კონტენტზე გადასვლა

ვატიკანის მუზეუმები: როგორ გაიაროთ ოთხი მილი ისე, რომ საუკეთესო არაფერი გამოგრჩეთ

გამოქვეყნდა: • კითხვის დრო: 8 წთ

ორმაგი სპირალის ხვეული კიბე ვატიკანის მუზეუმების გასასვლელთან, რომელიც ჯუზეპე მომომ 1932 წელს დააპროექტა: ქვემოდან გადაღებული ბრინჯაოს მოაჯირი, რომელიც ვიტრაჟის ჭერისკენ ხვეულად ადის.

ვატიკანის მუზეუმები დაახლოებით შვიდი კილომეტრი გალერეაა, ერთ ცალმხრივ დერეფნად განლაგებული, რომელიც სიქსტის კაპელით მთავრდება. დატვირთულ დღეს ამ დერეფანს დილის ცხრიდან საღამოს ექვს საათამდე ოცდახუთი ათასი ადამიანი გადის. ტემპს ბრბო ადგენს და არა თქვენ. იმ მომენტიდან, როცა Viale Vaticano-ზე შესასვლელთან მეტალოდეტექტორებს გაივლით, მარშრუტი განსაზღვრულია: უკან დაბრუნება ადვილი არ არის, წინ გასწრება ადვილი არ არის და რომელიმე ერთ დარბაზში ნამდვილად შეყოვნება შეუძლებელია. სიქსტის კაპელა, რომლის სანახავადაც ადამიანების უმეტესობა მოდის, თანმიმდევრობის ბოლო დარბაზია. ყველაფერი, რაც მის წინაა, ისეა მოწყობილი, რომ მისკენ მიგიძღვეთ.

ეს მსოფლიოში ერთ ჭერქვეშ თავმოყრილი უდიდესი სამხატვრო კოლექციაა. შენობები მუზეუმად არ იყო ჩაფიქრებული — ეს XV საუკუნიდან მოყოლებული პაპების პირადი აპარტამენტები, ბაღის პავილიონები და სამლოცველოებია, ოთხი საუკუნის განმავლობაში გადაკეთებული იმ ხელოვნების გამოსაფენად, რომელსაც პაპები ჩუმად აგროვებდნენ. შედეგი ისაა, რომ დერეფანი ევროპის ზოგიერთ ყველაზე მოხატულ და მოოქროვილ ინტერიერს გადის, სანამ ისეთ ნამუშევარს მიაღწევთ, რომელიც თავად კედლის ნაწილი არ არის.

ქვემოთ აღწერილია მარშრუტი ისე, როგორც ის სინამდვილეში მუშაობს, და ოთხი დარბაზი, სადაც ნელა სვლა ღირს. თუ დერეფანს სწორი თანმიმდევრობით წაიკითხავთ, სიქსტის კაპელა ბოლოს აღარ აღიქმება ცალკე მდგარ ცნობილ ჭერად და იქცევა იმ თანმიმდევრობის კულმინაციად, რომელსაც საათნახევარია გადიხართ.

რა არის მარშრუტი

სტანდარტული საჯარო მარშრუტი, რომელსაც მუზეუმები გრძელ მარშრუტს უწოდებენ, შესასვლელი ტურნიკეტების შემდეგ იწყება, ბრამანტეს ხვეული პანდუსით პიო-კლემენტინოს ქანდაკებების გალერეებში ადის — სადაც „ლაოკოონი“ და „აპოლონ ბელვედერელია“, რვაკუთხა ეზოს ორ ნიშაში. იქიდან ეგვიპტურ კოლექციას, ეტრუსკულ დარბაზებს, კანდელაბრების უზარმაზარ გალერეას, გობელენების გალერეას, რუკების გალერეასა და რაფაელის ოთხ სტანცას გაივლით, სანამ კიბეზე ჩახვალთ, რომელიც სიქსტის კაპელის კართან მიგიყვანთ.

სიქსტის კაპელას ორი გასასვლელი აქვს. ჩვეულებრივი გასასვლელი დერეფნით ზემოთ გაბრუნებთ და პინაკოთეკის, ფერწერის გალერეის, გავლით გაგიყვანთ, რომელსაც დამთვალიერებლების უმეტესობა გამოტოვებს. არაოფიციალური გასასვლელი, საკურთხევლის კედლის მარჯვნივ, თუ მისკენ დგახართ, პირდაპირ წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში იხსნება დერეფნით, რომელიც ჩვეულებრივ მხოლოდ ტურისტული ჯგუფებისთვისაა. თუ იქ მუზეუმის თანამშრომელი დგას, თავაზიანად სთხოვეთ. ზოგჯერ გატარებენ.

მარშრუტის ქორეოგრაფია განზრახულია. პაპებს არ უნდოდათ, რომ მომლოცველები, რომლებიც წმინდა პეტრეს ტაძრის სანახავად მოვიდნენ, სიქსტის კაპელაში ისე შესულიყვნენ, როგორც ტურისტულ ღირსშესანიშნაობაში. კაპელა ლიტურგიკული სივრცეა, მოქმედი დარბაზი, სადაც კარდინალთა კოლეგია ახალი პაპის ასარჩევად დღემდე იკეტება. მარშრუტი ისე მოეწყო, რომ დამთვალიერებლები იქ დაგროვილი გაოცების მდგომარეობაში მისულიყვნენ, მას შემდეგ, რაც იმდენ მშვენიერ რამეს გაივლიდნენ, რომ თითოეულზე ცალ-ცალკე რეაგირებას შეწყვეტდნენ, და კაპელის ჭერი ყოფილიყო ის, რაც ამ მდგომარეობას გაარღვევდა.

რუკების გალერეა

რუკების გალერეა ვატიკანის მუზეუმებში: ასოცმეტრიანი დერეფანი, რომლის კედლებზე იტალიის რეგიონების XVI საუკუნის ფრესკული რუკებია, ზემოთ კი მოოქროვილი ჭერი.

მარშრუტის დაახლოებით ორი მესამედის გავლის შემდეგ შედიხართ დერეფანში, რომელიც ას ოცი მეტრის სიგრძისა და ექვსი მეტრის სიგანისაა და ორივე კედელზე და ჭერზე უწყვეტადაა ფრესკებით მოხატული. ეს Galleria delle Carte Geografiche-ა, რუკების გალერეა, რომელიც პაპმა გრიგოლ XIII-მ 1580 წელს დაუკვეთა და დომინიკელი კარტოგრაფის, ეგნაციო დანტის მეთაურობით მომუშავე გუნდმა მოხატა.

ორმოცი დიდი ფრესკული რუკა გვერდით კედლებს ფარავს — ოცი თითოეულ მხარეს — და ისინი მთელ იტალიასა და ხმელთაშუა ზღვას ისე აჩვენებს, როგორც ის 1580-იანი წლების დასაწყისში იყო ცნობილი. დასავლეთის კედლის რუკებზე იტალიის ის რეგიონებია გამოსახული, რომლებიც ტირენის ზღვას ესაზღვრება. აღმოსავლეთის კედლის რუკებზე ადრიატიკის ზღვისპირა რეგიონებია. ისინი გეოგრაფიულადაა დალაგებული და არა ანბანურად, ასე რომ, გალერეაში სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ სვლა იტალიის ნახევარკუნძულის ხერხემალზე ვირტუალური მოგზაურობაა. თავისი დროისთვის კარტოგრაფია მართლაც კარგია. სიცილიის სანაპირო ზოლი ცნობადია. ვენეციის ლაგუნა მკაფიო დეტალებითაა დახატული. პაპის სახელმწიფოები ოდნავ გაზვიადებულია.

რუკების ზემოთ ჭერი ის ნაწილია, რომელიც ადამიანების უმეტესობას გამორჩება, რადგან ყველა კედლებს უყურებს. ახედეთ. ჭერი რვაკუთხა პანელებადაა დაყოფილი, სადაც სასწაულები, წმინდანები და ისტორიული მოვლენებია გამოსახული, რომლებიც პირდაპირ ქვემოთ, კედელზე გამოსახულ რეგიონს უკავშირდება. პაპი ნახევარკუნძულზე თავის გეოგრაფიულ და სულიერ ძალაუფლებას ერთსა და იმავე მასშტაბით, ერთსა და იმავე ღერძზე ავლენდა. ეს ის დერეფანია, სადაც ნაბიჯი უნდა შეანელოთ. თქვენ წინ ბრბო ფეხს ძლივს მიათრევს, ჭერი კი იმდენ ხანს დაგაჯილდოებთ, რამდენ ხანსაც შეძლებთ გაჩერებას.

რაფაელის სტანცები

სტანცა დელა სენიატურა ვატიკანის მუზეუმებში: უკანა კედელზე რაფაელის ფრესკა „ათენის სკოლა“ ჩანს, სადაც პლატონი და არისტოტელე ფილოსოფოსთა ბრბოს შუაგულში არიან, რენესანსული კასეტებიანი თაღის ქვეშ.

რუკების გალერეის შემდეგ მარშრუტი რაფაელის სტანცებში შედის — Stanze di Raffaello, ოთხი დარბაზის თანმიმდევრობა, რომლის ფრესკებით მოხატვაც პაპმა იულიუს II-მ რაფაელს 1508 წელს დაუკვეთა, როცა რაფაელი ოცდახუთი წლის იყო. ეს ოთხი დარბაზი პაპის სამუშაო აპარტამენტი იყო. სტანცა დელა სენიატურა, ოთხიდან მეორე, იულიუსის პირადი ბიბლიოთეკა და ხელმოწერის დარბაზი იყო, და მასშია რაფაელის ოთხი ყველაზე ცნობილი ფრესკა: ათენის სკოლა ერთ კედელზე, დისპუტი წმინდა ზიარების შესახებ მოპირდაპირე კედელზე და ორი პატარა კომპოზიცია გვერდით კედლებზე.

ათენის სკოლა ისაა, რასაც დამთვალიერებლების უმეტესობა ეძებს. პლატონი და არისტოტელე, ცენტრში, სიღრმეში მიმავალი კასეტებიანი თაღის ქვეშ, კომპოზიციის ფილოსოფიური ცენტრია; მათ გარშემო პითაგორაა წიგნით, ევკლიდე ფარგლით, დიოგენე კიბეებზე წამოწოლილი, ჰერაკლიტე წინა პლანზე, მარმარილოს ლოდზე დაყრდნობილი, მიქელანჯელოს პორტრეტად დახატული. რაფაელი ზუსტად იმავე დროს მუშაობდა, როცა მიქელანჯელო მეზობლად სიქსტის კაპელის ჭერს ხატავდა. მას მიქელანჯელოს წინასწარი კარტონები ჰქონდა ნანახი. მან მიქელანჯელო, ქვისმთლელად შემოსილი, კლასიკურ ფილოსოფიაზე შექმნილი ფრესკის შუაგულში მარტო, ჩაფიქრებული ჩახატა, ნაწილობრივ პატივისცემის ნიშნად, ნაწილობრივ კი, როგორც მხატვრული ეკვივალენტი თვალის ჩაკვრისა მეტოქისთვის, რომელიც სამი კარის იქით მუშაობდა. მიქელანჯელო არსად ახსენებს, რომ კომპლიმენტი დაუბრუნა. მას რაფაელი სძულდა.

ოთხი დარბაზი თექვსმეტი წლის განმავლობაში მოიხატა. თავად რაფაელი 1520 წელს, ოცდაჩვიდმეტი წლის ასაკში გარდაიცვალა, როცა ბოლო დარბაზი მხოლოდ ნახევრად იყო დასრულებული, და ის მისი სახელოსნოს თანაშემწეებმა დაასრულეს. ხელის გადაცემა ჩანს, თუ იცით, რას უყურებთ — ბოლო დარბაზის კედელზე ოსტიის ბრძოლის ფიგურები უფრო ხისტია, ნაკეცები ნაკლებად ცოცხალი, პერსპექტივა ოდნავ უფრო მექანიკური. პაპი თექვსმეტი წელი ერთ სახელოსნოს უკვეთავდა ფრესკებს, რადგან რომში ამ მასშტაბის სხვა მხატვარი არ იყო. ვატიკანის მუზეუმებში რაფაელის მომწიფებული შემოქმედების ბოლო და ყველაზე თავმოყრილი კორპუსი ინახება, რაც კი სადმე დედამიწაზე არსებობს.

სიქსტის კაპელა

სიქსტის კაპელის ჭერის დეტალი: მიქელანჯელოს ფრესკის ერთი მონაკვეთი, სადაც წინასწარმეტყველი დახატულ არქიტექტურულ ტახტზე ზის, კუთხეებში კი იგნუდები -- შიშველი ჭაბუკები -- არიან.

სიქსტის კაპელა ორმოცი მეტრის სიგრძის, ცამეტი მეტრის სიგანისა და ოცდაერთი მეტრის სიმაღლისაა. ჭერი მიქელანჯელომ 1508-დან 1512 წლამდე მოხატა, საკურთხევლის კედელი კი იმავე მხატვარმა ოცდახუთი წლის შემდეგ, „განკითხვის დღით“, 1536-დან 1541 წლამდე. გვერდითი კედლები უფრო ადრე, 1481-დან 1483 წლამდე მოიხატა გუნდმა, რომელშიც ბოტიჩელი, პერუჯინო, გირლანდაიო და კოზიმო როსელი შედიოდნენ — ფრესკები, რომლებსაც თითქმის არავინ უყურებს, რადგან ჭერი და საკურთხევლის კედელი ზედმეტად დომინირებენ.

ჭერი ის პროექტია, რომელიც ყველამ იცის. მიქელანჯელო მოქანდაკე იყო, რომელსაც მანამდე, სანამ იულიუს II დაკვეთის აღებას აიძულებდა, დიდი მასშტაბის ფრესკა არასოდეს შეუქმნია. ცნობილია, რომ მას ეს დავალება სძულდა, მთელი დროის განმავლობაში ჩიოდა და საბოლოოდ შექმნა დასავლური მხატვრობის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდრო ნარატიული ციკლი: დაბადების წიგნის სცენების ცხრა ცენტრალური პანელი, რომლებსაც კუთხეებში თორმეტი მჯდომარე წინასწარმეტყველი და სიბილა ჩარჩოავს, ბრინჯაოსფერი ფიგურებით აფრებში და ოცი გადაგრეხილი შიშველი ფიგურით (იგნუდებით), რომლებსაც გირლანდები უჭირავთ. ადამის შექმნა, სადაც ღმერთი და ადამი ერთმანეთისკენ იწვდიან ხელს საკურთხევლის მხრიდან მეოთხე პანელის ცენტრში, ციკლის ყველაზე ხშირად გამრავლებული გამოსახულებაა. ის ოდნავ ნაკლებად ცენტრალურიცაა, ვიდრე რეპროდუქციების უმეტესობიდან ჩანს — ის ცხრიდან მეოთხე პანელია საკურთხევლიდან დათვლით, კამარის შუა ნაწილს გადაცილებული, თუ შესასვლელი კედლიდან შემოდიხართ, დახატული პროგრამის გვიან ეტაპზე, როცა მიქელანჯელომ თავისი მიდგომა გაამარტივა.

კაპელის ერთ ბოლოში დაცვის თანამშრომელი ყოველ რამდენიმე წუთში იძახის „silenzio“. კაპელა ნაკურთხი სივრცეა და მასში სიჩუმეში უნდა შეხვიდე. ეს წესი დღეს უფრო ხშირად ირღვევა, ვიდრე ადრე, მაგრამ silenzio რეალურია და დაცვა მას პერიოდულად მართლაც აღასრულებს. გაჩერდით კაპელის შუაში, ზემოთ აიხედეთ და მიხვდებით, რატომ უნდა ყოფილიყო ეს დარბაზი მდუმარე. ჭერი თავისთავად საკმარისად ხმამაღალია.

განკითხვის დღე საკურთხევლის კედელზე უფრო შემაშფოთებელი ნახატია. მიქელანჯელო სამოცდაექვსი წლის იყო, როცა მას ხატავდა. ფიგურები უფრო მძიმეა, უფრო ტანჯული და ფიზიკურად ისე კუნთოვანი, როგორიც ჭერის ფიგურები არ არის. ცენტრში ქრისტე უწვერულო და გაპარსულია, მარჯვენა მკლავი განსჯის ჟესტით აქვს აწეული. მის გარშემო მარცხნივ ცხონებულები ადიან, მარჯვნივ წარწყმედილები ეშვებიან. ბართლომეს, რომელსაც ცოცხლად გააძრეს ტყავი, საკუთარი ტყავი უჭირავს — ტყავზე კი სახე მიქელანჯელოს ავტოპორტრეტია. ნახატი გახსნისთანავე სადავო გახდა ფიგურების სიშიშვლის გამო, ერთი თაობის შემდეგ კი, მიქელანჯელოს გარდაცვალების შემდეგ, მხატვარი დანიელე და ვოლტერა დაიქირავეს, რომ ყველაზე გაშიშვლებულ სხეულებზე წელსაფრები დაეხატა. წელსაფრები დღემდე იქაა. მათი შემჩნევა ადვილია, როცა იცით, რომ უნდა მოძებნოთ. Chiaro ამ ორი ზედაპირის ქრონოლოგიას — 1508 წლის ახალგაზრდა მიქელანჯელოსა და 1536 წლის ხანდაზმულ მიქელანჯელოს — ერთმანეთის გვერდით გიჩვენებთ, სანამ კაპელაში დგახართ, ასე რომ, ერთი და იგივე მხატვარი ორ სხვადასხვა ასაკში ერთი და იმავე დარბაზის ორ ზედაპირზე იკითხება.

რას მიაქციოთ ყურადღება

მარშრუტზე გასაკეთებელი ხუთი რამ. პირველი: პიო-კლემენტინოს რვაკუთხა ეზოში იპოვეთ „ლაოკოონი“. ეს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე II საუკუნის მარმარილოს ჯგუფია, სადაც ტროელ ქურუმ ლაოკოონსა და მის ორ ვაჟს გველები ესხმიან თავს. ის 1506 წელს რომის ერთ ვენახში აღმოაჩინეს და მიქელანჯელო იმ პირველ მხატვრებს შორის იყო, ვინც აღმოჩენა შეისწავლა. ჭერის ფიგურების დაძაბულობისა და გადაგრეხილობის ნაწილი პირდაპირ ამ ნამუშევრის შესწავლიდან მოდის.

მეორე: რუკების გალერეაში ჭერს ახედეთ. ადამიანების უმეტესობა მხოლოდ რუკებს უყურებს. თავზე მოხატული რვაკუთხა პანელები დარბაზის შეუმჩნეველი ნახევარია.

მესამე: სტანცა დელა სენიატურაში იპოვეთ მიქელანჯელო ათენის სკოლის წინა პლანზე. ის მძიმე ფიგურაა, მარმარილოს ლოდზე დაყრდნობილი, მარტოსული, ჩაფიქრებული პოზით, ქვისმთლელად შემოსილი. რაფაელმა ის მას შემდეგ ჩახატა, რაც მეზობლად ჭერი ნახა.

მეოთხე: სიქსტის კაპელაში შეხედეთ საკურთხევლის კედელს და იპოვეთ ბართლომე, რომელსაც საკუთარი გაძრობილი ტყავი უჭირავს. ტყავზე სახე მიქელანჯელოს ავტოპორტრეტია, კედელზე მაშინ დახატული, როცა მხატვარი სამოცს გადაცილებული იყო.

მეხუთე: გამოსვლისას, თუ ოფიციალური მარშრუტით გადიხართ, მომოს ხვეული კიბით ჩადით. ეს ორმაგი სპირალია — ერთი ამავალი, ერთი დამავალი — ორი ერთმანეთში გადახლართული პანდუსით, რომ შემსვლელი და გამსვლელი დამთვალიერებლები ერთმანეთს არ გადაკვეთდნენ. ჯუზეპე მომომ ის 1932 წელს დააპროექტა ბრამანტეს ძველი კიბის შესაცვლელად, და ეს ის ვიზუალური მომენტია, რომელსაც მუზეუმების ფოტოების უმეტესობა აჩვენებს. ბრინჯაოს მოაჯირი ხვეულად ადის ვიტრაჟის გუმბათის ქვეშ. წასვლამდე ერთხელ ქვემოთ ჩაიხედეთ.

ეს მუზეუმები ისეთი მუზეუმი არ არის, როგორიც ლუვრია. ეს პაპების პირადი ოთახებია, საზოგადოებისთვის გადაკეთებული, სადაც ყველაფერი დაახლოებით იმ ადგილასაა, სადაც პაპებმა დატოვეს. მარშრუტი თქვენთვის განსაზღვრულია. ბრბო მჭიდროა. მაგრამ დერეფანი იმისთვის აშენდა, რომ დაახლოებით ოთხმოცდაათწუთიანი სიარულის ბოლოს მიგიყვანოთ ორმოცმეტრიან კაპელაში, ჭერის ქვეშ, რომელიც იქ ხუთას თხუთმეტი წელია არსებობს. ეს მიყვანა დიზაინის მთელი აზრია.

გამოსახულებების წყაროები