İçeriğe geç

Louvre Müzesi'nde Mona Lisa: Onun Önünde Durmak Gerçekte Nasıl Bir Şey

Yayınlanma: • 7 dk okuma

Leonardo da Vinci'nin Mona Lisa'sı, her Louvre ziyaretinin merkezindeki portre

Louvre Müzesi’ndeki Mona Lisa salonu hakkında kimsenin size söylemediği ilk şey, müze açık olduğu hiçbir saatte, asla, onunla yalnız kalamayacağınız. Şubat’ta bir çarşamba sabahı saat 9.02’de önünde insanlar var. Ağustos’ta bir pazar akşamüstü saat 17.55’te önünde insanlar var. Salon Carré’deki kuyruk hiç durmuyor. Saate göre esniyor ve kendini yeniden dağıtıyor, ama durmuyor.

Kimsenin size söylemediği ikinci şey, asılı olduğu salonun Avrupa’daki büyük müzelerin herhangi birindeki en düşmanca izleme ortamlarından biri olduğu. Kurşun geçirmez cam. Tablodan tam iki metre uzakta ahşap bir korkuluk. Trafiği havalimanı kapı görevlileri gibi yönlendiren bir sıra bekçi. İki yandan öne doğru bastıran kalabalık. Kuyruğun önünde, arkanızdaki insanların toplumsal baskısı orada kalmayı kabalık gibi hissettirmeye başlamadan önce ortalama altmış ile doksan saniye arası süreniz olacak. Altmış ila doksan saniye, dünyanın en ünlü tablosunu kavramak için pek fazla bir süre değil. Oraya varmadan önce neye bakacağınızı bilmek ya da siz ona bakarken görmeye değer üç şeyi anlatan Chiaro’nun yanınızda olması işe yarar; çünkü dört beş metre geriden, bir telefon ormanının arasından duvar etiketini okumak mümkün değil.

Mona Lisa Louvre’un neresinde

Louvre Müzesi’nde nerede sorusunun en basit cevabı şu: Denon kanadının birinci katında, Büyük Galeri’den ulaşılan Salle des États adlı bir salonda duruyor. Louvre’un üç ana girişi var (Piramit’ten, Carrousel alışveriş merkezinden ve Porte des Lions’dan) ve hepsi sizi üç kanattan birini seçtiğiniz bir yer altı bilet alanına yönlendiriyor. Mona Lisa’ya ulaşmak için Denon’u seçmelisiniz. İtalyan resmi tabelalarını takip edin. Bir kat merdiven çıkacak, Canova’nın Eros ve Psykhe heykelinin önünden geçecek ve Büyük Galeri’ye gireceksiniz; oradan sonrasını tamamen tabelalar halleder. İşaretlenmemiş tek bir rota bile yok. Oklar onun için geldiğinizi varsayıyor. Çoğu insan da onun için geldi.

Ona giden yürüyüş, yol boyunca olanlar yüzünden önemli. Büyük Galeri, İtalyan başyapıtlarından oluşan dört yüz metrelik bir koridor: Leonardo, Raffaello, Tiziano, Caravaggio. Durmadan yürürseniz beş dakikada geçer ve Salle des États’ya hâlâ dinç varırsınız. Tablolara gerçekten bakarsanız, Büyük Galeri ona ulaşmadan iki saatinizi yiyebilir. Paradoks şu: Tabloya giden yürüyüş, bazı açılardan tablonun kendisinden daha ödüllendirici; çünkü yürüyüş sırasında gerçekten sanatın önünde durabiliyorsunuz.

Onu görmeye gelen kalabalıkları idare etmek için yapılan salon, Salle des États

Salon ne yapmak için tasarlandı

Salle des États, 2005’te, özellikle onu görmeye gelen kalabalıkları idare etmek için 4,8 milyon euroya yenilendi. Yenilemeden önce, salonun ortasındaki bir sütunda asılıydı. İnsanlar etrafında dönüyordu. Kalabalık tıkanıyordu. Kaos vardı. Yeni tasarım onu kendine ait bir duvara taşıdı, bariyeri geriye itti, yeni cam taktı ve Veronese’nin Kana’daki Düğün’ünü tam karşısındaki duvara astı; Louvre’un en büyük tablosu ve tesadüf olmayan bir biçimde, insanların beklerken bakması gereken kadar görkemli bir eser.

İşe yaramadı. Salle des États’daki insanlar Veronese’ye bakmıyor. Mona Lisa’ya bakıyorlar, sonra birbirlerinin telefonlarına bakıyorlar ve bekçi onlara ilerlemelerini işaret ettiğinde başlarını çevirmeden dönüp çıkıyorlar. Kana’daki Düğün, sanat tarihinin en kalabalık göz ardı edilen tablosu. Salon bir trafik sorununu çözmek için tasarlandı; onun yerine ortaya çıkardığı şey, insanların asıl o trafik için geldiği oldu.

İşte bir püf noktası: Veronese’yi doğru dürüst görmek istiyorsanız salona ters yönden yaklaşın. Önce Fransız resimlerinin içinden yürüyün, Salle des États’ya güney ucundan girin; kendinizi sırtınız kuyruğa dönük olarak Kana’daki Düğün’ün önünde bulacaksınız. Neredeyse kimse bunu yapmaz. Arkanızda birkaç yüz kişi daha küçük bir şeyi görmek için itişip kakışırken, Avrupa’nın en görkemli tuvallerinden biri neredeyse yalnızca sizin olacak.

Kuyruğun önündeki doksan saniye

Sıranız geldiğinde yapmanız gerekenler şunlar.

Gözleriyle başlamayın. Herkes gözleriyle başlar. Gözleri, yeryüzündeki herhangi bir yüzün en çok fotoğrafı çekilen özelliği ve size zaten bildiğiniz şeyi aynen geri verecekler. Onun yerine elleriyle başlayın. Kucağında kavuşturulmuşlar, biri diğerinin üzerinde duruyor ve portre sanatında neredeyse hiçbir şeyin eşleşemeyeceği bir dinginlikle boyanmışlar. Leonardo, dinlenen bir elin de bir portre olduğunu anlayan ilk ressamdı ve bu eller (sakin, yüzüksüz, kendinden habersiz bir zarafetle yerleştirilmiş) bütün tablonun ruh hâlinin yaşadığı yer.

Sonra peçeye bakın. O kadar ince ki saç çizgisini içinden görebilirsiniz. Işık onun üzerine, boyanmış kumaşa düştüğü gibi değil, gerçek kumaşa düştüğü gibi düşüyor. Bu, Leonardo’nun imza numarası olan sfumato; ışık ile karanlık arasındaki, hayatı boyunca inceltmeye uğraştığı yumuşak, dumanlı geçişler için kullanılan bir Rönesans sözcüğü. Reprodüksiyonlarda göremezsiniz. Yüz yüzeyken, elinizdeki doksan saniyede, aklınızda kalacak olan şey bu.

Sonra manzaraya geçin. Arkasındaki fonun jeolojik olarak hiçbir anlamı yok: kıvrılan bir yol, bir köprü, solunda ve sağında iki farklı yükseklikte akan bir nehir. Bu, Leonardo’nun icat ettiği bir dünya. Bir yeri resmetmiyordu; bir yer fikrini, yüze gösterdiği aynı özenle resmediyordu. Tablonun tuhaflığının yarısı, nerede oturduğunu anlayamamanızdan kaynaklanıyor. Bir balkon ile dünyanın sonu arasında bir yerde.

Ağzına ancak ondan sonra bakın. Yaklaşık yirmi saniyeniz kalmış olacak. Ünlü belirsizlik ağzında yaşıyor ve size herkese verdiğini verecek: Nerede durduğunuza bağlı olarak değişen bir gülümseme ya da gülümsemeye yakın bir şey. Ağırlığınızı önce sol ayağınıza, sonra sağ ayağınıza verin. İfade kıpırdıyor. Bu bir göz yanılması değil. Leonardo bunu, peçenin kenarlarını bulanıklaştıran aynı teknikle boyanın içine yerleştirdi: Ağzının köşeleri gölgede eriyor, bu yüzden ifadeleri okumanızı sağlayan çevresel görüşünüz, doğrudan bakışınızdan farklı bir yüz görüyor.

Doksan saniye. Elinize geçen bu kadar. İyi kullanın.

Leonardo'nun Kayalıklar Meryemi; Büyük Galeri'de, önünde hiç kuyruk olmadan asılı

Öncesi ve sonrası: Denon kanadının geri kalanı

Louvre’a onun için geldiniz, ama müzenin en büyük başyapıtlarının çoğuna yirmi dakikalık yürüme mesafesindesiniz ve onları atlarsanız pişman olacaksınız.

Ondan önce, Büyük Galeri’de, dört Leonardo’nun daha önünden geçtiniz: Kayalıklar Meryemi, Vaftizci Yahya, La Belle Ferronnière ve Meryem, Çocuk İsa ve Azize Anna. Dördü de açıkta, kurşun geçirmez cam ve kuyruk olmadan asılı ve herhangi biri, Mona Lisa’ya ayırmanıza izin verilecek olandan daha fazla ilgiyi hak ediyor. Özellikle Kayalıklar Meryemi, Leonardo’nun yaptığı en tuhaf resimlerden biri: bir meleğin bebek Vaftizci Yahya’yı işaret ettiği, Meryem’in ise sanki kırılgan bir şeyi almak üzereymiş gibi elini uzattığı, gece vakti geçen bir mağara sahnesi.

Ondan sonra, yürümeye devam ederseniz, büyük Fransız tarih resimlerine ulaşırsınız: David’in Napolyon’un Taç Giyme Töreni, Géricault’nun Medusa’nın Salı, Delacroix’nın Halka Yol Gösteren Özgürlük’ü. Bunlar otuz saniyede geçebileceğiniz ve en az yirmi dakika geçirmeniz gereken bir salonda asılı. Bunlar, için gelmediğiniz ama hakkında konuşarak ayrılacağınız Louvre’un öne çıkan eserleri.

Daha fazla vaktiniz varsa Mısır salonlarına inin. Louvre Müzesi’nin Mısır koleksiyonu, Kahire dışındaki en iyi iki üç koleksiyondan biri; 1820’lerde müzenin ilk Mısır küratörü olarak görev yapan, hiyeroglifleri çözen adam Jean-François Champollion tarafından bir araya getirildi. Kaymaktaşı gözleri 4.500 yıl sonra bile bir şekilde hâlâ uyanık görünen Oturan Katip, yukarı kattaki her şeyle boy ölçüşür.

Louvre Müzesi’ndeki Mona Lisa’nın bir tarihi

Kurşun geçirmez cam orada çünkü insanlar ona zarar vermeye çalıştı. Bolivyalı bir adam 1956’da ona bir taş attı ve dirseğinin yakınındaki boyayı kopardı. Bir kadın 2022’de ona bir parça doğum günü pastası attı; pasta kasaya çarptı ve tabloya dokunmadan camdan aşağı kaydı. Arada, çoğu gazetelere hiç yansımamış daha küçük olaylar oldu. Müze her seferinde camı kalınlaştırarak, bariyeri daha geriye çekerek ve daha fazla bekçi ekleyerek karşılık verdi. Bu, hikâyesinin insanların en az düşünmek istediği kısmı: Dünyanın en ünlü tablosu bugün, bazı açılardan, hırsızlardan değil kendi hayranlarından korunuyor.

Her zaman böyle değildi. Louvre Müzesi’nde bu tablonun tarihi yirminci yüzyılın başlarına kadar basit: 1911’den önce Mona Lisa, Salon Carré’de hiçbir koruma kasası olmadan sıradan bir duvarda asılıydı. Yakında bir bekçinin olması gerekiyordu ama çoğu zaman yoktu. Tablo o yıl, önüne ilk koruyucu camın takılmasına yardım etmiş bir camcı tarafından çalındı ve iki buçuk yıl ortadan kayboldu. Geri geldiğinde müze, bugün içinde yaşadığı kaleyi inşa etmenin yavaş sürecine başladı. Louvre Müzesi’nin resmî sitesini okursanız, anlattıkları hikâye derli toplu bir hikâye. Salonunun mimarisine gerçekten yazılmış olan hikâye ise daha karışık.

Kalabalık için bir saha rehberi

İnternetteki yorumlar Mona Lisa salonu konusunda yanılmıyor. Kalabalık. Stresli. Bir müze gibi hissettirmiyor; bir havalimanı kapısı gibi hissettiriyor. Yakındaki yerler (hemen dışarıdaki Tuileries bahçeleri, Place du Carrousel, Seine) daha fazla sessizlik ve bazen daha fazla güzellik sunuyor. Bugün Louvre hakkındaki haberler neredeyse her zaman “rekor ziyaretçi, Mona Lisa’da kalabalık sorunları, müze yeni çözümler üzerinde çalışıyor” temasının bir çeşidi ve üzerinde çalışılan yeni bir çözüm her zaman var.

Gerçekte yaptığınız şey şu. Gidersiniz. Kuyruğa girersiniz. Doksan saniyenizi alır ve iyi kullanırsınız. Çıkarsınız ve ziyaretinizin geri kalanını, için gelmediğiniz tablolara ayırırsınız; ayrıldığınızda aklınızda kalan anının kurşun geçirmez kutu olmadığını göreceksiniz: Yukarı katta bulduğunuz küçük, sessiz Vermeer, arkanızı dönerek keşfettiğiniz Veronese ya da yorgunken sizi pusuya düşüren Géricault ayrıntısı olacak.

Salle des États’nın eskiden neye benzediği, hemen yandaki Napolyon dairelerinde neler olduğu, onun en başta Fransa’ya nasıl geldiği: Bunların hepsi doksan saniyenin öncesinde kalıyor. Doksan saniye ise yalnızca sizin yapabileceğiniz kısım.

Görsel kaynakları