Naar de inhoud

Musée d’Orsay of het Louvre: het dichtheidsverschil van acht op één waar niemand het over heeft

Gepubliceerd: • 13 min lezen

Manets Olympia (1863), het eerste statement van het Orsay en de reden om op de Linkeroever te beginnen

Sta op een ochtend in juli om tien uur op de Pont Royal. Kijk naar links. Het Louvre strekt zich zo’n zeshonderd meter uit langs de Rechteroever, een gebouw dat zo groot is dat de officiële toeristenbrochure in kleine letters toegeeft dat je vijftien kilometer loopt als je elke zaal wilt zien. Kijk naar rechts. Aan de overkant van de Seine, misschien vierhonderd meter naar het westen, staat één voormalig treinstation met een glazen klok van tien meter op de plek waar vroeger het hoofdperron lag. Dat is het Musée d’Orsay. Een kort wandelingetje. Twee totaal verschillende musea. Eén reis naar Parijs. De vraag Musée d’Orsay of Louvre is de eerste echte beslissing die je in deze stad neemt, en bijna iedereen maakt de verkeerde keuze, om dezelfde reden.

Dit is die reden. Het Louvre heeft 35.000 werken in de vaste opstelling, verspreid over zo’n 72.000 vierkante meter aan zalen. Het Musée d’Orsay heeft zo’n 4.000 werken op ongeveer 20.000 vierkante meter. Dat is ongeveer acht keer zoveel kunst op minder dan vier keer zoveel ruimte. Per uur lopen. Per eenheid aandacht. Het Orsay is niet het kleine neefje van het Louvre. Het is een heel ander beest, en de vergelijking tussen de twee gaat niet over welk museum ‘beter’ is. Ze gaat over welk soort museum je hersenen aankunnen op een dinsdagmiddag na een croissant en twee espresso’s.

Dit is de gids die niemand schrijft, omdat hij vasthoudt aan het echte antwoord. Niet ‘ze zijn allebei geweldig’. Niet ‘het hangt af van je interesses’. Een echte mening met een echte aanbeveling aan het eind.

Twee gebouwen, vierhonderd meter uit elkaar

Het Louvre werd in 1190 gebouwd als vesting, werd in de veertiende eeuw een koninklijk paleis, kreeg onder Hendrik IV zijn Grande Galerie, ging op 10 augustus 1793, tijdens de Revolutie, open als openbaar museum en groeit sindsdien. Het heeft vleugels die genoemd zijn naar mensen die het hielpen bouwen. Denon. Sully. Richelieu. Napoleon roofde in de jaren 1800 door heel Europa voor de collectie. De piramide op de binnenplaats verrees in 1989. Het gebouw zelf is ouder dan de meeste landen, en de collectie loopt van een drieduizend jaar oud Mesopotamisch wetboek tot een Frans schilderij dat in 1848 werd voltooid.

Het Orsay is jonger. Victor Laloux ontwierp het als het spoorwegstation Gare d’Orsay voor de Wereldtentoonstelling van 1900. Het was het eerste geëlektrificeerde treinstation ter wereld. In 1939 reden er geen treinen meer naartoe, omdat de perrons te kort waren voor de nieuwe langeafstandslijnen. Het gebouw stond dertig jaar half leeg. In 1977 besloot Valéry Giscard d’Estaing dat het een museum moest worden voor de periode 1848 tot 1914, precies het chronologische gat tussen waar het Louvre ophoudt en waar het Centre Pompidou begint. Het ging open in december 1986. De verbouwing duurde negen jaar, en het gewelfde glazen dak van het oude perron is nog altijd het plafond van het grote beeldenschip.

Het eerste wat je dus moet begrijpen aan de vraag Louvre of Musée d’Orsay, is dat de twee musea niet met elkaar concurreren. Ze zijn bedoeld om na elkaar te bezoeken. Het Louvre houdt op waar het Orsay begint. Als je het ene museum liefhebt zoals het bedoeld is, past het andere er precies achter.

Hoe groot het Orsay is, en hoe groot het Louvre

Ik zet de cijfers naast elkaar, want het schaalverschil is het eerste waar alle vergelijkende artikelen overheen glijden.

Totale oppervlakte van het Louvre: zo’n 72.000 vierkante meter aan zalen. Vaste opstelling: 35.000 werken. Ruwweg 380.000 objecten in de volledige collectie. Bezoekers per jaar voor de pandemie: 10,2 miljoen. Het recordjaar was 2018. Een gericht bezoek aan één vleugel duurt ongeveer drie uur en laat het grootste deel van het gebouw onaangeroerd. Een volledig bezoek is eigenlijk niet te doen zonder meerdere dagen.

Totale oppervlakte van het Orsay: zo’n 57.000 vierkante meter bruto, misschien 20.000 vierkante meter aan echte zalen. Vaste opstelling: ongeveer 4.000 werken. Volledige collectie: zo’n 80.000 objecten, als je de fotografie en de tekeningen in het depot meetelt. Bezoekers per jaar: 3,3 miljoen in het beste jaar. Een volledig bezoek duurt drie tot vier uur, en in vijf uur heb je alles gezien wat de moeite waard is.

Het zit zo. Het Louvre heeft bijna negen keer zoveel werken op zaal als het Orsay. Het Orsay heeft ongeveer 28 procent van de zaaloppervlakte van het Louvre. Reken je het aantal werken per vierkante meter uit, dan voelt het Orsay eigenlijk voller, maar elk van die werken krijgt meer muur. Het Louvre propt zijn collectie op elkaar. Het moet wel. Als je vaste opstelling de Venus van Milo, de Nikè van Samothrake, drie Vermeers en het grootste doek ter wereld omvat, ga je zalen dubbel behangen.

Het dichtheidsverschil is het hele antwoord. Een bezoek aan het Louvre is een geforceerde mars langs meer kunst dan je visuele cortex in één sessie kan verwerken. Een bezoek aan het Orsay lijkt meer op een etentje van drie uur waarbij je je elke gast herinnert. Geen van beide is slechter. Het zijn verschillende bezigheden.

Eerst het Louvre of het Orsay: altijd eerst het Orsay

Dit is de mening waarvoor je hier kwam. Ga eerst naar het Orsay. Moet je op je eerste dag in Parijs kiezen, kies dan het Orsay. Heb je twee dagen, doe dan op dag één het Orsay en op dag twee het Louvre.

De reden heeft met beslissingsmoeheid te maken. Het Louvre vreet aandacht. Zelfs een bezoek van drie uur put je uit, omdat het gebouw gemaakt is voor uithoudingsvermogen, niet voor concentratie. Alleen al van de Denonvleugel naar de Richelieuvleugel lopen om Vermeers Kantwerkster te zien, is een tocht van tien minuten. Het Orsay is één gebouw met drie verdiepingen boven elkaar, chronologisch ingedeeld. Van Manet op de begane grond naar Van Gogh op de vijfde ben je met één liftrit. Als je weer buiten staat, begrijp je een heldere boog: hoe schilderkunst eruitzag in 1848, wat ermee gebeurde in de jaren 1860, hoe de impressionisten haar openbraken en wat Cézanne en Van Gogh daarna deden. Dat is één verhaal, in drie uur verteld, in één gebouw.

Doe dan het Louvre. Je hersenen hebben nu een ruggengraat om dingen aan op te hangen. Leonardo’s Mona Lisa hangt in de Salle des États achter kogelwerend glas. Ze is kleiner dan je denkt, en ze hangt in dezelfde zaal als Veronese’s Bruiloft te Kana, het grootste schilderij van het Louvre. Loop je na een dag in het Orsay de Denonvleugel in, dan stel je andere vragen. Je hebt gezien waar de schilderkunst uiteindelijk terechtkwam. Nu kijk je naar waar ze vandaan kwam.

Draai je de volgorde om, dan voelt het Orsay als een dessert dat je niet meer opkrijgt. Het Louvre heeft je laten wennen aan olieverf op doek in een bepaalde dichtheid, en je loopt drie uur door de impressionisten terwijl je je afvraagt wanneer de volgende zaal begint. Zo hoor je Manet niet te leren kennen.

Drukte in het Orsay en het Louvre: dit doet er echt toe

Op een dinsdag in juli verkoopt het Louvre zo’n 30.000 kaartjes. De meeste van die bezoekers willen dezelfde drie dingen zien: de Mona Lisa, de Venus van Milo, de Nikè van Samothrake. In de Salle des États, waar de Mona Lisa hangt, gelden regels voor de doorstroming die op luchtverkeersleiding lijken. Je wacht in een traag schuifelende rij om tot op vijf meter te komen van een schilderij dat je zonder zoomlens op je telefoon niet echt kunt zien.

Het Orsay verkoopt op diezelfde dinsdag zo’n 10.000 kaartjes. De impressionistenzaal op de vijfde verdieping loopt vol, maar is nooit propvol. Je kunt vijf rustige minuten voor Manets Olympia staan, en dat is genoeg tijd om het schandaal van de Salon van 1865 via Chiaro te horen en te begrijpen waar de paraplu’s voor waren. Op de vijfde verdieping achter de klok passen op het drukste moment misschien tweehonderd mensen, en de zaal kan dat hebben. De Van Goghzaal is altijd druk, maar nooit onbegaanbaar.

Heb je een hekel aan drukte en heb je precies één middag, dan is het Orsay een factor drie minder stressvol. Dat is ook waarom mensen die beide hebben gedaan in hun herinnering meestal de voorkeur geven aan het Orsay, ook al zeggen hun hersenen dat het Louvre ‘belangrijker’ was. Belangrijkheid is moeilijk te genieten met twaalfduizend mensen per verdieping.

Musée d’Orsay en Louvre op de klok

Ruwe cijfers voor je planning. Louvre: drie uur voor een gerichte rondgang door één vleugel. Vijf uur om twee vleugels en de topstukken te zien. Een hele dag is een overlevingstest die niemand wint. De meeste bezoekers die het proberen, zitten na vier uur knipperend in de cafetaria.

Orsay: drie uur is het minimum. Vier is comfortabel. Vijf betekent een lange lunch in het Café Campana onder de surrealistische gouden golf en een tweede ronde door de impressionistenzaal. Je kunt het allemaal in één bezoek doen. Daar gaat het om. Het gebouw is in één keer een samenhangende ervaring.

Gecombineerd op één dag: drie uur in het Orsay in de ochtend, anderhalf uur lunch en een wandeling over de Pont Royal, en ’s middags tweeënhalf uur in het Louvre voor de Denonvleugel en de zalen met Italiaanse schilderkunst. Zo zie je op één dag de Manets, de Van Goghs, de Monets, de Mona Lisa, de Bruiloft te Kana, de Venus van Milo en de Nikè van Samothrake. Krap, maar te doen. Plan ’s avonds niets.

Is het Orsay beter dan het Louvre: het eerlijke antwoord

Nee. En ook ja.

Het Louvre is een grotere, historisch belangrijkere, universeler gevierde collectie. In puur cultureel gewicht wint het Louvre altijd. Je kijkt naar drieënhalfduizend jaar beeldende kunst uit vier continenten in één gebouw. Niets op aarde is er direct mee te vergelijken.

Maar ‘beter’ gaat niet over gewicht. Als ‘beter’ betekent ‘het museum dat je je een maand later levendiger herinnert’, wint het Orsay. Als ‘beter’ betekent ‘het museum waar je echt vijf minuten naar een schilderij kunt kijken zonder dat er een menigte langs schuifelt’, wint het Orsay. Als ‘beter’ betekent ‘het museum waarvan het gebouw zelf deel van de kunst is’, is het gelijkspel, want de Grande Galerie van het Louvre is zelf een museumobject, en het treinschip met glazen dak van het Orsay ook. Als ‘beter’ betekent ‘ik heb maar één middag in Parijs’, is het het Orsay.

Dat het Orsay in discussies op Reddit over Louvre of Orsay met een kleine voorsprong wint, komt niet doordat het Orsay betere schilderijen heeft. Het komt doordat het Orsay zijn beste schilderijen brengt op een schaal waarop de menselijke bezoeker is gebouwd. Het Louvre vraagt je een held te zijn. Het Orsay vraagt je aanwezig te zijn.

De bijrollen die vergelijkende gidsen altijd overslaan

Wie de twee musea vergelijkt, mist dat ze een paar kunstenaars delen en een paar collecties onderling verdelen. Dit is het detail dat je reisplan zou moeten veranderen.

Manet hangt in het Orsay, niet in het Louvre. Monet hangt in het Orsay. Renoir hangt in het Orsay. Degas hangt in het Orsay. Cézanne hangt in het Orsay. Van Gogh hangt in het Orsay. Gauguin hangt in het Orsay. Is de schilder Frans en werkte hij tussen 1848 en het begin van de Eerste Wereldoorlog, dan hangt zijn beste werk aan de overkant van de rivier. Dat geldt ook voor de schilderijen die iedereen voor zich ziet bij het woord ‘impressionisme’.

De Grande Galerie van het Louvre in de Denonvleugel, onderdeel van de vaste opstelling van 35.000 werken

Leonardo hangt in het Louvre. Caravaggio hangt in het Louvre. Vermeer hangt in het Louvre. David hangt in het Louvre. Géricault en Delacroix hangen in het Louvre. Werkte de schilder voor 1848, dan hangt zijn werk in het Louvre. De grens is scherp en werd bewust getrokken door de oprichters van het Orsay, om voor het Louvre het probleem op te lossen van een vaste collectie met duizend schilderijen waar niemand naartoe loopt.

Bij de beeldhouwkunst ligt de verdeling anders. Het Louvre heeft de Venus van Milo, de Nikè van Samothrake, de Stervende slaven van Michelangelo en de Borghese-gladiator. Het Orsay heeft Rodin. Wil je de maquette van de Hellepoort, de kleine Denker en Balzac in zijn kamerjas zien, dan ga je naar de overkant van de rivier.

Wat je echt doet, in deze volgorde

Dit is het plan. Twee dagen in Parijs. Je kiest of je eerst naar het Louvre of naar het Orsay gaat, en je kiest verkeerd als je bij het Louvre begint.

Een van Monets doeken uit de reeks van de kathedraal van Rouen, waarvan er vijf naast elkaar hangen in de impressionistenzaal op de vijfde verdieping van het Orsay

Dag één, ochtend: wees om half tien bij het Orsay. Neem de roltrap naar de begane grond. Breng veertig minuten door in de zalen van Manet. Loop twintig passen naar Courbet. Ga naar de middelste verdieping voor twintig minuten Rodin. Neem de tweede roltrap naar de vijfde verdieping voor zeventig minuten Monet, Renoir, Cézanne, Van Gogh en het uitzicht door de grote klok. Drie uur. Om half één sta je weer buiten.

Dag één, middag: lunch langs de Seine. Steek de Pont Royal over. Ga het Louvre binnen via de Porte des Lions (minder drukte dan bij de piramide). Tweeënhalf uur in de Denonvleugel: de zaal met Italiaanse schilderkunst, de Salle des États voor de Mona Lisa en de Bruiloft te Kana, de Grande Galerie, en naar buiten langs de Venus van Milo.

Dag twee, ochtend: heb je die, ga dan terug naar het Louvre voor drie uur in de Richelieuvleugel. Franse schilderkunst, de Vermeers, de Mesopotamische oudheden. Heb je maar één dag, sla dit dan over en ga terug naar het Orsay voor een tweede uur op de vijfde verdieping.

Het Orsay is het kortere, scherpere, lonendere bezoek. Het Louvre is het grotere, zwaardere, historisch completere bezoek. In een rechtstreeks duel is de juiste zet niet om te kiezen. Het is om eerst het Orsay te doen, zodat het Louvre goed binnenkomt.

Tot slot

Een maand nadat je uit Parijs thuis bent, herinner je je het Orsay in zinnen. Het Louvre herinner je je in flitsen. Dat is wat het dichtheidsverschil van acht op één echt doet met een brein in museumomstandigheden. Het Louvre maakt van je een toerist. Het Orsay maakt van je een bezoeker.

Twee musea. Vierhonderd meter uit elkaar. Eén juiste volgorde. Eerst het Orsay.

Beeldverantwoording