
Ile czasu potrzebujesz w Musée d’Orsay? Typowe zwiedzanie trwa trzy godziny. Tyle czasu potrzeba, żeby w równym tempie zobaczyć wszystkie trzy poziomy. Oto, co daje każdy wariant wizyty:
| Czas | Co zobaczysz |
|---|---|
| 2 godziny | Tylko najważniejsze dzieła: Olympię, Pochodzenie świata, obrazy Van Gogha, Katedry Moneta. Pomiń poziom środkowy. Zobacz plan na dwie godziny. |
| 3 godziny | Wszystkie trzy poziomy w równym tempie. W sam raz na pierwszą wizytę. |
| 4 godziny | Wolniejsze pełne zwiedzanie, z większą ilością czasu na piętrze impresjonistów. |
| 5 godzin | Wszystko, plus obiad w Café Campana za wielkim zegarem. |
Pełny plan godzina po godzinie jest niżej. Jeśli masz mało czasu, bezpłatny audioprzewodnik Chiaro po Musée d’Orsay obejmuje pięć kluczowych dzieł w około czterdzieści pięć minut spaceru i działa w przeglądarce, bez pobierania czegokolwiek.
Jest wtorek w październiku. Stoisz pod wielkim szklanym zegarem na lewym brzegu Sekwany, tym, który kiedyś mówił pociągom, kiedy mają odjechać. Po drugiej stronie rzeki Tuileries i Luwr. Nad twoją głową złocone litery, które wciąż układają się w napis GARE D’ORLEANS, bo to miejsce było dworcem kolejowym, zanim stało się muzeum. Trzymasz w ręce bilet. Przyjaciel powiedział ci, że dwie godziny wystarczą. Przyjaciel się myli, a pytanie, ile czasu spędzić w Musée d’Orsay, i tak jest złym pytaniem. Właściwe pytanie brzmi: w jakiej kolejności.
Trzy godziny to minimum. Cztery to wygoda. Pięć to spokojny obiad i dwukrotne przejście przez sale Maneta. Poniżej trzech godzin wyjdziesz z bólem głowy i telefonem pełnym obrazów, o których nie pamiętasz już, na którym piętrze je widziałeś. Czy dwie godziny wystarczą na Orsay? Tylko jeśli pogodzisz się z tym, że zobaczysz jedną czwartą muzeum i ominiesz dwa z jego trzech nokautujących dzieł. Ci, którzy upierają się przy dwugodzinnym planie, zwykle próbują tego samego ranka zaliczyć Luwr, a Luwr i tak pochłonie im całe popołudnie.
Oto część, o której nikt ci nie mówi. Trzy obrazy w Orsay, które najmocniej uderzają w brzuch, nie wiszą w tej samej sali. Nie są na tym samym piętrze. Nie są nawet w tym samym skrzydle. Olympia Édouarda Maneta jest na parterze, niedaleko wejścia. Gwiaździsta noc nad Rodanem Vincenta van Gogha jest na piątym piętrze, w słynnej galerii za tarczą zegara. Pochodzenie świata Gustave’a Courbeta jest znowu na parterze, ale schowane w bocznej sali, obok której większość ludzi przechodzi. Zwiedzanie w złej kolejności oznacza trzykrotne zawracanie przez budynek wielkości całego kwartału. To jest cały powód, dla którego twojemu przyjacielowi zabrakło czasu.
Budynek, który chciał być dworcem
Gare d’Orsay otwarto w lipcu 1900 roku, trzy tygodnie przed Wystawą Światową. Był to pierwszy na świecie zelektryfikowany dworzec czołowy, zaprojektowany przez Victora Laloux tak, by wyglądał jak hotel z czasów belle époque, a nie jak element infrastruktury przemysłowej. Pociągi przestały do niego dojeżdżać w 1939 roku. W 1970 roku francuski rząd chciał go wyburzyć pod nowy hotel. Potem powstało Centrum Pompidou i Paryż przypomniał sobie, że pozbywanie się XIX-wiecznych budynków zwykle okazuje się błędem. Valéry Giscard d’Estaing podjął decyzję w 1977 roku. Dworzec stał się muzeum poświęconym latom 1848-1914, dokładnie tej luce, na której kończy się Luwr, a zaczyna Pompidou.
Przebudowa trwała dziewięć lat. Muzeum otwarto w grudniu 1986 roku. Efekt to jedyne duże muzeum na świecie, w którym architektura jest głośniejsza niż połowa sztuki. Sklepiony szklany dach, dziesięciometrowe zegary, długa środkowa nawa, która kiedyś była peronem. Wejdziesz i zechcesz fotografować budynek, zanim spojrzysz na choćby jeden obraz. Nie walcz z tym. Budynek jest częścią wizyty. Po prostu uwzględnij go w planie.
Co naprawdę dają trzy godziny w Musée d’Orsay
Trzy godziny brzmią jak dużo. To nie jest dużo. Orsay ma na stałej ekspozycji ponad cztery tysiące obiektów. Osiemdziesiąt Renoirów. Sześćdziesiąt Manetów. Dwadzieścia cztery obrazy Van Gogha. Osiemnaście Monetów, w tym pięć z cyklu katedr w Rouen, które warto oglądać obok siebie, bo cały sens polega na tym, że malował ten sam budynek w różnym świetle, a różnice docierają do ciebie dopiero na żywo. Potem jest sala Cézanne’a. Potem sala Degasa. Potem ogród rzeźb w środkowej nawie, w którym są Taniec Carpeaux, niedźwiedź polarny Pompona i model Opery Paryskiej przecięty na pół, tak że widać podziemną rzekę, nad którą podobno mieszka Upiór.
O to naprawdę chodzi w pytaniu o czas zwiedzania Orsay. Nie o to, ile minut zajmuje jeden Renoir. Trzy godziny to minimum, bo w krótszym czasie nie przejdziesz trzech pięter bez pominięcia któregoś z nich. A Orsay nagradza zmiany pięter. Genialność budynku polega na tym, że chronologia biegnie pionowo, a nie poziomo. Parter: świat malarstwa, który Manet rozbił w latach 60. XIX wieku. Poziom środkowy: wypolerowane, oficjalne prace salonowe i wczesna rzeźba. Najwyższe piętro: impresjoniści i to, co przyszło po nich. Możesz obserwować, jak sztuka francuska się rozpada i składa na nowo, jadąc dwoma ruchomymi schodami.
Zacznij od Olympii, nie od Gwiaździstej nocy
Większość ludzi wysiada z ruchomych schodów na najwyższym piętrze, idzie prosto do Van Gogha i spędza tam czterdzieści minut, zanim spojrzy na cokolwiek innego. Nie rób tego. Olympia jest na parterze i to ona jest kręgosłupem całego muzeum. Manet skończył ją w 1863 roku, pokazał na Salonie w 1865 roku, a reakcja publiczności była najbliższa temu, co XIX wiek mógł nazwać zamieszkami w galerii. Przed obrazem musieli stanąć strażnicy, bo zwiedzający próbowali zaatakować go parasolami. Skandalem nie była nagość. Luwr po drugiej stronie rzeki był pełen aktów. Skandalem było to, że Olympia odwzajemnia spojrzenie. To pracująca kobieta w Paryżu, ma czarną wstążkę na szyi, nosi jeden pantofel, a pokojówka przynosi jej bukiet od klienta, którego Olympia zaraz odprawi. Manet namalował ją płasko na płótnie, bez miękkiego cieniowania, bez marmurowej idealizacji. Namalował ciało tak, jak zobaczyłby je aparat fotograficzny. Wszyscy wiedzieli dokładnie, na co patrzą, i nikt nie potrafił się zgodzić, czy to arcydzieło, czy nieprzyzwoitość.

Postój przed nią dziesięć minut. Potem przejdź dwadzieścia kroków w prawo i spójrz na Śniadanie na trawie Maneta, które wisi w tej samej sali i powstało dwa lata wcześniej. Patrzysz na moment, w którym europejskie malarstwo przestaje opowiadać o bogach i arystokratach i zaczyna opowiadać o ludziach, którzy równie dobrze mogliby siedzieć obok ciebie w metrze. Na tym etapie masz już za sobą najtrudniejszą pracę umysłową całej wizyty. Wszystko inne jest łatwiejsze.
Objazd do Courbeta, który omija większość zwiedzających
Zanim opuścisz parter, znajdź Pochodzenie świata. Wisi w sali 7, jest mniejsze, niż się spodziewasz, i umieszczone w spokojniejszym kącie, który muzeum celowo tak urządziło, żeby dać mu trochę przestrzeni. Courbet namalował je w 1866 roku na zamówienie turecko-egipskiego dyplomaty Khalila Beya, który trzymał je za zieloną aksamitną zasłoną w swoim paryskim mieszkaniu, do prywatnego oglądania. Potem obraz zniknął w prywatnych kolekcjach na ponad sto lat. W latach 50. należał do Jacques’a Lacana, który zlecił André Massonowi namalowanie drewnianej zasłony, przedstawiającej ten sam pejzaż w abstrakcyjnej formie, żeby goście nie zobaczyli bez ostrzeżenia, co jest pod spodem. Orsay pozyskało obraz w końcu w 1995 roku.
To obraz o wymiarach czterdzieści na pięćdziesiąt pięć centymetrów, przedstawiający kobiecą miednicę i dolną część tułowia, kadrowany na wysokości piersi i ud, bez twarzy. To także jeden z najbardziej wirtuozerskich technicznie obrazów w budynku. Podejdź blisko. Zobacz, jak oddane jest ciało. Courbet wygłaszał tu na temat realizmu tezę, którą powtarzał od dwudziestu lat, a której Salon nie chciał słuchać. Treść możesz przyjąć albo odrzucić. Malarstwa nie możesz zlekceważyć. Pięć minut tutaj, potem idź na górę.
Poziom środkowy, który wszyscy pomijają
Poziom środkowy, formalnie drugie piętro, czyli „niveau 2”, to miejsce, w którym rozpada się większość trzygodzinnych wizyt. Ludzie wjeżdżają ruchomymi schodami, widzą złocone obrazy salonowe i brązy i zakładają, że to kolekcja drugiego garnituru. Tak nie jest. Tu mieszka Rodin. Dwie wersje makiety Bram piekła, mały Myśliciel, większy Balzak. Jest też długa sala mebli i sztuki dekoracyjnej z okresu secesji, w tym modele wejść do metra Hectora Guimarda, z tym samym liternictwem z kutego żelaza, które dziś widać na stacji Abbesses.
Daj poziomowi środkowemu dwadzieścia pięć minut. Przez galerie malarstwa przejdź szybko. Większość czasu poświęć rzeźbom Rodina. Obejrzyj niewielkie prace Camille Claudel, zwłaszcza Wiek dojrzały, jedną z najbardziej naładowanych psychologicznie rzeźb w Paryżu, ukrytą w bocznej galerii, do której połowa zwiedzających nigdy nie wchodzi. Potem idź na górę.
Piąte piętro i słynny zegar

Galeria impresjonistów jest na piątym piętrze, za wielkim zegarem. To sala ze wszystkich zdjęć. Światło wpada przez tarczę zegara od zachodu. Są tu dwa ogromne studia lilii wodnych Moneta, Renoiry, w tym Bal w Moulin de la Galette, Pissarra, Sisleye i ściana jabłek Cézanne’a. Spędź tu czterdzieści minut. Może więcej. Obok portretów Cézanne’a łatwo przejść i bardzo, bardzo trudno je zapomnieć, kiedy już naprawdę któremuś się przyjrzysz.
Potem wejdź do sal Van Gogha. Gwiaździsta noc nad Rodanem, Sypialnia w Arles, autoportret z Saint-Rémy, dwie wersje studium doktora Gacheta. Orsay ma drugą co do wielkości kolekcję Van Gogha na świecie, po Muzeum Van Gogha w Amsterdamie. Postój przed Gwiaździstą nocą nad Rodanem co najmniej trzy minuty. Namalował ją we wrześniu 1888 roku na brzegu rzeki w Arles, pracując nocą ze świecami wetkniętymi w rondo kapelusza, żeby widzieć płótno. Chiaro odczyta ci list, który trzy noce później napisał o tym obrazie do Thea, jego własnymi słowami, jeśli chcesz usłyszeć o świecach głosem samego malarza. Odbicia lamp gazowych nie są niebieskie. To żółta ochra przechodząca w głęboki ultramaryn. Widać, jak pociągnięcia pędzla fizycznie spychają światło na wodę.
Kiedy będziesz mieć dość Van Gogha, wyjrzyj przez samą tarczę zegara. Zza szkła widać Tuileries po drugiej stronie Sekwany, w ramie z ogromnych rzymskich cyfr. Zrób zdjęcie. Zejdź na dół.
Ile czasu spędzić w Musée d’Orsay, godzina po godzinie
Oto właściwa mapa. Dostosuj ją do siebie.
Trzy godziny łącznie. Czterdzieści minut na parterze dla Maneta, Courbeta i wczesnego Degasa. Dwadzieścia pięć minut na poziomie środkowym dla Rodina i sztuki dekoracyjnej. Siedemdziesiąt minut na najwyższym piętrze dla Moneta, Renoira, Cézanne’a, Van Gogha i zegara. Dwadzieścia pięć minut zapasu na kawiarnię za zegarem, księgarnię i nieuniknione pomylenie drogi.
Cztery godziny: dodaj trzydzieści minut na najwyższym piętrze i idź wolniej. Pięć godzin: zjedz porządny obiad w Café Campana, tej z surrealistyczną złotą falą zwisającą z sufitu. Jedzenie jest w porządku. Prawdziwym powodem, żeby tam usiąść, jest widok przez wielki zegar.
Co zobaczyć w Musée d’Orsay, jeśli masz tylko 2 godziny
Dwie godziny wystarczą tylko wtedy, gdy zaakceptujesz kompromis. Całkowicie pomiń poziom środkowy i zrób to, w tej kolejności:
- Olympia Maneta, parter, dziesięć minut. Potem Śniadanie na trawie w tej samej sali.
- Pochodzenie świata Courbeta, parter, sala 7, pięć minut.
- Sale Van Gogha, piąte piętro, trzydzieści minut. Najpierw Gwiaździsta noc nad Rodanem.
- Katedry w Rouen Moneta, piąte piętro, obok siebie.
- Jeden Renoir: Bal w Moulin de la Galette. Potem wyjrzyj przez wielki zegar i wychodzisz.
Zobaczysz mniej więcej jedną czwartą muzeum. Zapamiętasz niemal wszystko. Orsay nagradza taką skupioną wizytę lepiej niż Luwr, bo budynek jest mniejszy, a chronologia zwarta.
Drugi plan, którego nikt nie planuje
Tajną bronią Orsay jest to, czego nie ma w zestawieniach najważniejszych dzieł. Jest tu Matka artysty Whistlera, na stałej ekspozycji w cichej sali, znacznie mniejsza i znacznie bardziej szara, niż sugerują reprodukcje. Intymne sceny Bonnarda są na górze. Plakaty i olejne szkice Toulouse-Lautreca też są na górze. Jest model Opery Paryskiej w przekroju, którego zrozumienie zajmuje dobre dziesięć minut. Jest mała sala sztuki amerykańskiej z Sargentem. Są dwa Klimty, które wiedeńskie muzea oddałyby wszystko, żeby odzyskać.
Jeśli zostanie ci trochę czasu, właściwym ruchem nie jest powrót do impresjonistów. Właściwym ruchem jest znalezienie jednego artysty, o którym nigdy nie słyszałeś, i stanięcie przed trzema jego obrazami. Orsay jest na tyle gęste, że to działa.
Czego nauczył mnie wielki zegar
Jest coś w tym budynku, do czego ciągle wracam. Orsay kiedyś wysyłało ludzi w drogę. Było miejscem, do którego się przyjeżdżało i z którego się odjeżdżało. Pociągi wjeżdżały pod szklany dach, pasażerowie wysiadali z walizkami, a w ciągu godziny byli już na południu Francji, w Bordeaux albo siedzieli w kawiarni kilka ulic dalej. Cała architektura była podporządkowana podróży. Temu, żeby nie zostawać.
Teraz wysyła cię gdzie indziej. Wchodzisz, patrzysz na Olympię przez dziesięć minut, jedziesz ruchomymi schodami w górę przez sześćdziesiąt lat francuskiego malarstwa, a kiedy wychodzisz z powrotem na Quai Anatole France, z Tuileries po drugiej stronie rzeki, nie jesteś już tą samą osobą, która weszła trzy godziny wcześniej. Budynek wciąż zajmuje się przewożeniem ludzi. Zmienił tylko ładunek.
Obrazy są te same, które Manet, Cézanne i Vincent malowali w latach 80. XIX wieku. Wszystkie historie były tam przez cały czas. Czasem potrzebujesz tylko kogoś, kto szepnie ci je do ucha we właściwej chwili.
Trzy godziny. Trzy piętra. Najpierw Manet. Nie pomijaj poziomu środkowego. Zegar jest na końcu, nie na początku.
Źródła ilustracji
- 2022-08-07 21.22.51, DSC05079 Starry Night van Gogh.jpg — Jakob Hagedorn. Źródło, CC BY-SA.