Przejdź do treści

Musée d'Orsay czy Luwr: różnica gęstości osiem do jednego, o której nikt ci nie mówi

Opublikowano: • 11 min czytania

Olimpia Maneta (1863), pierwsze zdanie, jakie wypowiada Orsay, i powód, żeby zacząć od Lewego Brzegu

Stań na Pont Royal o dziesiątej rano w lipcu. Spójrz w lewo. Luwr ciągnie się wzdłuż Prawego Brzegu na sześćset metrów, budynek tak wielki, że oficjalna broszura turystyczna przyznaje drobnym drukiem, że obejście wszystkich galerii to piętnaście kilometrów marszu. Spójrz w prawo. Po drugiej stronie Sekwany, jakieś czterysta metrów na zachód, stoi jeden dawny dworzec kolejowy z dziesięciometrowym szklanym zegarem w miejscu, gdzie kiedyś był główny peron. To Musée d’Orsay. Krótki spacer. Dwa różne muzea. Jedna podróż do Paryża. Wybór między Musée d’Orsay a Luwrem to pierwsza prawdziwa decyzja, jaką podejmiesz w tym mieście, i prawie wszyscy podejmują ją źle z tego samego powodu.

A oto ten powód. Luwr ma na stałej ekspozycji 35 000 dzieł rozłożonych na mniej więcej 72 000 metrów kwadratowych galerii. Musée d’Orsay ma około 4000 dzieł na 20 000 metrów kwadratowych. To mniej więcej osiem razy więcej sztuki na niecałe cztery razy większej powierzchni. Na godzinę chodzenia. Na jednostkę uwagi. Orsay nie jest mniejszym kuzynem Luwru. To zupełnie inne zwierzę, a porównanie ich nie dotyczy tego, które jest „lepsze”. Dotyczy tego, z jakim rodzajem muzeum twój mózg jest w stanie sobie poradzić we wtorkowe popołudnie po rogaliku i dwóch espresso.

To przewodnik, którego nikt nie pisze, bo upiera się przy prawdziwej odpowiedzi. Nie „oba są świetne”. Nie „to zależy od twoich zainteresowań”. Prawdziwe stanowisko z prawdziwą rekomendacją na końcu.

Dwa budynki, czterysta metrów od siebie

Luwr zbudowano jako twierdzę w 1190 roku, w XIV wieku zamieniono go w pałac królewski, za Henryka IV zyskał Grande Galerie, 10 sierpnia 1793 roku, w czasie rewolucji, otwarto go jako muzeum publiczne i od tamtej pory ciągle się rozrasta. Ma skrzydła nazwane na cześć ludzi, którzy pomogli go zbudować. Denon. Sully. Richelieu. Napoleon w XIX wieku łupił dla jego kolekcji całą Europę. Piramida na dziedzińcu stanęła w 1989 roku. Sam budynek jest starszy niż większość państw, a kolekcja obejmuje wszystko, od trzytysiącletniego mezopotamskiego kodeksu praw po francuski obraz ukończony w 1848 roku.

Orsay jest młodsze. Victor Laloux zaprojektował je jako dworzec kolejowy Gare d’Orsay na Wystawę Światową w 1900 roku. Był to pierwszy zelektryfikowany dworzec na świecie. Pociągi przestały do niego dojeżdżać w 1939 roku, bo perony były za krótkie dla nowych składów dalekobieżnych. Budynek przez trzydzieści lat stał w połowie pusty. W 1977 roku Valéry Giscard d’Estaing postanowił, że stanie się muzeum obejmującym lata 1848-1914, dokładnie tę lukę chronologiczną między tym, na czym kończy się Luwr, a tym, od czego zaczyna się Centre Pompidou. Otwarto je w grudniu 1986 roku. Przebudowa trwała dziewięć lat, a sklepiony szklany dach dawnego peronu wciąż jest sufitem głównej nawy z rzeźbami.

Pierwsze, co trzeba zrozumieć w kwestii Luwr czy Musée d’Orsay, to to, że te muzea ze sobą nie konkurują. Są pomyślane tak, żeby oglądać je po kolei. Luwr kończy się tam, gdzie zaczyna się Orsay. Jeśli pokochasz jedno tak, jak powinno się je kochać, drugie wpasuje się zaraz za nim.

Wielkość Orsay a wielkość Luwru

Zestawię liczby obok siebie, bo różnica skali to pierwsza rzecz, nad którą artykuły porównawcze gładko się prześlizgują.

Całkowita powierzchnia Luwru: około 72 000 metrów kwadratowych galerii. Stała ekspozycja: 35 000 dzieł. Mniej więcej 380 000 obiektów w całej kolekcji. Roczna liczba zwiedzających przed pandemią: 10,2 miliona. Rekordowy był rok 2018. Skupiona wizyta obejmująca jedno skrzydło zajmuje około trzech godzin i zostawia nietkniętą większość budynku. Pełna wizyta nie jest właściwie możliwa bez kilku dni.

Całkowita powierzchnia Orsay: około 57 000 metrów kwadratowych brutto, z czego galerie to może 20 000 metrów kwadratowych. Stała ekspozycja: około 4000 dzieł. Cała kolekcja: około 80 000 obiektów, licząc fotografie i rysunki przechowywane poza ekspozycją. Roczna liczba zwiedzających: 3,3 miliona w najlepszym roku. Pełna wizyta zajmuje trzy do czterech godzin, a w pięć zobaczysz wszystko, co warte zobaczenia.

I tu sedno. Luwr ma na ekspozycji prawie dziewięć razy więcej dzieł niż Orsay. Orsay ma około 28 procent powierzchni galerii Luwru. Jeśli podzielić liczbę dzieł przez powierzchnię, Orsay właściwie wydaje się gęstsze, ale każde z tych dzieł dostaje więcej ściany. Luwr upycha swoją kolekcję. Musi. Kiedy na stałej ekspozycji masz Wenus z Milo, Nike z Samotraki, trzy obrazy Vermeera i największe płótno na świecie, zaczynasz wieszać obrazy w dwóch rzędach.

Różnica gęstości to cała odpowiedź. Wizyta w Luwrze to marsz przymusowy obok większej ilości sztuki, niż twoja kora wzrokowa zdoła przetworzyć za jednym podejściem. Wizyta w Orsay przypomina raczej trzygodzinną kolację, po której pamiętasz każdego gościa. Żadne nie jest gorsze. To po prostu różne zajęcia.

Najpierw Luwr czy Orsay: zawsze Orsay

To opinia, po którą tu przyszedłeś. Idź najpierw do Orsay. Pierwszego dnia w Paryżu, jeśli musisz wybrać jedno, wybierz Orsay. Jeśli masz dwa dni, zrób Orsay pierwszego, a Luwr drugiego.

Chodzi o zmęczenie decyzyjne. Luwr pożera uwagę. Nawet trzygodzinna wizyta cię wypali, bo budynek jest zbudowany z myślą o wytrzymałości, a nie o skupieniu. Sam przemarsz ze skrzydła Denon do skrzydła Richelieu, żeby zobaczyć Koronczarkę Vermeera, to dziesięć minut. Orsay to jeden budynek z trzema poziomami ułożonymi chronologicznie. Z Maneta na parterze do Van Gogha na piątym piętrze dojedziesz windą. Zanim wyjdziesz, rozumiesz klarowny łuk: jak wyglądało malarstwo w 1848 roku, co się z nim stało w latach 60. XIX wieku, jak impresjoniści je rozsadzili i co potem zrobili Cézanne i Van Gogh. To jedna historia, opowiedziana w trzy godziny, w jednym budynku.

Teraz zrób Luwr. Twój mózg ma kręgosłup, do którego może przyczepiać kolejne rzeczy. Mona Lisa Leonarda wisi w Salle des États za kuloodporną szybą. Jest mniejsza, niż myślisz, i wisi w tej samej sali co Wesele w Kanie Veronesego, największy obraz w Luwrze. Wchodząc do skrzydła Denon po dniu w Orsay, zadajesz inne pytania. Widziałeś, dokąd malarstwo doszło. Teraz patrzysz, skąd przyszło.

Jeśli odwrócisz kolejność, Orsay wydaje się deserem, którego nie da się dokończyć. Luwr nastawił cię na olej na płótnie w określonej gęstości i przejdziesz przez trzy godziny impresjonistów, zastanawiając się, kiedy zaczyna się następna sala. To zły sposób, żeby poznać Maneta.

Tłumy w Orsay i w Luwrze: to naprawdę ma znaczenie

W lipcowy wtorek Luwr sprzedaje około 30 000 biletów. Większość tych zwiedzających chce zobaczyć te same trzy rzeczy: Mona Lisę, Wenus z Milo i Nike z Samotraki. Salle des États, gdzie wisi Mona Lisa, ma zasady ruchu tłumu przypominające kontrolę lotów. Będziesz czekać w powoli posuwającej się kolejce, żeby podejść na pięć metrów do obrazu, którego bez zoomu w telefonie i tak nie zobaczysz.

Orsay w ten sam wtorek sprzedaje około 10 000 biletów. Galeria impresjonistów na piątym piętrze się zapełnia, ale nigdy nie jest w niej ścisku. Możesz spokojnie postać pięć minut przed Olimpią Maneta, a to dość czasu, żeby przesłuchać w Chiaro historię skandalu na Salonie z 1865 roku i zrozumieć, po co były te parasole. Piąte piętro za zegarem mieści w szczycie może dwieście osób i sala to wytrzymuje. W sali Van Gogha zawsze jest tłoczno, ale da się przejść.

Jeśli nie znosisz tłumów i masz dokładnie jedno popołudnie, wizyta w Orsay jest trzy razy mniej stresująca. Dlatego też ludzie, którzy byli w obu, zwykle we wspomnieniach wolą Orsay, nawet jeśli rozum podpowiada im, że Luwr był „ważniejszy”. Trudno cieszyć się ważnością przy dwunastu tysiącach ludzi na piętrze.

Musée d’Orsay i Luwr na zegarku

Przybliżone liczby do planowania. Luwr: trzy godziny na skupione zwiedzanie jednego skrzydła. Pięć godzin, żeby objąć dwa skrzydła i najsłynniejsze dzieła. Cały dzień to test przetrwania, którego nikt nie wygrywa. Większość tych, którzy próbują, po czterech godzinach ląduje w kafeterii, mrugając.

Orsay: trzy godziny to minimum. Cztery są wygodne. Pięć to długi lunch w Café Campana pod surrealistyczną złotą falą i drugie przejście przez galerię impresjonistów. Wszystko da się zrobić za jednym razem. O to właśnie chodzi. Budynek jest spójnym doświadczeniem na jedno posiedzenie.

Oba jednego dnia: trzy godziny w Orsay rano, półtorej godziny na lunch i spacer przez Pont Royal, dwie i pół godziny w Luwrze po południu na skrzydło Denon i sale malarstwa włoskiego. Dostajesz wtedy w jeden dzień Maneta, Van Gogha, Moneta, Mona Lisę, Wesele w Kanie, Wenus z Milo i Nike z Samotraki. Ciasno, ale wykonalne. Odpuść sobie plany na wieczór.

Czy Orsay jest lepsze od Luwru: uczciwa odpowiedź

Nie. A zarazem tak.

Luwr to większa, ważniejsza historycznie, powszechniej podziwiana kolekcja. Pod względem samej wagi kulturowej Luwr wygrywa za każdym razem. Patrzysz na trzy i pół tysiąca lat sztuki wizualnej z czterech kontynentów w jednym budynku. Nic na świecie nie da się z tym bezpośrednio porównać.

Ale „lepsze” to nie kwestia wagi. Jeśli „lepsze” znaczy „muzeum, które miesiąc później będziesz pamiętać żywiej”, wygrywa Orsay. Jeśli „lepsze” znaczy „muzeum, w którym naprawdę możesz patrzeć na obraz przez pięć minut, bez tłumu przesuwającego się obok”, wygrywa Orsay. Jeśli „lepsze” znaczy „muzeum, którego budynek sam jest częścią sztuki”, jest remis, bo Grande Galerie Luwru sama jest obiektem muzealnym, tak samo jak przeszklona dworcowa nawa Orsay. Jeśli „lepsze” znaczy „mam w Paryżu tylko jedno popołudnie”, to Orsay.

Powodem, dla którego w wątkach na Reddicie o Luwrze i Orsay to Orsay wygrywa niewielką przewagą, nie jest to, że Orsay ma lepsze obrazy. Chodzi o to, że Orsay podaje swoje najlepsze obrazy w skali, do której stworzony jest człowiek zwiedzający muzeum. Luwr wymaga od ciebie heroizmu. Orsay wymaga od ciebie obecności.

Drugi plan, który przewodniki porównawcze zawsze pomijają

Ludzie porównujący oba muzea nie zauważają, że mają one kilku wspólnych artystów i dzielą między siebie kilka kolekcji. To szczegół, który powinien zmienić twój plan zwiedzania.

Manet jest w Orsay, nie w Luwrze. Monet jest w Orsay. Renoir jest w Orsay. Degas jest w Orsay. Cézanne jest w Orsay. Van Gogh jest w Orsay. Gauguin jest w Orsay. Jeśli malarz był Francuzem i tworzył między 1848 rokiem a wybuchem I wojny światowej, jego najlepsze prace są po drugiej stronie rzeki. W tym obrazy, które wszyscy mają przed oczami, kiedy wypowiadają słowo „impresjonizm”.

Grande Galerie Luwru w skrzydle Denon, część stałej ekspozycji liczącej 35 000 dzieł

Leonardo jest w Luwrze. Caravaggio jest w Luwrze. Vermeer jest w Luwrze. David jest w Luwrze. Géricault i Delacroix są w Luwrze. Jeśli malarz tworzył przed 1848 rokiem, jego prace są w Luwrze. Granica jest ostra i założyciele Orsay wyznaczyli ją celowo, żeby rozwiązać problem stałej kolekcji Luwru, który miał tysiąc obrazów, do których nikt nie dochodził.

Rzeźba dzieli się inaczej. Luwr ma Wenus z Milo, Nike z Samotraki, Niewolników Michała Anioła i Gladiatora Borghese. Orsay ma Rodina. Jeśli chcesz zobaczyć model Bram piekieł, małego Myśliciela i Balzaka w szlafroku, idziesz na drugą stronę rzeki.

Co właściwie robić, po kolei

Oto plan. Dwa dni w Paryżu. Wybierasz, czy najpierw Luwr, czy Orsay, i wybierasz źle, jeśli zaczynasz od Luwru.

Jeden z obrazów z serii Katedra w Rouen Moneta; pięć z nich wisi razem w galerii impresjonistów na piątym piętrze Orsay

Dzień pierwszy, rano: bądź w Orsay o 9:30. Zjedź ruchomymi schodami na parter. Spędź czterdzieści minut w salach Maneta. Przejdź dwadzieścia kroków do Courbeta. Wjedź na środkowy poziom na dwadzieścia minut Rodina. Drugimi ruchomymi schodami wjedź na piąte piętro na siedemdziesiąt minut Moneta, Renoira, Cézanne’a, Van Gogha i widoku przez wielki zegar. Trzy godziny. O 12:30 jesteś za drzwiami.

Dzień pierwszy, po południu: lunch nad Sekwaną. Przejdź przez Pont Royal. Wejdź do Luwru przez Porte des Lions (mniejszy tłum niż przy piramidzie). Dwie i pół godziny w skrzydle Denon: sala malarstwa włoskiego, Salle des États z Mona Lisą i Weselem w Kanie, Wielka Galeria, wyjście obok Wenus z Milo.

Dzień drugi, rano: jeśli go masz, wróć do Luwru na trzy godziny w skrzydle Richelieu. Malarstwo francuskie, obrazy Vermeera, starożytności mezopotamskie. Jeśli masz tylko jeden dzień, pomiń to i wróć do Orsay na drugą godzinę na piątym piętrze.

Orsay to krótsza, ostrzejsza, bardziej satysfakcjonująca wizyta. Luwr to większa, cięższa, pełniejsza historycznie wizyta. W bezpośrednim starciu właściwym ruchem nie jest wybór. Jest nim pójście najpierw do Orsay, żeby Luwr trafił na podatny grunt.

Puenta

Miesiąc po powrocie z Paryża będziesz pamiętać Orsay w zdaniach. Luwr będziesz pamiętać w przebłyskach. To właśnie robi z mózgiem w warunkach muzealnych różnica gęstości osiem do jednego. Luwr robi z ciebie turystę. Orsay robi z ciebie gościa.

Dwa muzea. Czterysta metrów od siebie. Jedna właściwa kolejność. Najpierw Orsay.

Źródła ilustracji