და სწორედ ეს ხელები, მშვიდი, ბეჭდების გარეშე, უშუალო მადლით დაწყობილი, არის ადგილი, სადაც მთელი ნახატის განწყობა ცხოვრობს.
შემდეგ ვუალს შეხედეთ. ის იმდენად თხელია, რომ მის მიღმა თმის ხაზი ჩანს. სინათლე მასზე ისე ეცემა, როგორც ნამდვილ ქსოვილზე და არა დახატულზე. ეს ლეონარდოს საფირმო ხრიკია, სფუმატო, რენესანსული სიტყვა სინათლესა და სიბნელეს შორის რბილი, კვამლისებრი გადასვლებისთვის, რომელთა დახვეწასაც მთელი ცხოვრება მოანდომა. რეპროდუქციებში ამას ვერ ხედავთ. ცოცხლად, იმ ოთხმოცდაათ წამში, რაც გაქვთ, სწორედ ეს დაგამახსოვრდებათ.
შემდეგ პეიზაჟზე გადადით. მის უკან არსებულ ფონს გეოლოგიური აზრი არ აქვს: მიხვეულ-მოხვეული გზა, ხიდი, მდინარე, რომელიც მის მარცხნივ და მარჯვნივ ორ სხვადასხვა სიმაღლეზე მიედინება. ეს ლეონარდოს გამოგონილი სამყაროა. ის ადგილს არ ხატავდა; ადგილის იდეას ხატავდა, იმავე გულმოდგინებით, რომელსაც სახეს უთმობდა. ნახატის უცნაურობის ნახევარი იქიდან მოდის, რომ ვერ გაიგებთ, სად ზის. სადღაც აივანსა და ქვეყნიერების დასასრულს შორის.
მხოლოდ ამის შემდეგ შეხედეთ მის პირს. დაახლოებით ოცი წამი დაგრჩებათ. პირი ის ადგილია, სადაც ცნობილი ორაზროვნება ცხოვრობს, და ის იმას მოგცემთ, რასაც ყველას აძლევს: ღიმილს ან ღიმილის მსგავს რაღაცას, რომელიც იცვლება იმის მიხედვით, სად დგახართ. სიმძიმე მარცხენა ფეხზე გადაიტანეთ, მერე მარჯვენაზე. გამომეტყველება მოძრაობს. ეს თქვენი თვალების ხრიკი არ არის. ლეონარდომ ეს საღებავში ჩააშენა, იმავე ტექნიკით, რომელიც ვუალის კიდეებს აბუნდოვანებს: მისი პირის კუთხეები ჩრდილში იხსნება, ასე რომ, თქვენი პერიფერიული ხედვა, რომლითაც გამომეტყველებებს კითხულობთ, სხვა სახეს ხედავს, ვიდრე პირდაპირი მზერა.
ოთხმოცდაათი წამი. ეს არის ყველაფერი, რაც გეძლევათ. გამოიყენეთ.

მანამდე და შემდეგ: დენონის ფრთის დანარჩენი ნაწილი
ლუვრში მისთვის მოხვედით, მაგრამ მუზეუმის საუკეთესო ნამუშევრების უმეტესობისგან ოცწუთიან სავალზე ხართ და ინანებთ, თუ გამოტოვებთ.
მასთან მისვლამდე, დიდ გალერეაში, ლეონარდოს კიდევ ოთხ ნამუშევარს ჩაუარეთ: „მადონა კლდეებში“, „იოანე ნათლისმცემელი“, „ლა ბელ ფერონიერი“ და „მადონა ყრმით და წმინდა ანა“. ოთხივე ღიად კიდია, ტყვიაგაუმტარი მინისა და რიგის გარეშე, და თითოეული მათგანი უფრო მეტ ყურადღებას იმსახურებს, ვიდრე „მონა ლიზასთვის“ დათმობის ნებას მოგცემენ. „მადონა კლდეებში“ განსაკუთრებით ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური სურათია, რაც ლეონარდომ ოდესმე შექმნა: ღამის გამოქვაბულის სცენა, სადაც ანგელოზი პატარა იოანე ნათლისმცემელზე მიუთითებს, მარიამი კი ხელს ისე იწვდის, თითქოს რაღაც მყიფის აღებას აპირებს.
მის შემდეგ, თუ სიარულს გააგრძელებთ, ფრანგული ისტორიული მხატვრობის დიდ ნამუშევრებს მიაღწევთ: დავიდის „ნაპოლეონის კორონაცია“, ჟერიკოს „მედუზას ტივი“, დელაკრუას „თავისუფლება ხალხს წინ მიუძღვის“. ისინი დარბაზში კიდია, რომლის გავლაც ოცდაათ წამში შეგიძლიათ და რომელშიც სულ მცირე ოცი წუთი უნდა გაატაროთ. ეს ლუვრის ის მთავარი ნამუშევრებია, რომლებისთვისაც არ მოსულხართ და რომლებზეც ლაპარაკით წახვალთ.
თუ მეტი დრო გაქვთ, ეგვიპტურ დარბაზებში ჩადით. ლუვრის ეგვიპტური კოლექცია კაიროს გარეთ არსებულ ორ-სამ საუკეთესოს შორისაა; ის შეკრიბა ჟან-ფრანსუა შამპოლიონმა, კაცმა, რომელმაც იეროგლიფები გაშიფრა, როცა 1820-იან წლებში მუზეუმის პირველი ეგვიპტოლოგი კურატორი იყო. მჯდომარე მწიგნობარი, თავისი ალებასტრის თვალებით, რომლებიც 4500 წლის შემდეგაც როგორღაც ფხიზლად გამოიყურება, ზემოთ არსებულ ნებისმიერ ნამუშევარს არ ჩამოუვარდება.
ლუვრის „მონა ლიზას“ ისტორია
ტყვიაგაუმტარი მინა იმიტომ არის, რომ მისი დაზიანება სცადეს. 1956 წელს ბოლივიელმა კაცმა მას ქვა ესროლა და იდაყვთან საღებავი ჩამოტეხა. 2022 წელს ქალმა მას დაბადების დღის ტორტის ნაჭერი ესროლა, რომელიც ვიტრინას მოხვდა და მინაზე ჩამოსრიალდა ისე, რომ ნახატს არ შეხებია. მათ შორის უფრო მცირე ინციდენტები იყო, რომელთა უმეტესობა გაზეთებში არასდროს მოხვედრილა. მუზეუმი ყოველ ჯერზე მინის გასქელებით, ბარიერის უფრო უკან გადაწევით და დაცვის დამატებით პასუხობდა. ეს მისი ამბის ის ნაწილია, რაზე ფიქრიც ხალხს ყველაზე ნაკლებად უყვარს: მსოფლიოს ყველაზე ცნობილ ნახატს, გარკვეული აზრით, ახლა ქურდებისგან კი არა, საკუთარი თაყვანისმცემლებისგან იცავენ.
ყოველთვის ასე არ იყო. ამ კონკრეტული ნახატის ისტორია ლუვრში XX საუკუნის დასაწყისამდე მარტივია: 1911 წლამდე „მონა ლიზა“ სალონ კარეში ჩვეულებრივ კედელზე ეკიდა, ყოველგვარი ვიტრინის გარეშე. დაცვის თანამშრომელი ახლოს უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ხშირად არ იყო. იმ წელს ნახატი მოიპარა მინის ოსტატმა, რომელიც მის წინ პირველი დამცავი მინის დამონტაჟებაში მონაწილეობდა, და ის ორნახევარი წელი დაკარგული იყო. როცა დაბრუნდა, მუზეუმმა ნელ-ნელა დაიწყო იმ ციხესიმაგრის აშენება, რომელშიც ის ახლა ცხოვრობს. თუ ლუვრის ოფიციალურ საიტს წაიკითხავთ, იქ მოთხრობილი ამბავი მოწესრიგებულია. ამბავი, რომელიც მისი დარბაზის არქიტექტურაშია ჩაწერილი, უფრო არეულია.
საველე გზამკვლევი ბრბოსთვის
ონლაინ მიმოხილვები „მონა ლიზას“ დარბაზზე არ ცდებიან. ის ხალხმრავალია. სტრესულია. მუზეუმს არ ჰგავს; აეროპორტის გასასვლელს ჰგავს. მახლობელი ღირსშესანიშნაობები, ტიუილრის ბაღი იქვე გარეთ, კარუსელის მოედანი, სენა, მეტ სიმშვიდეს და ზოგჯერ მეტ სილამაზეს გთავაზობენ. ლუვრზე დღევანდელი ახალი ამბები თითქმის ყოველთვის ერთსა და იმავეს ეხება: „რეკორდული ვიზიტორები, ბრბოს პრობლემები „მონა ლიზასთან“, მუზეუმი ახალ გადაწყვეტებს სწავლობს“, და ყოველთვის რაღაც ახალი გადაწყვეტა ისწავლება.
აი, რას აკეთებთ სინამდვილეში. მიდიხართ. რიგში დგებით. იღებთ თქვენს ოთხმოცდაათ წამს და კარგად იყენებთ. გამოდიხართ და ვიზიტის დანარჩენ ნაწილს იმ ნახატებს უთმობთ, რომლებისთვისაც არ მოსულხართ, და როცა წახვალთ, აღმოაჩენთ, რომ მეხსიერებაში ტყვიაგაუმტარი ყუთი კი არ დაგრჩათ, არამედ ის პატარა, წყნარი ვერმეერი, ზემოთ რომ იპოვეთ, ან ვერონეზე, რომელიც შემობრუნებით აღმოაჩინეთ, ან ჟერიკოს დეტალი, რომელიც დაღლილს თავს დაგესხათ.
როგორ გამოიყურებოდა სალ დე ეტა ადრე, რა იყო გვერდით, ნაპოლეონის აპარტამენტებში, როგორ აღმოჩნდა ის საერთოდ საფრანგეთში: ეს ყველაფერი ოთხმოცდაათ წამამდე მოდის. ოთხმოცდაათი წამი ის ნაწილია, რომელსაც მხოლოდ თქვენ შეძლებთ.
გამოსახულებების წყაროები
- Italian paintings in the Louvre, room 711 (15575277199).jpg — Nathanael Burton. წყარო, CC BY-SA.