
Skręcasz w boczną uliczkę, a tam cała ściana jest pomalowana: twarze, hasła, postać wysoka na dziesięć metrów. Ktoś zrobił to celowo i pewnie z jakiegoś powodu. Nie ma podpisu, tekstu na ścianie ani muzealnego strażnika, którego można by zapytać.
Tak, są aplikacje, które ci o tym opowiedzą. Jedną z nich jest Chiaro. Skieruj aparat na mural, a w ciągu kilku sekund zacznie grać audioprzewodnik. Ale sztuka uliczna to jedna z najtrudniejszych rzeczy dla każdego przewodnika, człowieka czy aplikacji, a wiedza o tym, dlaczego tak jest, pomaga wynieść z niej więcej.
Dlaczego sztukę uliczną trudno rozpoznać
Większość nie jest podpisana albo jest podpisana szyfrem. Obraz w muzeum ma obok siebie kartkę z autorem, datą i tytułem. Na ścianie może być tag w rogu, pseudonim, symbol albo nic.
Nie zostaje na miejscu. Ściany są zamalowywane, czyszczone przez władze miasta, pokrywane nowymi tagami, burzone albo wycinane i sprzedawane. Władze Westminsteru nakazały w 2008 roku usunąć One Nation Under CCTV Banksy’ego, ogromną pracę na Newman Street w londyńskim West Endzie, i w kwietniu 2009 roku została zamalowana.

Nawet te słynne się zmieniają. Większość murali berlińskiej East Side Gallery została w 2009 roku usunięta i namalowana od nowa z okazji dwudziestej rocznicy upadku Muru, wiele z nich przez ich pierwotnych autorów. Wersja, którą fotografujesz dziś, nie jest, ściśle biorąc, tą namalowaną w 1990 roku.
„Sztuka uliczna” obejmuje bardzo różne rzeczy. Szybki tag nasprejowany w nocy, nielegalny szablon, mural zamówiony przez miejski festiwal i fresk namalowany na ścianie kościoła za zgodą miasta to wszystko ściany pokryte farbą. Mają bardzo różne historie i bardzo różne powody istnienia.
Jak samemu odczytać ścianę
Zanim sięgniesz po telefon, sama ściana często daje ci wskazówki.
- Poszukaj podpisu albo tagu. Często w dolnym rogu, czasem z rokiem. Nazwisko, które możesz później wyszukać, to już początek.
- Poszukaj nazwy konta. Wielu muralistów maluje dziś obok pracy swoją nazwę z Instagrama albo nazwę festiwalu, który ich zaprosił.
- Poszukaj tablicy. Zamówione murale często mają na wysokości ulicy małą tabliczkę z nazwiskiem artysty, rokiem i nazwą organizacji, która za nie zapłaciła.
- Spójrz, co jest dookoła. Cała ulica murali to zwykle festiwal albo program miejski. Jedna praca na samotnej ścianie to raczej dzieło partyzanckie.
- Spójrz na przekaz. Hasła, politycy, lokalni bohaterowie, data. Sztuka uliczna zwykle dotyczy czegoś konkretnego i bliskiego, dlatego tak trudno ją zrozumieć, gdy nie jesteś stamtąd.
Cztery ściany, które warto znać
East Side Gallery, Berlin
Najdłuższy zachowany odcinek muru berlińskiego, około 1316 metrów wzdłuż Szprewy, został pomalowany w 1990 roku przez 118 artystów z 21 krajów. Najczęściej fotografowanym muralem jest Mój Boże, pomóż mi przeżyć tę śmiertelną miłość Dmitrija Wrubla, oparty na prawdziwym zdjęciu z 1979 roku, na którym radziecki przywódca Leonid Breżniew całuje przywódcę NRD Ericha Honeckera.

Gdy w 2009 roku murale usunięto do renowacji, Wrubel namalował go od nowa sam. Przyznał potem, że nie pamiętał każdego szczegółu oryginału.
Diego Rivera i meksykańscy muraliści
Współczesne malarstwo ścienne, takie, które opowiada historię całego kraju na publicznej ścianie, wiele zawdzięcza Meksykowi. Po rewolucji meksykańskiej rząd zlecał artystom malowanie budynków publicznych, żeby ludzie, którzy nie umieli czytać, mogli zobaczyć swoją historię. Murale Diega Rivery na głównej klatce schodowej Palacio Nacional w mieście Meksyk opowiadają dzieje Meksyku od czasów sprzed hiszpańskiego podboju po XX wiek, na jednej ogromnej, zatłoczonej ścianie.

Nie każda ściana przetrwała swojego mecenasa. W 1933 roku Rivera namalował Człowieka na rozdrożu w nowojorskim Rockefeller Center. Był na nim portret Lenina, Rivera odmówił jego usunięcia i w następnym roku mural zniszczono.
Tuttomondo Keitha Haringa, Piza
Większość ludzi w Pizie mija go w drodze do Krzywej Wieży. Tuttomondo („cały świat”) pokrywa około 180 metrów kwadratowych tylnej ściany kościoła Sant’Antonio Abate niedaleko dworca. Keith Haring namalował go w 1989 roku, rok przed śmiercią, i to jeden z jego ostatnich publicznych murali. Zazębiające się postacie mówią o pokoju i harmonii, a w przeciwieństwie do większości ulicznych prac Haringa ten mural zaprojektowano tak, żeby przetrwał. Odnowiono go w 2011 roku.

Banksy, gdziekolwiek
Banksy to powód, dla którego wielu ludzi w ogóle zaczęło przyglądać się ścianom. Jego prace pojawiają się bez ostrzeżenia, często znikają w ciągu kilku miesięcy, a czasem są wycinane ze ściany i sprzedawane na aukcjach. To czyni go idealnym przykładem problemu: praca, którą sfotografowałeś, może już należeć do historii, a opowieść często dotyczy tego, co stało się ze ścianą, w tym samym stopniu co tego, co na niej jest.
Jak Chiaro objaśnia mural
Jedno zdjęcie na wejściu, historia na wyjściu
Strona główna Chiaro mówi to wprost: wieże, mosty, mural w bocznej uliczce. Jeśli coś ma swoją historię, Chiaro ją znajdzie. Robisz jedno zdjęcie ściany, a Chiaro w kilka sekund mówi ci na głos, co to jest, kto to zrobił i dlaczego to ważne. Ty dalej patrzysz na ścianę, a nie na ekran.
Nie ma pakietów miast do pobrania. Chiaro rozpoznaje to, na co go kierujesz, gdziekolwiek jesteś.
Ciekawi cię coś? Po prostu zapytaj
W sztuce ulicznej najważniejszy jest kontekst, a kontekstu właśnie ci brakuje, gdy nie jesteś z tej okolicy. Więc pytaj. Wpisz albo powiedz dowolne pytanie, na przykład „kim jest mężczyzna na tym muralu?”, „czy to legalne?” albo „co znaczy to hasło?”, a Chiaro odpowie na głos.

Ponieważ sztuka uliczna zmienia się tak szybko, sprawdzanie w internecie ma tu większe znaczenie niż gdziekolwiek indziej. Gdy odpowiedź zależy od dzisiejszego dnia, na przykład od tego, czy praca wciąż tam jest, czy nie została zamalowana albo czy w tym tygodniu trwa festiwal, Chiaro sprawdza to w internecie i przynosi dzisiejszą odpowiedź.
W twoim języku i w ich
Hasła na ścianach są w miejscowym języku, zwykle w slangu. Chiaro mówi w 18 językach, głosem kobiecym albo męskim, i pokazuje nazwy miejsc obok siebie w twoim języku i w miejscowym.
Mapa tego, co znalazłeś
Każde zrobione zdjęcie staje się pinezką na Mapie, więc poranek wędrówki po dzielnicy sztuki ulicznej zamienia się w trasę, do której możesz wrócić. Mapa pokazuje też polecane przez Chiaro miejsca wokół ciebie, przy każdym jedno zdanie o tym, dlaczego warto tam pójść. Wieczorem Chiaro zamienia to, co widziałeś, w Filo, krótką opowieść o twoim dniu, która łączy fakty, a ty możesz przypiąć wszystko, do czego chcesz wrócić.
FAQ
Czy jest aplikacja, która rozpoznaje sztukę uliczną?
Tak. Chiaro rozpoznaje murale i sztukę uliczną ze zdjęcia i opowiada ich historię w audioprzewodniku, w 18 językach. Kolejne pytania możesz zadawać na głos.
Jak sprawdzić, kto namalował mural?
Poszukaj tagu albo podpisu w rogach, nazwy konta na Instagramie albo festiwalowej tabliczki na wysokości ulicy. Albo skieruj na niego Chiaro i zapytaj.
A jeśli mural jest nowy albo został zamalowany?
Zapytaj Chiaro. Gdy odpowiedź zależy od dzisiejszego dnia, sprawdza aktualne informacje w internecie.
Czym różni się graffiti od muralu?
W przybliżeniu: graffiti jest zwykle nieoficjalne i często jest tagiem albo nazwą, a mural to duży malowany obraz, często zamówiony. Wiele słynnych prac jest gdzieś pośrodku i to często jest częścią ich historii.
Galeria bez ścian albo z samych ścian
Sztuka uliczna to jedyna sztuka, którą można znaleźć, gubiąc się. Jest darmowa, jest wszędzie i często znika po roku, a to dobry powód, żeby się zatrzymać i sprawdzić, co to jest, póki jeszcze istnieje.
Po włosku „chiaro” znaczy „jasny”. Pobierz je z App Store, skieruj na następną ścianę, która cię zatrzyma, i słuchaj.
Pstryknij. Posłuchaj. Odkrywaj.