
Musée d’Orsay’de ne kadar zamana ihtiyacınız var? Ortalama ziyaret süresi üç saattir. Üç katın hepsini istikrarlı bir tempoyla görmek için gereken süre budur. İşte her ziyaret süresinin size kazandırdıkları:
| Süre | Neler görebilirsiniz |
|---|---|
| 2 saat | Yalnızca öne çıkanlar: Olympia, Dünyanın Kökeni, Van Gogh’lar, Monet’nin Katedralleri. Orta katı atlayın. 2 saatlik plana bakın. |
| 3 saat | Üç katın hepsi, istikrarlı bir tempoyla. İlk ziyaret için doğru süre. |
| 4 saat | İzlenimciler katına daha çok zaman ayıran, daha ağır bir tam ziyaret. |
| 5 saat | Her şey, artı büyük saatin arkasındaki Café Campana’da öğle yemeği. |
Saat saat tam plan aşağıda. Zamanınız kısıtlıysa, Chiaro’nun ücretsiz Musée d’Orsay sesli rehberi yürüyerek yaklaşık kırk beş dakikada beş önemli eseri anlatıyor ve hiçbir şey indirmeden tarayıcınızda çalıyor.
Ekim ayında bir salı günü. Seine’in Sol Yakası’nda, eskiden trenlere ne zaman kalkacaklarını söyleyen büyük cam saatin altında duruyorsunuz. Nehrin karşısında Tuileries ve Louvre. Başınızın üstünde, hâlâ GARE D’ORLEANS yazan yaldızlı harfler, çünkü burası müze olmadan önce bir tren istasyonuydu. Elinizde bir bilet var. Arkadaşınız iki saatin yeteceğini söyledi. Arkadaşınız yanılıyor; zaten Musée d’Orsay’de ne kadar zaman geçirmeniz gerektiği yanlış soru. Doğru soru şu: Hangi sırayla?
Üç saat alt sınır. Dört saat rahat. Beş saat, ağır bir öğle yemeği ve Manet salonlarını iki kez gezmek demek. Üç saatten az kalırsanız başınız ağrıyarak ve hangi katta çektiğinizi artık hatırlamadığınız tablolarla dolu bir telefonla çıkarsınız. Orsay için 2 saat yeter mi? Ancak müzenin dörtte birini göreceğinizi ve üç büyük çarpıcı eserinden ikisini kaçıracağınızı kabul ederseniz. Orsay’yi 2 saatte gezme planında ısrar edenler genellikle aynı sabah Louvre’u da gezmeye çalışıyordur ve Louvre her hâlükârda öğleden sonralarını yutacaktır.
Kimsenin size söylemediği kısım şu. Orsay’nin insanı en çok sarsan üç tablosu aynı salonda değil. Aynı katta değil. Aynı kanatta bile değil. Édouard Manet’nin Olympia’sı zemin katta, girişin yakınında. Vincent van Gogh’un Rhône Üzerinde Yıldızlı Gece’si yukarıda, beşinci katta, saat kadranının arkasındaki ünlü galeride. Gustave Courbet’nin Dünyanın Kökeni yine zemin katta ama çoğu insanın önünden geçip gittiği bir yan salona sıkıştırılmış. Onları yanlış sırayla görmek, bir şehir bloğu büyüklüğündeki bir binada üç kez geri dönmek demek. Arkadaşınızın zamanının yetmemesinin bütün nedeni bu.
İstasyon olmak isteyen bina
Gare d’Orsay, Temmuz 1900’de, Dünya Fuarı’ndan üç hafta önce açıldı. Dünyanın ilk elektrikli tren terminaliydi; Victor Laloux onu bir sanayi altyapısı parçası gibi değil, bir Belle Époque oteli gibi görünecek şekilde tasarlamıştı. Trenler 1939’da buraya gelmeyi bıraktı. 1970’e gelindiğinde Fransız hükümeti yerine yeni bir otel yapmak için binayı yıkmak istiyordu. Sonra Pompidou Merkezi oldu ve Paris, on dokuzuncu yüzyıl binalarını yıkmanın genellikle bir hata olduğunu hatırladı. Kararı 1977’de Valéry Giscard d’Estaing verdi. İstasyon, 1848 ile 1914 arasındaki yıllara, yani Louvre’un bittiği ve Pompidou’nun başladığı o tam aralığa adanmış bir müzeye dönüştü.
Dönüşüm dokuz yıl sürdü. Müze Aralık 1986’da açıldı. Sonuç, mimarinin sanatın yarısından daha yüksek sesle konuştuğu dünyadaki tek büyük müze. Tonozlu cam çatı, on metrelik saatler, eskiden tren peronu olan uzun orta nef. İçeri girdiğinizde daha tek bir tabloya bakmadan binanın fotoğrafını çekmek isteyeceksiniz. Buna karşı koymayın. Bina ziyaretin bir parçası. Sadece ona da zaman ayırın.
Orsay Müzesi’nde üç saat aslında ne kazandırır
Üç saat çok gibi geliyor. Değil. Orsay kalıcı sergide dört binden fazla eser barındırıyor. Seksen Renoir. Altmış Manet. Yirmi dört Van Gogh. Rouen Katedrali serisinden beşi dahil on sekiz Monet; bunlara yan yana bakmalısınız, çünkü bütün mesele aynı binayı farklı ışıklarda boyamış olması ve aradaki farklar ancak yerinde görüldüğünde etkisini gösteriyor. Sonra Cézanne salonu var. Sonra Degas salonu var. Sonra orta nefte Carpeaux’nun Dans’ını, Pompon’un kutup ayısını ve Opera Hayaleti’nin yaşadığı varsayılan yeraltı nehrini görebilmeniz için ikiye kesilmiş bir Paris Operası maketini içeren bir heykel bahçesi var.
Orsay Müzesi’nde ziyaret süresi sorusu aslında bununla ilgili. Bir Renoir’ın kaç dakika aldığıyla değil. Üç saat alt sınır, çünkü üç saatin altında üç kattan birini atlamadan hepsini gezemezsiniz. Orsay ise kat değiştirmeyi ödüllendirir. Binanın dehası, kronolojinin yatay değil dikey ilerlemesidir. Zemin kat: Manet’nin 1860’larda paramparça ettiği resim dünyası. Orta kat: cilalı, resmî Salon işleri ve erken dönem heykel. Üst kat: İzlenimciler ve onlardan sonra gelenler. İki yürüyen merdivene binerek Fransız sanatının kırılıp yeniden birleşmesini izleyebilirsiniz.
Yıldızlı Gece ile değil, Olympia ile başlayın
Çoğu insan yürüyen merdivenden en üst katta iner, doğruca Van Gogh’a gider ve başka hiçbir şeye bakmadan orada kırk dakika geçirir. Yapmayın. Olympia zemin katta ve Olympia bütün müzenin omurgası. Manet onu 1863’te bitirdi, 1865 Salonu’nda sergiledi ve halkın tepkisi on dokuzuncu yüzyılın bir galeride yaşadığı isyana en yakın şeydi. Ziyaretçiler tabloya şemsiyeleriyle saldırmaya çalıştığı için önünde bekçilerin durması gerekti. Skandal çıplaklık değildi. Nehrin karşısındaki Louvre çıplaklarla doluydu. Skandal, Olympia’nın size geri bakmasıydı. Paris’te çalışan bir kadın; boğazında siyah bir kurdele var, tek bir terlik giymiş ve bir hizmetçi ona birazdan geri çevireceği bir müşteriden gelen bir buket getiriyor. Manet onu tuvalde düz boyadı; yumuşak gölgeleme yok, mermer gibi idealleştirme yok. Bir bedeni bir fotoğraf makinesinin göreceği gibi boyadı. Herkes neye baktığını çok iyi biliyordu ve kimse bunun bir başyapıt mı yoksa bir müstehcenlik mi olduğu konusunda anlaşamıyordu.

Onun önünde on dakika durun. Sonra yirmi adım sağa yürüyün ve aynı salonda bulunan, iki yıl önce yapılmış Manet’nin Çimenlerde Öğle Yemeği’ne bakın. Avrupa resminin tanrılar ve aristokratlar hakkında olmayı bırakıp metroda yanınızda oturuyor olabilecek insanlar hakkında olmaya başladığı ana bakıyorsunuz. Buradan sonra ziyaretin en zor zihinsel işini yapmış olursunuz. Geri kalan her şey daha kolay.
Ziyaretçilerin çoğunun kaçırdığı Courbet sapağı
Zemin kattan ayrılmadan önce gidip Dünyanın Kökeni’ni bulun. 7 numaralı salonda, beklediğinizden küçük; müzenin ona biraz nefes alanı tanımak için bilerek düzenlediği daha sakin bir köşede asılı. Courbet onu 1866’da, Halil Bey adlı Türk-Mısırlı bir diplomatın siparişi üzerine yaptı; Halil Bey tabloyu Paris’teki dairesinde, özel izleme için yeşil kadife bir perdenin arkasında tuttu. Tablo sonra yüz yılı aşkın bir süre özel koleksiyonlarda kayboldu. 1950’lerde Jacques Lacan’ın elindeydi; Lacan, misafirleri önceden uyarılmadan altındakini görmesin diye André Masson’a aynı manzarayı soyut olarak tasvir eden ahşap bir kapak yaptırdı. Orsay onu sonunda 1995’te satın aldı.
Kırk elli beş santimetrelik, bir kadının leğen kemiğini ve alt gövdesini gösteren, göğüslerden ve uyluklardan kırpılmış, yüzü olmayan bir tablo. Aynı zamanda binadaki teknik açıdan en ustaca tablolardan biri. Yaklaşın. Tenin nasıl işlendiğine bakın. Courbet, yirmi yıldır dile getirdiği ve Salon’un duymayı reddettiği bir gerçekçilik meselesini anlatıyordu. İçerik olarak onu kabul edebilir ya da reddedebilirsiniz. Boya olarak onu yok sayamazsınız. Burada beş dakika, sonra yukarı çıkın.
Herkesin atladığı orta kat
Orta kat, teknik olarak ikinci kat ya da “niveau 2”, çoğu üç saatlik ziyaretin çöktüğü yer. İnsanlar yürüyen merdivenle çıkar, yaldızlı Salon tablolarını ve bronzları görür ve bunun ikinci sınıf koleksiyon olduğunu varsayar. Değil. Rodin burada yaşıyor. Cehennem Kapısı maketinin iki versiyonu, küçük Düşünen Adam, daha büyük Balzac. Ayrıca Art Nouveau döneminden mobilya ve dekoratif sanatlarla dolu uzun bir salon var; içinde Hector Guimard’ın metro girişi maketleri de bulunuyor, bugün Abbesses istasyonunda gördüğünüz aynı ferforje yazı karakteriyle.
Orta kata yirmi beş dakika ayırın. Resim galerilerinden hızla geçin. Zamanın çoğunu Rodin heykellerine ayırın. Küçük Camille Claudel eserlerine bakın, özellikle de Paris’in psikolojik olarak en yüklü heykellerinden biri olan ve ziyaretçilerin yarısının hiç girmediği bir yan galeride saklı duran Olgunluk Çağı’na. Sonra yukarı çıkın.
Beşinci kat ve ünlü saat

İzlenimciler galerisi beşinci katta, büyük saatin arkasında. Bütün fotoğraflardaki salon bu. Işık saat kadranından, batıdan giriyor. İki dev Monet nilüfer etüdü, Moulin de la Galette’te Balo dahil Renoir’lar, Pissarro’lar, Sisley’ler ve bir duvar dolusu Cézanne elması var. Burada kırk dakika geçirin. Belki daha fazla. Cézanne portrelerinin önünden geçip gitmek kolay; ama birine gerçekten baktıktan sonra unutmak çok, çok zor.
Sonra Van Gogh salonlarına geçin. Rhône Üzerinde Yıldızlı Gece, Arles’daki Yatak Odası, Saint-Rémy’den otoportre, Doktor Gachet etüdünün iki versiyonu. Orsay, Amsterdam’daki Van Gogh Müzesi’nden sonra dünyanın en büyük ikinci Van Gogh koleksiyonuna sahip. Rhône Üzerinde Yıldızlı Gece’nin önünde en az üç dakika durun. Onu Eylül 1888’de Arles’da nehir kıyısında, tuvali görebilmek için şapkasının kenarına mumlar takarak gece çalışırken yaptı. Mumları ressamın kendi sesinden dinlemek isterseniz, Chiaro üç gece sonra bu tablo hakkında Theo’ya yazdığı mektubu kendi sözleriyle okuyor. Gaz lambalarının yansımaları mavi değil. Koyu ultramarine akan sarı aşı boyası. Fırça darbelerinin ışığı fiziksel olarak suyun üzerine ittiğini görebilirsiniz.
Van Gogh’a doyduğunuzda gidip saat kadranının kendisinden dışarı bakın. Camın arkasından, dev Roma rakamlarının çerçevelediği, Seine’in öbür yakasındaki Tuileries’yi görürsünüz. Fotoğrafı çekin. Aşağı inin.
Saat saat Musée d’Orsay’de ne kadar zaman geçirmeli
İşte gerçek harita. Zevkinize göre ayarlayın.
Toplam üç saat. Zemin katta Manet, Courbet ve erken dönem Degas için kırk dakika. Orta katta Rodin ve dekoratif sanatlar için yirmi beş dakika. Üst katta Monet, Renoir, Cézanne, Van Gogh ve saat için yetmiş dakika. Saatin arkasındaki kafe, kitapçı ve kaçınılmaz yanlış dönüş için yirmi beş dakika pay.
Dört saat: Üst kata otuz dakika ekleyin ve daha yavaş yürüyün. Beş saat: Tavandan sarkan sürrealist altın dalgasıyla Café Campana’da gerçek bir öğle yemeği yiyin. Yemekler fena değil. Orada oturmanın asıl nedeni büyük saatin içinden görünen manzara.
Musée d’Orsay’de yalnızca 2 saatiniz varsa neleri görmelisiniz
İki saat ancak bu takası kabul ederseniz yeter. Orta katı tamamen atlayın ve şunları bu sırayla görün:
- Manet’nin Olympia’sı, zemin kat, on dakika. Ardından aynı salondaki Çimenlerde Öğle Yemeği.
- Courbet’nin Dünyanın Kökeni, zemin kat, 7 numaralı salon, beş dakika.
- Van Gogh salonları, beşinci kat, otuz dakika. Önce Rhône Üzerinde Yıldızlı Gece.
- Monet’nin Rouen Katedralleri, beşinci kat, yan yana.
- Bir Renoir: Moulin de la Galette’te Balo. Sonra büyük saatin içinden dışarı bakın ve çıkın.
Müzenin kabaca dörtte birini görürsünüz. Neredeyse hepsini hatırlarsınız. Orsay bu tür odaklı bir ziyareti Louvre’dan daha iyi ödüllendirir, çünkü bina daha küçük ve kronoloji daha sıkı.
Kimsenin plan yapmadığı yardımcı kadro
Orsay’nin gizli silahı, öne çıkanlar listelerinde olmayan şeyler. Whistler’ın Annesi burada, sakin bir salonda kalıcı olarak sergileniyor ve reprodüksiyonların düşündürdüğünden çok daha küçük ve çok daha gri. Bonnard’ın mahrem sahneleri yukarıda. Toulouse-Lautrec’in afişleri ve yağlıboya eskizleri de yukarıda. Gerçekten anlamak için tam on dakika gerektiren, kesit hâlinde bir Paris Operası maketi var. İçinde bir Sargent bulunan küçük bir Amerikan sanatı salonu var. Viyana müzelerinin geri almak için her şeyi yapacağı iki Klimt var.
Fazladan zamanınız kalırsa, doğru hamle İzlenimcilere geri dönmek değil. Doğru hamle, adını hiç duymadığınız bir sanatçı bulmak ve onun üç tablosunun önünde durmak. Orsay bunun işe yarayacağı kadar yoğun.
Büyük saatin bana öğrettikleri
Binayla ilgili sürekli geri döndüğüm şey şu. Orsay eskiden insanları bir yere gönderirdi. Varıp sonra oradan ayrıldığınız bir yerdi. Trenler cam çatının altına girer, yolcular ellerinde bavullarla iner ve bir saat içinde Fransa’nın güneyinde, Bordeaux’da ya da sokağın aşağısındaki bir kafede otururlardı. Bütün mimari geçişle ilgiliydi. Kalmamakla ilgiliydi.
Şimdi sizi başka bir yere gönderiyor. İçeri giriyorsunuz, on dakika Olympia’ya bakıyorsunuz, yürüyen merdivenlerle altmış yıllık Fransız resminin içinden yukarı çıkıyorsunuz ve nehrin karşısında Tuileries’yle Quai Anatole France’a geri çıktığınızda, üç saat önce içeri giren kişi değilsiniz. Bina hâlâ insanları taşıma işinde. Sadece yükünü değiştirdi.
Tablolar, Manet’lerin, Cézanne’ların ve Vincent’ların 1880’lerde yaptığı tabloların ta kendisi. Hikâyeler başından beri oradaydı. Bazen sadece doğru anda onları kulağınıza fısıldayacak birine ihtiyacınız olur.
Üç saat. Üç kat. Önce Manet. Orta katı atlamayın. Saat başta değil, sonda.
Görsel kaynakları
- 2022-08-07 21.22.51, DSC05079 Starry Night van Gogh.jpg — Jakob Hagedorn. Kaynak, CC BY-SA.