კონტენტზე გადასვლა

რაფაელის ავტოპორტრეტი „ათენის სკოლაში“: მხატვარი, რომელიც კუთხეში დაიმალა

გამოქვეყნდა: • კითხვის დრო: 9 წთ

დეტალი რაფაელის „ათენის სკოლიდან“: მხატვრის ავტოპორტრეტი მუქ ქუდში, უკიდურეს მარჯვნივ, ზოროასტრის გვერდით, რომელსაც ციური სფერო უჭირავს, და პტოლემეს გვერდით, ხმელეთის გლობუსით.

ფრესკის უკიდურეს მარჯვენა ნაწილში, ორმოცდაათი ფილოსოფოსის ბრბოს შუაგულში, ერთი ფიგურა პირდაპირ თქვენ გიყურებთ. ის არ ჟესტიკულირებს. არ კამათობს. ხელში არც წიგნი უჭირავს, არც დაფა, არც გლობუსი. რბილი მუქი ქუდი ახურავს. დაახლოებით ოცდაშვიდი წლისაა. მისი თვალები ნახატში ერთადერთია, რომლებიც თქვენსას ხვდება.

ეს რაფაელია. მან საკუთარი თავი ფრესკაში ჩახატა. რაფაელის ავტოპორტრეტი „ათენის სკოლაში“ რენესანსის მხატვრობის ყველაზე ჩუმი ხმამაღალი რამაა.

ის ეგვიპტელი ასტრონომის, პტოლემეს უკან დგას, რომელსაც ხმელეთის გლობუსი უჭირავს. პტოლემეს გვერდით, ციური სფეროთი ხელში, ზოროასტრია. სამივე ერთად ასტრონომებისა და მათემატიკოსების პატარა ჯგუფს ქმნის მარჯვენა წინა პლანზე. რაფაელმა საკუთარ თავს ისეთი სამოსი მისცა, შავი ბერეტი, მუქი ქურთუკი, ჯერ წვერის გარეშე, რომელიც ამბობს: მხატვარი და არა ფილოსოფოსი. ის სცენაშია, მაგრამ მისი ნაწილი არ არის. მოწმედ შეიპარა.

ის არ არის დამალული. არც ეშმაკურია. უბრალოდ იქ არის, მარჯვნივ, გარეთ იყურება და ელოდება, როდის შეამჩნევთ. სტანცა დელა სენიატურის დამთვალიერებლების უმეტესობა ვერ ამჩნევს. საშუალო ტურისტი დარბაზში დაახლოებით ოთხ წუთს ატარებს. გიდი პლატონსა და არისტოტელეზე მიუთითებს, ცნობილ ჟესტებს ხსნის, შესაძლოა ტუნიკიან მიქელანჯელომდეც მივიდეს და წინ მიდის. კუთხეში მდგარი მხატვარი კუთხეში რჩება.

მაგრამ როგორც კი დაინახავთ, ვეღარ დაივიწყებთ. და როგორც კი გაიგებთ, რას აკეთებს ის იქ, მთელი ნახატი ფორმას იცვლის.

რატომ დადგა მხატვარი პტოლემეს გვერდით

1509 წელს, როცა რაფაელმა სტანცა დელა სენიატურის მოხატვა დაიწყო, ოცდაექვსი წლის იყო და რომში მის სახელს თითქმის არავინ იცნობდა. პაპმა იულიუს II-მ ის ვატიკანში მოიყვანა მისი ურბინოელი თანამემამულის, დონატო ბრამანტეს რეკომენდაციით, არქიტექტორისა, რომელიც ძველ წმინდა პეტრეს ბაზილიკას ანგრევდა და ახალს აშენებდა. ბრამანტემ იულიუსს უამბო ახალგაზრდა მხატვარზე, რომელსაც კომპოზიციის უჩვეულო ნიჭი ჰქონდა. იულიუსმა რაფაელს მოსართავად ერთი ოთახი მისცა, გამოსაცდელად. ფრესკები რომ ვერ გამოსვლოდა, რაფაელს შინ გაუშვებდნენ.

გამოუვიდა. „ათენის სკოლა“, დასრულებული დაახლოებით 1511 წელს, დარბაზის ცენტრალური ნაწარმოები იყო. როცა იულიუსმა ის ნახა, ყველა სხვა მხატვარი, რომელიც აპარტამენტებისთვის ჰყავდა დაქირავებული, დაითხოვა და მთელი სართული რაფაელს გადასცა.

ასე რომ, როცა რაფაელმა საკუთარი სახე მარჯვნივ ჩამალა, ის ისეთ პრეტენზიას აცხადებდა, რომელიც ჯერ არავის განეცხადებინა. ამბობდა: მე ამ დარბაზს ვეკუთვნი. არა როგორც მუშა, არა როგორც მომრთველი, არა როგორც ხელოსანი თავისი ფუნჯით. როგორც პლატონისა და არისტოტელეს თანასწორი. ოცდაშვიდი წლის მხატვარმა, ჯერ კიდევ გამოსაცდელ ვადაზე, საკუთარი სახე მოათავსა ანტიკური გონებების უდიდეს თავყრილობაში, რაც ოდესმე ერთ ნახატზე შეკრებილა, და ის მაყურებლის თვალის დონეზე დადგა.

მისი მარცხენა ლოყა განათებულია. მარჯვენა ჩრდილშია. გარეთ ისე იყურება, თითქოს ახლახან მისი სახელი გაიგონა. ის თავის იქ ყოფნას აფიქსირებს.

რაფაელის კამეო საკუთარ ნახატში

ეს მხატვრის პირველი კამეო არ იყო ფრესკაში. იმ წელს რომშიც კი არ იყო პირველი. ხალხმრავალ სცენებში ჩაპარებული ავტოპორტრეტები რენესანსის ტრადიციაა, რომელიც ჯოტომდე მიდის. ბოტიჩელიმ საკუთარი თავი „მოგვების თაყვანისცემაში“ მოათავსა, მხარს უკან მაყურებლისკენ მზერით. გირლანდაიომ თავისი ოჯახი და თანაშემწეები სანტა-მარია-ნოველას ქორწილის სცენებში ჩახატა. რაფაელის კამეო საკუთარ ნახატში იმ ხანგრძლივი ტრადიციის ნაწილია, როცა მხატვრები საკუთარ თავს მათ მიერვე დახატულ ბრბოში მალავენ.

მის ვერსიას უჩვეულოს ჟესტი კი არ ხდის. საზოგადოება ხდის.

ჯოტოს მხატვრები ბიბლიური სცენების კიდეებზე იმალებოდნენ. ბოტიჩელი მედიჩების კლიენტების ოჯახურ ჯგუფში დაიმალა. რაფაელი ფილოსოფოსებს შორის დაიმალა. და არა უბრალოდ ფილოსოფოსებს შორის: ოდესმე მცხოვრებ უდიდეს ფილოსოფოსებს შორის, პლატონისა და არისტოტელეს გვერდით, პაპის პირადი ბიბლიოთეკის კედლებზე. ეს სხვა სახის პრეტენზიაა. ეს არ არის მხატვარი-მუშა, რომელიც საკუთარ სამსახურში გამოცხადდა. ეს მხატვარია, როგორც მოაზროვნე.

არგუმენტს, რომელსაც რაფაელი აყალიბებდა, მის ეპოქაში სახელი ჰქონდა. ბერძნული სახელი. ეს აპელესზე მინიშნება იყო.

აპელესი და რენესანსის მხატვრის შთამომავლობა

რაფაელის ავტოპორტრეტი უფიციდან, დაახლოებით ოცდასამი წლისა, იმავე რბილი ნაკვთებით, რომლებიც რამდენიმე წლის შემდეგ „ათენის სკოლაში“ ჩახატა.

აპელესი ანტიკურობის ყველაზე ცნობილი მხატვარი იყო. ალექსანდრე მაკედონელისთვის მუშაობდა. ხატავდა პორტრეტებს, რომლებზეც ძველი რომაელები მთელ თავებს წერდნენ. მისი არც ერთი ნახატი არ შემორჩენილა. ის, რაც ვიცით, ვიცით იმიტომ, რომ პლინიუს უფროსმა ისინი თავის „ბუნების ისტორიაში“ აღწერა, რომელიც 1509 წელს ყველა განათლებულ კაცს ჰქონდა წაკითხული. აპელესი რენესანსის მხატვრებისთვის იგივე იყო, რაც ჰომეროსი პოეტებისთვის. თუ გინდოდა, გეთქვა, რომ მხატვარი შეიძლება სერიოზული ხელოვანი ყოფილიყო, არა ხელოსანი, არა მომრთველი, არამედ ხელოვანი პოეტისა თუ ფილოსოფოსის დონეზე, აპელესის მემკვიდრეობას იჩემებდი.

სწორედ ამას იხმობდა რაფაელი, როცა ფრესკაში საკუთარი სახით შევიდა. პლინიუსი წერდა, რომ აპელესმა ალექსანდრეს კარი დახატა. რაფაელმა საკუთარი თავი პლატონის წრის გვერდით დახატა. ეს იგივე სვლა იყო, თხუთმეტი საუკუნის შემდეგ, სხვა სცენაში.

შავი ბერეტი და რას ნიშნავდა ის

შეხედეთ, რა აცვია რაფაელს. შავი ქუდი. არა ტოგა, არა ტუნიკა, არა გარშემო მდგომი ანტიკური ფილოსოფოსების დრაპირებული მოსასხამები. ის XVI საუკუნის იტალიელივითაა ჩაცმული, ანუ ჩაცმულია როგორც თავად, აწმყო დროში.

ფრესკის ყველა სხვა ფიგურა ანტიკურ სამოსშია. პლატონის თეთრი მოსასხამი, არისტოტელეს ლურჯი, ევკლიდეს იისფერი: ყველა ბერძნებივით არიან ჩაცმულები. რაფაელის გარდა თანამედროვე სამოსში ერთადერთი ფიგურა მიქელანჯელოა, ცენტრში მარმარილოს ლოდზე მიყრდნობილი, მოქმედი მოქანდაკის მტვრიან ჩექმებსა და სამუშაო ხალათში. ორი თანამედროვე, რომლებსაც ანტიკურ სამყაროში საკუთარი სახით შესვლის ნება ეძლეოდათ, ის ორი მხატვარი იყო, რომლებიც იულიუს II-ს მაშინ ვატიკანის მეზობელ დარბაზებში ჰყავდა დასაქმებული.

ეს არის რაფაელის მაყურებლისკენ მზერის ტრადიცია თავის ყველაზე ადრეულ და ყველაზე თავდაჯერებულ ფორმაში. ის პლატონს არ უყურებს. არისტოტელეს არ უყურებს. ის თქვენ გიყურებთ.

ეფექტი მცირეა. უმეტესობა ვერ ამჩნევს. ფიგურა მარჯვნივაა გაწეული, ნაწილობრივ სხვა ფიგურის უკან დგას, თითქოს რაღაცას უსმენს. მაგრამ თვალები გარეთ აქვს მიმართული. და რადგან ფრესკაში მხოლოდ მისი თვალებია დარბაზისკენ შემობრუნებული, მისი მზერა ერთგვარ ანჯამად იქცევა. როცა ბოლოს დაინახავთ, მიხვდებით, რომ რაფაელი ერთადერთი ფიგურაა, რომელმაც მაყურებლის შესახებ იცის. ყველა დანარჩენი თავის დროშია. ის თქვენსაშია.

სტანცა დელა სენიატურის დამთვალიერებლები და არგუმენტი

დარბაზი, რომელიც რაფაელმა მოხატა, არც სამლოცველო იყო და არც საზეიმო დარბაზი. ეს პაპის პირადი ბიბლიოთეკა იყო. სტანცა დელა სენიატურაში პაპის პირადი წიგნები ინახებოდა და იქ დოკუმენტებს ხელს აწერდნენ. დარბაზის ოთხი კედელი ერთიანი სქემით მოიხატა: ცოდნის ოთხი დარგი, თითო კედელზე. თეოლოგია ერთ კედელზე. ფილოსოფია მეორეზე. პოეზია მესამეზე. სამართალი მეოთხეზე. ჭერზე, ოთხი კედლის თავზე, ოთხი ტონდო, თითოეული დარგის პერსონიფიკაციით.

ასე რომ, ფილოსოფიის ფრესკა არგუმენტის მეოთხედი იყო. დანარჩენს სხვა სამი კედელი ავსებდა. ფილოსოფოსების პირისპირ თეოლოგები ისხდნენ, „საიდუმლოს დისპუტში“ ევქარისტიის გარშემო შეკრებილები. გვერდით კედელზე „პარნასია“, აპოლონითა და პოეტებით, მათ შორის დაფნის გვირგვინით შემკული დანტეთი და ბრმა ჰომეროსით. მეოთხე კედელზე კანონმდებლები.

დარბაზის, როგორც მთლიანობის, აზრი ის იყო, რომ ცოდნის ეს ოთხი გზა, ფილოსოფიური გონება, რელიგიური გამოცხადება, პოეტური შთაგონება და სამართლებრივი ტრადიცია, ერთსა და იმავე დარბაზში ერთიანდებოდა, და ეს დარბაზი პაპისა იყო. ანტიკურები და თანამედროვეები ჭერის გადაღმა ხელს ართმევდნენ ერთმანეთს.

სტანცა დელა სენიატურის დამთვალიერებლები, რომლებიც დარბაზს სწრაფად გადიან, ამ საუბარს ვერ ამჩნევენ. ჭერის ტონდოებს ახედავენ, მერე ისევ კედლებს დახედავენ და მერე კარიდან სიქსტის კაპელისკენ გადიან. მაგრამ დარბაზი იმისთვის შეიქმნა, რომ მასში ნელა იდგე, კისრის მობრუნებით, ოთხივე კედლის ერთდროულად აღქმით. არგუმენტი მხოლოდ მაშინ მუშაობს, როცა ოთხივე თქვენი პერიფერიული ხედვის არეშია.

ეს კი ნიშნავს, რომ რაფაელის სახე მხოლოდ ფილოსოფიის ფრესკაში კი არ არის. ის უფრო დიდ სქემაშია. ფილოსოფიის კედელზე საკუთარი თავის მოთავსებით რაფაელმა თავი ოთხივე დარგის წრეში მოაქცია. ის, საკუთარი ჩუმი განლაგებით, ამტკიცებდა, რომ მხატვრობას იმავე დარბაზში ჰქონდა ადგილი, სადაც თეოლოგიას, ფილოსოფიას, პოეზიასა და სამართალს. რომ მხატვრობა შემეცნების ფორმა იყო.

ხელმოწერა ფრესკაში, ხელმოწერის გარეშე

„ათენის სკოლაზე“ რაფაელის სახელი თამამი წარწერით არ წერია. კარტუშზე დიდი „Raphael fecit“ არ არის. არის ერთი პატარა წარწერა, ოთხი ასო, ევკლიდეს ტუნიკის საყელოზე მარჯვენა წინა პლანზე: R.V.S.M., ანუ Raphaello Vrbinas Sva Manu, „რაფაელ ურბინოელი, საკუთარი ხელით“. ეს ნახატში ერთადერთი წერილობითი ხელმოწერაა. ასოები იმდენად პატარაა, რომ დახრა მოგიწევთ.

დეტალი „ათენის სკოლიდან“: ევკლიდე ფარგლით თავის დაფაზეა დახრილი, გარშემო მოსწავლეები ახვევია, რაფაელის ხელმოწერა R.V.S.M. კი ევკლიდეს ტუნიკის საყელოზეა დამალული.

და ის თავად ევკლიდეზეა, კისერთან იმ ფიგურისა, რომელიც დაფაზეა დახრილი და მასზე მოსწავლეებს ასწავლის. რაფაელმა ფრესკას ხელი მათემატიკოსის მეშვეობით მოაწერა, სწავლების მომენტის მეშვეობით, იმ ფიგურის მეშვეობით, რომელიც თავისი მფარველის, ბრამანტეს მიხედვით შექმნა. (ევკლიდე ბრამანტეა ანტიკურ სამოსში. რაფაელმა მფარველს მადლობა ბერძენ გეომეტრად ქცევით გადაუხადა.)

ხელმოწერა ფრესკაში გაორმაგებულია: სიტყვიერი ევკლიდეს საყელოზე და ვიზუალური ავტოპორტრეტში მარჯვნივ. პირველს მიწაზე დახრილი თვალით უნდა მიაგნოთ. მეორეს მაშინ პოულობთ, როცა ვინმე მოგაშტერდებათ. ორივე ერთსა და იმავეს ამბობს: რაფაელი აქ იყო. ეს მხატვარმა შექმნა.

Chiaro მარჯვნივ მდგარი ასტრონომების ჯგუფს, პტოლემეს გლობუსს, ზოროასტრის სფეროს, რაფაელის სახეს, ერთ სამფიგურიან კომპოზიციად გაგატარებთ, ასე რომ, ავტოპორტრეტი ფონად აღარ იკითხება და იკითხება იმად, რაც ის ჩუმად არის: მთავარ აზრად. ქუდი, განათებული ლოყა, მშვიდი მზერა ყურში გესმით, სანამ თვალით უკვე მათ უყურებთ.

რენესანსის მხატვრები, რომლებიც საკუთარ თავს მალავდნენ

რაფაელი ერთადერთი მხატვარი არ იყო, ვინც საკუთარ ფრესკაში შევიდა. რენესანსის მხატვრების ჩვევა, საკუთარი თავი ბიბლიურ და ისტორიულ სცენებში დაემალათ, ფართოდ გავრცელებული, უცნაური და უმეტესად ჩუმი იყო. ამაზე სახელმძღვანელოებს არავინ წერდა. არავინ უკვეთავდა. კამეო პირადი კონვენცია იყო, რომელსაც მხატვრები ერთმანეთში იცავდნენ და რომელსაც განათლებული მფარველები ზოგჯერ ამჩნევდნენ, ზოგჯერ არა.

ამბობენ, რომ ჯოტო ასიზის ერთ-ერთ ფრესკაზე მგლოვიარეთა შორისაა და ბრბოს უკანა რიგიდან დაკრძალვას უყურებს. ფრა ანჯელიკო, შესაძლოა, პატარა კაპიუშონიანი ბერია თავის „განკითხვის დღეში“. მაზაჩომ საკუთარი თავი ბრანკაჩის სამლოცველოში ჩახატა, როგორც თვითმხილველი წმინდა პეტრეს მსმენელთა შორის. ბოტიჩელი თავისი „მოგვების თაყვანისცემის“ მარჯვნივ დგას და მაყურებელს იმავე ოდნავ სკეპტიკური გამომეტყველებით უყურებს, რომელიც მოგვიანებით რაფაელს ექნებოდა სენიატურაში. ლეონარდოს, გამონაკლისის სახით, როგორც ჩანს, ეს არასდროს გაუკეთებია, ან თუ გაუკეთებია, ჯერ არავის დამაჯერებლად ამოუცნია.

ტრადიცია სხვა რამეს აკეთებდა, ვიდრე ის, რასაც დღეს ხელმოწერაში ვგულისხმობთ. მხატვარი საკუთარ თავს არ ასახელებდა. ის საკუთარ თავს სცენაში ათავსებდა და დამკვირვებლებს უტოვებდა, მიეგნოთ თუ არა. ეს ერთდროულად მოკრძალების ფორმაც იყო და პრეტენზიისაც. მოკრძალების, რადგან სახე პატარა იყო, ნაწილობრივ ჩანდა, გვერდით იყო გაწეული. პრეტენზიის, რადგან მხატვარი წმინდა თუ ანტიკურ სივრცეში შედიოდა და იქ თავს მკვიდრად აქცევდა.

მხატვრის კამეოს ტრადიცია მოქმედი ხელოვანის საშუალება იყო, დაწერის გარეშე ეთქვა, რომ ის უბრალოდ დაქირავებული ხელი არ იყო.

რაფაელის ავტოპორტრეტი „ათენის სკოლაში“: როგორ ვიპოვოთ

თუ სტანცა დელა სენიატურაში დადგებით და ფრესკას დარბაზის ცენტრიდან შეხედავთ, ავტოპორტრეტი თავიდან ძნელად შესამჩნევია. ფრესკა უზარმაზარია, დაახლოებით რვა მეტრის სიგანის. თვალი ცენტრისკენ მიდის, სადაც პლატონი და არისტოტელე თქვენკენ მოდიან. თვალი ქვედა ცენტრისკენ მიდის, სადაც მიქელანჯელო მარმარილოს ლოდზე მოღუშული ზის. თვალი ქვედა მარჯვენა კუთხისკენ მიდის, სადაც ევკლიდე თავის დაფაზეა დახრილი.

მერე მზერა ზემოთ და მარჯვნივ გადაიტანეთ, ევკლიდეს იქით, ერთად მდგარი სამი კაცის ჯგუფისკენ. გვირგვინიანი პტოლემეა. ვარსკვლავებით მოჭედილი სფეროთი ზოროასტრია. მათ უკან მდგარი მუქქუდიანი ახალგაზრდა კაცი, რომელიც გარეთ იყურება, რაფაელია.

მისი პოვნა უფრო ადვილია, თუ იცით, რას ეძებთ. ის თითქმის თვალის დონეზეა. ერთადერთია, ვინც არ კამათობს. მისი სახე გარშემო მდგომ კაცებზე რბილია. ის დარბაზს უყურებს, ანუ თქვენ გიყურებთ.

სწორედ ესაა სვლის აზრი. ავტოპორტრეტი სცენაზე დომინირებისთვის არ არის შექმნილი. ის იმისთვისაა, რომ ბოლოს შეამჩნიოთ, მას შემდეგ, რაც ყველა ცნობილ ფიგურას აღიქვამთ, და რომ შემდეგ ყველაფერი გადაალაგოს. როგორც კი რაფაელს დაინახავთ, ფრესკა აღარ არის ანტიკური გონებების ტაბლო. ის ხდება ახალგაზრდა მხატვრის პრეტენზია, ვატიკანის დარბაზში მდგარისა, რომ მის ნამუშევარს მათ გვერდით ჰქონდა ადგილი.

ეს პრეტენზია ხუთ წელიწადში გამართლდა. 1513 წლისთვის რაფაელი ევროპის ყველაზე მაღალანაზღაურებადი მხატვარი იყო. 1516 წლისთვის ბრამანტეს სიკვდილის შემდეგ წმინდა პეტრეს ბაზილიკის მთავარ არქიტექტორად დანიშნეს. როცა 1520 წელს ოცდაჩვიდმეტი წლისა გარდაიცვალა, იმდენად ცნობილი იყო, რომ მის დაკრძალვას პანთეონში იმხელა ბრბო შეესწრო, რომ ტაძარი ვეღარ იტევდა.

მხატვარი, რომელიც ოცდაშვიდი წლისა ჩუმად შევიდა ფრესკაში, თავისი ხანმოკლე სიცოცხლის ბოლოს იმ ანტიკურებს შორის დაკრძალეს, რომლებსაც შეუერთდა.

ბოლოს

დადექით ფრესკის მარჯვენა მხარეს. იპოვეთ შავი ქუდი. იპოვეთ ახალგაზრდა სახე. ერთი წამით მოიცადეთ, სანამ თქვენი თვალები მისას შეხვდება. სწორედ ეს იყო აზრი. ხუთასი წლის წინ ოცდაშვიდი წლის მხატვარმა ისე მოაწყო, რომ პაპის ბიბლიოთეკაში მისი სახე თქვენსას მიაგნებდა, და თქვენი სახეა ის, ვისთვისაც ხატავდა.

გამოსახულებების წყაროები