
Çoğu insan Louvre’a bir listeyle girer. Mona Lisa. Milo Venüsü. Semadirek Nike’si. Halka Yol Gösteren Özgürlük. Bir ünlüden ötekine yürür, fotoğrafı çeker, bir sonrakine yürürler. Üç saat sonra bitkin, belli belirsiz hayal kırıklığına uğramış ve aslında ne gördüklerinden emin olmadan çıkarlar. Sorun listede.
Liste Louvre’a bir en iyiler albümü gibi davranır. Öyle değil. Louvre, bir kraliyet sarayına dönüşen, sonra bir imparatorluk deposuna, sonra da bir müzeye dönüşen bir ortaçağ kalesi ve bu dört binanın dördü de hâlâ içinde durduğunuz binanın içinde üst üste duruyor. İnsanlar Louvre’da neler görülmesi gerektiğini sorduğunda dürüst cevap şu: Neyi göreceğinizi sormayı bırakıp nerede duracağınızı sormaya başlamalısınız. Bir kanat seçin. Onu yavaş yavaş gezin. İşi sarayın kendisine bırakın.
İlk on listesinin sorunu
Her şeyi görmeye çalışırsanız olacak olan şu. Louvre’da sergilenen yaklaşık 35.000 eser var. Her birine otuz saniye ayırırsanız, yemek yemeye ya da oturmaya hiç durmadan 290 saat eder. Hepsini göremezsiniz. Yüzde birini bile göremezsiniz. Sesli rehberin işaret ettiği bir avuç eseri görürsünüz; onları da bir telefonun içinden, bir kalabalığın üzerinden, aşağı yukarı bir sigara molası süresince görürsünüz.
Daha kötüsü, liste size yanlış şeylerin ilginize değer olduğunu söyler. Louvre’daki en çok ziyaret edilen nesne Mona Lisa. Aynı zamanda en sinir bozucusu. İki kat kurşun geçirmez camın arkasında, bir havalimanı kapısı büyüklüğündeki bir salonda, sodyum sarısı bir ışığın altında, yaklaşık beş metre uzakta, havaya kaldırılmış telefonlardan oluşan bir duvarın arkasında duruyor. Onunla baş başa bir anınız olmayacak. Kalabalıkla bir anınız olacak.
Bu arada, tam karşısındaki duvarda Veronese’nin Kana’daki Düğün’ü asılı. Louvre’daki en büyük tablo. Neredeyse yetmiş metrekare tuval, yüz otuz figür, şarap içen bir köpek. Kimse ona bakmıyor. On altıncı yüzyıl Venedik’inin bir partiyi nasıl hayal ettiğini anlamak istiyorsanız, Paris’in en kalabalık salonunda önünüz açık dört dakikanız var. Louvre’un size yaptığı şaka bu. Görmeye geldiğiniz şey imkânsız. Var olduğunu bilmediğiniz şey bomboş.
Kontrol listesini unutun. Bir kanat seçin.
Louvre, bir avlunun çevresinde at nalı biçiminde. Üç kanat: güneyde Denon, doğuyu saran Sully, kuzeyde Richelieu. Ağırlıkları eşit değil ve eşit zaman ayırmanın karşılığını eşit vermiyorlar. İşte kimsenin size söylemediği kısa yol: Her kanadın bir karakteri var ve en iyi plan bunlardan birine bağlanıp diğer ikisini görmezden gelmek.
Denon şaheserler geçidi kanadı. Mona Lisa, Semadirek Nike’si, Halka Yol Gösteren Özgürlük, büyük İtalyan Rönesans ressamları, David’in taç giyme tabloları, Napolyon makinesi. İnsanların Louvre dediğinde çoğunlukla kastettiği kanat bu. Aynı zamanda en gürültülüsü, en kalabalığı ve sevmesi en zor olanı. Burada bir saatiniz varsa Denon için buradasınız. Nefret edeceksiniz ve Louvre’u herkesin gördüğü gibi görmüş olacaksınız.
Sully saray kanadı. Louvre’un bir zamanlar bir ev olduğunu hatırladığı yer burası. Ortaçağ temelleri aşağıda, bodrumda; özgün kale suru hâlâ ayakta. Yukarıda: on yedinci ve on sekizinci yüzyıl Fransız resimleri, Mısır eserleri, Avusturyalı Anne’ın daireleri. Bir müzeden çok, birinin içini eşyalarla doldurduğu çok eski bir bina gibi hissettiriyor. Müzenin altındaki sarayı hissetmek istiyorsanız kanat bu.
Richelieu sessiz kanat. Louvre’un kartpostal satmayan şeyleri sakladığı yer burası: Kuzey Rönesansı, Flaman ve Hollanda resmi, dekoratif sanatlar, III. Napolyon daireleri, Asur kabartmaları, Horsabad. Neredeyse her zaman boş. Ağustosta bir cumartesi öğleden sonrası buraya gelirseniz Vermeer’in Dantel İşleyen Kız’ı tamamen sizin olur; koridordan Mona Lisa’ya on dakika uzaklıkta olursunuz ama kendinizi bambaşka bir müzedeymiş gibi hissedersiniz. Richelieu Louvre’un sırrı; aslında gerçek bir sır da değil, sadece kimse ilk maddeden ötesini okumuyor.
İki saatlik plan (ve neden sapkınlık sayılır)
Herkesin “Louvre’da 2 saatte neler görülür” rehberi size aynı rotayı verir. Mona Lisa, Milo Venüsü, Semadirek Nike’si, çıkış. Uzun mermer merdivenler ve ayakta bekleyen kalabalıklarla birbirinden ayrılmış üç nesne arasında bir hız koşusu. Belki dört yüz metre kadar koridor katedersiniz ve üç şeyi bir itiş kakışın içinden görürsünüz.
İşte sapkın bir iki saatlik plan. Piramit’ten girin. Denon’a dönmeyin. Sağa, Richelieu’ye dönün. İkinci kata çıkın. Kırk dakikayı Kuzey resimleri salonlarında geçirin: Vermeer, Le Nain kardeşler ve Rubens’in Marie de Médicis dizisi; yaşayan bir kraliçenin kendi hayatı hakkında sipariş ettiği, yirmi dört tablodan oluşan bir propaganda çizgi romanı ve müzedeki en tuhaf şeylerden biri. Sonra III. Napolyon dairelerinden geçin. Bunlar İkinci İmparatorluk’un devlet bakanının korunmuş kabul salonları — yaldız, kırmızı kadife, dokuz metrelik tavanlar, küçük otomobil büyüklüğünde avizeler. Ücretsizler, her zaman boşlar ve Paris’te on dokuzuncu yüzyıldan kalma bir siyasi fantezinin içinde durmaya en yakın şey.
Şimdi bir saatiniz kaldı. Sully’ye yürüyün. Piramit’in altındaki bodrumda bulunan ortaçağ Louvre’una inin — 1980’lerdeki kazı onu yeniden ortaya çıkarana kadar beş yüz yıl boyunca sarayın altında gömülü kalmış, on ikinci yüzyıldan kalma özgün kale surunun boyunca bir rampada yürüyorsunuz. Philippe Auguste’ün şatosunun içinde duruyorsunuz. Müze başınızın üstünde. Louvre’un bir zaman makinesine en çok yaklaştığı yer burası.
Çıkın. Denon için başka bir gün gelin. Ardından nehrin karşısına geçecekseniz, Musée d’Orsay kendisi için en az üç saat istiyor ve bunun karşılığını veriyor.
Selfie değil hikâye istiyorsanız Louvre’da neler görülmeli

İşte ilk ziyaretinde bir arkadaşıma her kanatta yönelmesini söyleyeceğim şeyler. Bunların hiçbiri kapsamlı bir liste değil. Kapsamlı liste bir yalan. Bunlar size iyi hikâyeyi verecek nesneler.
Denon’da İtalyan Rönesansı koridoru — Grande Galerie — her iki ucunda birer Leonardo bulunan, dört yüz metrelik dümdüz bir çizgi. Baştan sona yürüyün. Evet, Mona Lisa’nın salonundan geçin, ama ön korkuluk için savaşmayın. Çıkarken Raffaello’nun Baldassare Castiglione’sine bakın; o kadar sakin ve o kadar canlı bir adamın portresi ki üç yüzyıl sonra Rembrandt’ı ağlattı. Rembrandt 1639’da Amsterdam’da bir müzayededen onun bir baskısını aldı ve ardından eskiz defterine kendi yüzünü aynı pozda çizdi. Üç metre uzağında durup başka kimsenin hakkında konuşmadığını duyabileceğiniz bir şey bu.
Sully’de Georges de La Tour’un Karo Ası ile Hilebaz’ı. Küçük bir salonda küçük bir tablo, genellikle boş. Genç bir adam bir kart masasında, ona değil birbirlerine bakan üç kişi tarafından soyuluyor. Bütün tablo bakışlarla ilgili. Bakışların komplosunu bir kez gördünüz mü, artık görmemezlikten gelemezsiniz. De La Tour 1630’larda mum ışığında resim yaptı ve bir sanat tarihçisi onu 1915’te yeniden keşfedene kadar üç yüz yıl boyunca tamamen unutuldu. Bugün dünyanın müzelerinin yarısı onun az sayıdaki eserinin gerçekliğini tartışıyor. Sully’de onun iki eseri var.
Richelieu’de Vermeer’in Dantel İşleyen Kız’ı. Yaklaşık yirmi üç santim yüksekliğinde. Bütün Louvre’daki yalnızca iki Vermeer’den biri. Önünde genellikle kimse olmaz. Çok yaklaşın. Yastığın üzerindeki iplikler iplik değil — Vermeer onları, geri çekildiğinizde gözünüzün ipliğe dönüştürdüğü sarı ve kırmızı boya noktaları olarak resmetti. Louvre’da geri adım atmanın işin sırrı olduğu tek tablo ve yola devam etmeden önce Chiaro’nun onun hakkında anlatacaklarını bitirmesine izin verebileceğiniz kadar sessiz tek salon.
Louvre’da görülecek en iyi şeyler tanımadıklarınızdır
Bu aykırı bir iddia ve arkasında duruyorum. Bu müzedeki ünlü nesnelerin her biri yüz milyon kez fotoğraflandı, siz de o fotoğrafları bütün hayatınız boyunca gördünüz ve nesnenin önünde durmak çoğunlukla bir dişçinin bekleme salonunda bir ünlüyle karşılaşmak gibi hissettirecek: Onu tanırsınız, ne diyeceğinizi bilemezsiniz, çıkıp gidersiniz. Görme biçiminizi gerçekten değiştirecek tablolar ve nesneler, buraya görmek için gelmediğiniz şeyler olacak.
Yaklaşık MÖ 2500’den kalma, kireçtaşından bir Mısır figürü olan Oturan Katip, size dört bin beş yüz yıl önce göz çukurlarına yerleştirilmiş cam gözlerle geri bakıyor. Hâlâ işe yarıyorlar. Göz bebekleri salon boyunca sizi izliyor. Önünde kimse yok.
Asur kanadının girişindeki, II. Sargon’un sarayından gelen Kanatlı Boğalar. Her biri beş ton. Her birinin beş bacağı var — yandan bakınca yürümek için dört, önden bakınca da yine dört göresiniz diye bir fazla. Bir Demir Çağı kralının heykel geometrisiyle yaptığı bir şaka. Mısır salonlarından daha boş.
Cerveteri’den gelen Eşlerin Lahdi; yaklaşık MÖ 520’den kalma, bir divana uzanmış, sanki akşam yemeğindelermiş gibi birbirlerine gülümseyen pişmiş topraktan bir Etrüsk çifti. O günden bu yana her yüzyılda herkes akşam yemeğinde, birinin karşısında oturuyor. Bu nesnenin önünde beş dakika durup bir müzede olduğunuzu unutacaksınız.
Bunların hiçbiri resmî “mutlaka görülmeli” listesinde değil. Hepsi Louvre’un gerçekte iyi olduğu şeye daha yakın.
Mona Lisa hakkında bir uyarı daha
Onu nasılsa göreceksiniz. Sizi durdurmayacağım. Ama ondan nefret etmemeniz için bunu nasıl yapacağınızı anlatacağım.
İlk ona gitmeyin. Sona bırakın. Ona Salon Carré’nin çıkış tarafından yaklaşın. Kalabalık tek bir yönde akıyor ve akıntıyı tersine çevirirseniz salonun arkanızda kalan yarısı boş olur. Korkuluk için sıraya girmeyin. Tiziano’nun Eldivenli Adam’ının yanındaki köşede durun ve ona başların üzerinden bakın; zaten görülmesi gereken biçim de buydu, başka tablolarla dolu büyük bir salonun öbür ucundan. İki dakika geçirin. Devam edin. O, 1503 civarından kalma, orta büyüklükte küçük bir yağlıboya portre ve biri onu 1911’de çaldığı için ünlendi. Hikâyeyi bildiğinizde kalabalığın kendisi asıl mesele hâline gelir. Herkesin görmeye geldiği şeyi görmeye geldiniz ve herkesin görmeye geldiği şey herkesin kendisi.
Dışarı çıktığınızda
Carrousel’den çıkın. Tuileries’nin çakıllı yollarına çıkın ve yeşil sandalyelerden birine oturun. Louvre’da görülecek en iyi şeyler neredeyse hiçbir zaman listede değildir, çünkü liste tek bir ziyarete sığmayacak kadar büyük bir binaya verilen panik tepkisidir. Bir dahaki sefere bir kanat seçin. Daha yavaş yürüyün. Başka kimsenin bakmadığı şeylere bakın.