Przejdź do treści

Gdzie wiszą Narodziny Wenus? Sala, piętro w Uffizi i jak do nich trafić

Opublikowano: • 11 min czytania

Narodziny Wenus Sandra Botticellego w salach Botticellego w Galerii Uffizi we Florencji, gdzie wiszą mniej więcej nieprzerwanie od XVIII wieku.

Gdzie wiszą Narodziny Wenus? W Galleria degli Uffizi we Florencji, we Włoszech. Obraz wisi w sali 12, należącej do sal Botticellego (od 10 do 14) na drugim piętrze, w tej samej sali co Primavera. Ze szczytu głównych schodów idź wschodnim korytarzem obok sal wczesnego malarstwa toskańskiego (od 2 do 9) i skręć w prawo do galerii Botticellego.

Jeśli wejdziesz do Galleria degli Uffizi od wejścia we wschodnim skrzydle i skręcisz w prawo, w ciągu czterech minut będziesz w sali Botticellego. Narodziny Wenus wiszą na długiej ścianie, naturalnej wielkości, szerokie na prawie trzy metry, pośrodku rzędu. Primavera jest na prostopadłej ścianie po twojej prawej. Pokłon Trzech Króli Botticellego jest za rogiem. W sali będzie mniej więcej czterdzieści innych osób. Światło będzie miękkie. Obraz będzie większy, niż się spodziewałeś.

To przewodnik dla zwiedzających o tym, jak stanąć przed tym obrazem. Gdzie dokładnie wisi, co jest w tej samej sali, kiedy sala jest pusta, zdjęcie, które wszyscy próbują zrobić, i drobiazgi, które ludzie przegapiają.

O samym obrazie – co znaczy, kto go namalował, dlaczego bogini jest naga – przeczytasz w dłuższym eseju o Narodzinach Wenus. Ten wpis to jego praktyczne uzupełnienie: jak naprawdę zobaczyć obraz w muzeum.

Sala

Obraz wisi w salach Botticellego, formalnie od 10 do 14, ale wszystkie otwierają się na siebie i większość zwiedzających odbiera je jako jedną połączoną galerię. Oficjalny numer sali w Uffizi dla ściany, na której wiszą Narodziny Wenus, to sala 12, czasem zapisywana jako Sala 12 – „Botticelli, La Venere”.

Sala Botticellego w Galleria degli Uffizi, Sala 12, z Narodzinami Wenus widocznymi na długiej ścianie i zwiedzającymi zgromadzonymi przed obrazem.

Sama sala jest największą pojedynczą galerią na drugim piętrze. Ściany są w miękkim szarozielonym kolorze, posadzka z polerowanej terakoty, sufit z białego tynku z prostymi gzymsami. Oświetlenie pada z góry i jest równe, dobrane do tempery na płótnie, czyli nieco chłodne – trochę mniej ciepłe niż zwykłe muzealne światło dzienne – tak, żeby wydobyć srebra i morską zieleń wody Wenus, nie zażółcając złota płatkowego w jej włosach.

Pośrodku sali stoją ławki ustawione tak, żeby można było usiąść i patrzeć na Narodziny Wenus na wprost. Podobny zestaw ławek jest zwrócony ku Primaverze na przeciwległej ścianie. W godzinach szczytu obie długie ławki są zwykle całkowicie zajęte. Zwalniają się między 16:30 a zamknięciem.

Jak do niego dojść

Od wejścia 2 – wejścia dla zwiedzających z biletami na konkretną godzinę – droga do sali Botticellego jest krótka. Przez kontrolę bezpieczeństwa, schodami w górę, do wschodniego korytarza na drugim piętrze i w prawo przy pierwszym długim ciągu bocznych sal. Galerie Botticellego są oznakowane od podestu schodów.

Trasa wewnątrz muzeum, jeśli idziesz prosto do celu: wejdź na drugie piętro, miń sale od 2 do 9 (Cimabue, Giotto, Filippo Lippi, Piero della Francesca) i skręć w prawo do długiego ciągu galerii Botticellego. Najpierw miniesz Primaverę, po lewej, gdy wejdziesz do długiej sali. Narodziny Wenus są na prostopadłej ścianie, nieco dalej w głąb. Pokłon Trzech Króli i kilka mniejszych Botticellich są w połączonej sali 10–11, zanim dojdziesz do głównej ściany z Primaverą i Narodzinami Wenus.

Jeśli idziesz naturalną pętlą muzeum przeciwnie do ruchu wskazówek zegara i chcesz zwiedzać w porządku chronologicznym, do sali Botticellego dotrzesz po mniej więcej trzydziestu do czterdziestu minutach zwiedzania, po salach wczesnego malarstwa toskańskiego. Jeśli chcesz zobaczyć Narodziny Wenus najpierw, zanim sala się zapełni, przejdź szybko przez wczesne sale – pięć minut – i kieruj się prosto do sali 12.

Co wisi na ścianach wokół

Sala Botticellego to jedna z najgęstszych w muzeum. Narodziny Wenus wiszą na długiej ścianie, ale nie są same. Ta sama sala, w połączonym ciągu sal 10–14, mieści też:

Sala jest, innymi słowy, jednym z największych skupisk dzieł jednego malarza w jakimkolwiek muzeum. Jest tu więcej Botticellich niż Vermeerów w całym Mauritshuis, a większość z nich to dzieła pierwszorzędne.

Primavera Sandra Botticellego na ścianie prostopadłej do Narodzin Wenus, w tej samej sali Botticellego.

Cały esej o Primaverze, rozszyfrowanie postaci jedna po drugiej i cały esej o Pokłonie Trzech Króli to osobne wpisy o każdym z trzech wielkich Botticellich, które mieści ta sala.

Kiedy sala jest pusta

Sala zapełnia się szybko i przez większość dnia pozostaje pełna. Są trzy okna czasowe, kiedy przerzedza się na tyle, że możesz stanąć dokładnie przed Narodzinami Wenus bez nikogo na drodze:

  1. Od 8:15 do 8:45. Pierwsze trzydzieści minut po otwarciu. Jeśli masz bilet na 8:15 i pójdziesz prosto do sali Botticellego, będziesz mieć około dziesięciu minut dla siebie, zanim napłyną pozostali poranni zwiedzający. To najlepsze okno. Wtedy też poranne światło wpadające przez okna jest najdelikatniejsze.
  2. Od 12:30 do 13:15. Większość grup robi przerwę na lunch. Pustka w porze lunchu jest prawdziwa, ale krótka.
  3. Od 17:00 do 17:30. Ostatnie pół godziny przed ostatnim wejściem. Tłum przerzedza się przed zamknięciem. O tej porze światło jest już nieco cieplejsze, co także dobrze służy temperze.

Godziny szczytu to od 10:30 do 12:00 i od 14:00 do 15:30. W godzinach szczytu w sali Botticellego robi się fizycznie niewygodnie. Stań przy tylnej ścianie, daj temu dziesięć minut i wróć o 12:30.

Zdjęcie, które wszyscy próbują zrobić

Narodziny Wenus to jeden z najczęściej fotografowanych obrazów w jakimkolwiek muzeum, a większość tych zdjęć jest kiepska. Dlaczego:

Jeśli chcesz mieć użyteczne zdjęcie: fotografuj z rogu sali, pod kątem około 30 stopni do obrazu, kadrując tylko środkowe dwie trzecie płótna (Wenus i Horę). Nie próbuj uchwycić całych trzech metrów szerokości. Cofnij się na mniej więcej trzy metry od obrazu. Nie używaj lampy błyskowej – fotografowanie z fleszem jest zabronione i strażnicy cię zatrzymają. Powierzchnia obrazu jest matowa, ale przez stulecia werniksowano ją na tyle często, że światła odbijają się w niej refleksami.

Drugie zdjęcie: z drugiego końca sali, z długą ławką i posadzką galerii na pierwszym planie, a obrazem w średnim planie. Taka kompozycja czyta się jak zdjęcie muzeum, a nie reprodukcja samego obrazu, i właśnie tak fotografuje większość profesjonalistów.

Drobiazgi, które ludzie przegapiają

Trzy drobne szczegóły, obok których przechodzi większość zwiedzających:

  1. Woda. Przyjrzyj się powierzchni morza wokół muszli Wenus. Fale są stylizowane – szewrony w kształcie litery V, które niemal czyta się jak wzór na tkaninie. Botticelli nie namalował realistycznego oceanu. Namalował dekoracyjny pas chłodnej szałwiowej zieleni, który działa jak tło. To jeden z celowych wyborów stylistycznych obrazu i mówi ci, że Botticellemu nie chodzi o optyczny realizm, do którego dążyli jego współcześni, Leonardo i Verrocchio. Tworzy coś bardziej płaskiego, bardziej gotyckiego, bardziej linearnego.

  2. Złoto płatkowe. Podejdź blisko obrazu – tak blisko, jak pozwala muzealny sznur. Spójrz na włosy Wenus. Większość z nich namalowana jest temperą, ale pojedyncze pasma rozjaśniono prawdziwym złotem płatkowym, nałożonym cienkimi liniami, które łapią światło sali, kiedy przesuwasz się w bok. Złoto pojawia się też w wirującym powietrzu wiatru po lewej stronie płótna. Stojąc przed obrazem, przesuń się w bok i obserwuj, jak złoto migocze.

  3. Stopy Hory. Młoda kobieta po prawej stronie obrazu, która wyciąga różowy płaszcz, jest boso. Spójrz na jej stopy. Nie do końca dotykają ziemi. Cały obraz ma lekko nieważki, unoszący się charakter, którego Botticelli użył celowo, by przekazać, że maluje boską chwilę, a nie realistyczną scenę. Kiedy zauważysz stopy, zaczynasz dostrzegać ten sam efekt w całym obrazie – Zefir w powietrzu, Wenus ledwie stojąca na muszli, muszla ledwie dotykająca wody.

Dlaczego ta sala, a nie inna

Narodziny Wenus są w Uffizi od końca XVIII wieku, kiedy kolekcję sztuki Medyceuszy połączono w stałą ekspozycję muzeum. Wcześniej obraz wisiał w willi Medyceuszy w Castello, na zachód od Florencji, gdzie w połowie XVI wieku widział go Vasari. Obraz został prawdopodobnie namalowany dla Lorenza di Pierfrancesco de’ Medici, kuzyna Wawrzyńca Wspaniałego, około 1485 roku i przez mniej więcej dwa i pół stulecia był w jego willi, zanim przeniesiono go do miasta.

Sala jest salą Botticellego – w obecnym układzie jako Sala 12, długa sala, w której Narodziny Wenus i Primavera wiszą na prostopadłych ścianach – od ostatniej dużej reorganizacji ekspozycji w latach 2010. Decyzja o powieszeniu obu obrazów w tej samej sali jest kuratorska: oba niemal na pewno pomyślano jako parę, namalowano je dla tego samego mecenasa i przez stulecia wisiały w tej samej willi. Umieszczenie ich w tej samej galerii pozwala zwiedzającym zobaczyć je w relacji, jaką miały mieć.

Osobna, mniejsza decyzja: Narodziny Wenus wiszą na takiej wysokości, że oczy bogini są mniej więcej na wysokości oczu przeciętnego widza, który stoi jakieś dwa i pół metra od obrazu. To zamierzone. Botticelli namalował Wenus z oczami skierowanymi nieco obok prawego ramienia widza – nie wprost na widza, lecz tuż obok. Wysokość zawieszenia sprawia, że kąt jej spojrzenia jest czytelny z naturalnej odległości, z jakiej się stoi.

Co jest w muzeum w pobliżu

Fasada Uffizi, budynku, w którym wśród wielu galerii mieszczą się sale Botticellego.

Sala Botticellego jest mniej więcej w jednej trzeciej drugiego piętra. Stąd naturalna trasa prowadzi dalej przeciwnie do ruchu wskazówek zegara przez resztę muzeum:

Przegląd tego, co jest w Uffizi, szczegółowo omawia dziesięć dzieł, które warto znać, a przewodnik dla zwiedzających po raz pierwszy opisuje trasę przez budynek. Praktyczny krok rezerwacji omawia przewodnik po rezerwacjach: rezerwację i wybór wejścia.

Chiaro prowadzi cię przez salę Botticellego od samych drzwi, więc czterominutowe podejście od wschodniego korytarza – obok Primavery po lewej i Madonny Magnificat po prawej – jest już opowiedziane, zanim staniesz przed Narodzinami Wenus na długiej ścianie.

Uwaga o zdjęciach (i o obrazie na torbach)

Zanim dotrzesz do Florencji, zobaczysz Narodziny Wenus na mniej więcej czterdziestu różnych reprodukcjach. Plakaty, torby, kubki, pocztówki, koszulka, którą twój współlokator kupił na pierwszym roku studiów, odbitka na ścianie w klasie twojego licealnego nauczyciela plastyki. Reprodukcje mają zwykle około czterdziestu pięciu centymetrów szerokości. Wchodzisz do sali, spodziewając się czegoś mniej więcej tej wielkości.

Obraz ma prawie trzy metry szerokości. Pierwsze, czego doświadcza każdy zwiedzający, to szok skali. Reprodukcje obcięły większość tego, na czym ci zależało. Hora po prawej, fala włosów Zefira po lewej, prawdziwa skala Wenus stojącej na muszli – wszystko to jest większe i bardziej obecne, niż sugerowały reprodukcje.

Ten szok jest częścią doświadczenia. Cofnij się na trzy metry, ogarnij wzrokiem całe płótno i przez pierwsze trzydzieści sekund pozwól, żeby skala zrobiła swoje. Potem podejdź bliżej, do złota płatkowego, chabrów na sukni Hory i szewronów na wodzie.

Puenta

Wejdź. Skręć w prawo przy pierwszym długim ciągu galerii. Miń Primaverę, która zasługuje na postój później. Znajdź długą ścianę. Obraz na długiej ścianie ma prawie trzy metry szerokości, a Wenus patrzy obok twojego prawego ramienia. Robi to od 1485 roku. Hora wciąż zaraz owinie ją różowym płaszczem. Zefir wciąż zdmuchuje ją ku brzegowi. Pięćset czterdzieści lat później sala wciąż jest urządzona tak, że oczy bogini trafiają w punkt tuż obok twojego ucha, a nie w twoją twarz. Dokładnie tego chciał Botticelli. Cofnij się, usiądź na ławce i pozwól jej to zrobić.

Źródła ilustracji