
Mona Lisa’nın tam karşısındaki duvarda Louvre’un en büyük tablosu asılı. Yaklaşık yedi metre yüksekliğinde. Yedi yüz fit kareden fazla bir tuvali kaplıyor. İçinde yüz otuz kişi, üç köpek, bir kedi ve Venedik’te bir düğünde İsa var. Kimse ona bakmıyor. Herkes öbür tarafa, bir mutfak dolabı büyüklüğündeki bir portreye dönmüş, telefonlarını birbirlerinin ensesine doğrultmuş durumda.
Louvre Müzesi’nin tablolarıyla ilgili belirleyici gerçek bu. Ünlüleri görmeye geldiniz. Okları izlediniz. Haritanın o kadar başarılı olduğu ki kendi kendini bozduğu tek odaya vardınız. Binanın en görkemli iki tablosunun arasında duruyorsunuz ve yalnızca birini görüyorsunuz, çünkü öbürünün önünde kuyruk yok.
Arkanızdaki tablo, Paolo Veronese’nin Venedik’teki San Giorgio Maggiore manastırının yemekhanesi için 1563’te tamamladığı Kana’daki Düğün. Napolyon’un askerleri onu duvardan kesip çıkardı, rulo yaptı ve 1797’de Paris’e getirdi. Mona Lisa’nın karşısında, çoğu ülkenin ülke olduğu süreden daha uzun zamandır asılı. Ve Louvre’a gelen neredeyse herkesin deneyiminde yalnızca başkalarının fotoğraflarındaki bir arka plan olarak var.
Louvre Müzesi’nin tabloları neden böyle düzenlenmiş
Louvre’un koleksiyonu kabaca önce coğrafyaya, sonra tarihe göre düzenlenmiş. İtalyan tabloları Büyük Galeri boyunca kuzeye doğru uzanıyor; burası bir zamanlar kraliyet sarayı ile Tuileries arasındaki fiziksel bağlantı olan, Napolyon’un içinde asker teftişi yapacağı kadar uzun, dört yüz metrelik bir koridor. Fransız tabloları Richelieu ve Sully kanatlarını dolduruyor. Kuzey Avrupa eserleri (Hollanda, Flaman, Alman) Richelieu’nün 2. seviyesinde asılı. Bir tabloya bakıyorsanız, o tablo genellikle ne kadar önemli olduğu için değil, ressamın nereden geldiği için o noktaya gelmiştir.
Deneyimin bu kadar kafa karıştırıcı olmasının nedeni bu. Harita on üçüncü yüzyıldan kalma bir Bizans ikonasına bir Rafael Meryem’ine davrandığı gibi davranıyor, çünkü ikisi de İtalyan. Unutulmuş bir Fransız tarih tablosu, Delacroix’nın Halka Yol Gösteren Özgürlük’üyle aynı odada asılı, çünkü ikisi de on dokuzuncu yüzyıl Fransız resmi. Kat planının hiçbir yerinde büyüklüğe göre bir düzen yok. Kendi zevkinizi getirmeniz bekleniyor; bu, bir müzeyi tasarlamanın çok Fransızca bir yolu ve gezmenin de çok yorucu bir yolu.
İçeri girmeden önce bilmeye değer öbür şey: Louvre’un koleksiyonu 1848 civarında bitiyor. Ondan sonraki her şey, 1986’da açıldığında Musée d’Orsay’ye gitti. Google’a “Louvre Müzesi Van Gogh” yazıp onu aramaya gelen her kafası karışık turistin doğru cevabı bu. Van Gogh burada değil. Yaklaşık bir kilometre ötede, Seine’in karşısında, güzel, eski bir tren istasyonunda; Saint-Rémy otoportresi beşinci katta, büyük saatin arkasında. Louvre’da ondan hiçbir şey yok, hiç olmadı, hiç olmayacak. Kısa kariyerinin tamamı, Louvre’un koleksiyon yapmayı bırakmasından kırk yıl sonra yaşandı.
Yani insanlar Paris’teki Louvre’un ünlü tablolarını sorduğunda, neredeyse her zaman, sınırdan önce yapılmış ve dört yüzyıl boyunca Fransız kralları, imparatorları ve komiteleri tarafından satın alınmış ya da yağmalanmış bir avuç eseri kastediyorlar. Harika bir koleksiyon. Aynı zamanda tuhaf bir koleksiyon.
Büyük Galeri her şeyin omurgası
Denon kanadının 1. seviyesinde, girişten bir kat yukarıda, Louvre Müzesi’nin Büyük Galerisi’nin girişinden başlayın. Yüzünüzü kuzeye dönün. Stendhal’ın bir zamanlar Avrupa’nın en güzel odası dediği yerde duruyorsunuz ve bu iddia zamana iyi dayanmış. Koridor neredeyse dört yüz metre boyunca uzanıyor. İtalyan resmindeki bütün ünlü eserler ya burada ya da buradan ayrılan odalarda. Leonardo. Rafael. Tiziano. Başlangıca yakın asılı olan Caravaggio. San Zeno sunak tablosunun predellasındaki çarmıha geriliş sahnesi bir duvar vitrininde inanılmaz ayrıntılı bir minyatür gibi duran Mantegna.
Büyük Galeri, Louvre’un dünyadaki herhangi bir müzeden daha fazla Leonardo’ya sahip olduğunu öğrendiğiniz yer. Var olduğu bilinen tamamlanmış Leonardo tablosu yalnızca on beş kadar ve Louvre’da bunların beşi var. Beş. Kayalıklar Meryemi Büyük Galeri’de asılı. Kimliği akademisyenler tarafından iki yüzyıldır tartışılan bir kadının portresi La Belle Ferronnière de öyle. Vaftizci Yahya orada; o kadar tuhaf bir hareketle yukarıyı işaret ediyor ki insanlar onu çözmeye ömürlerini adadı. Meryem, Çocuk İsa ve Azize Anna orada. Sonra da kendi odasında Mona Lisa var; Louvre’da olmasının nedeni yağmalanmış olması değil, Leonardo’nun onu 1516’da Alpler’in üzerinden bizzat taşıması ve birkaç yıl sonra I. François’ya satması. Leonardo Fransa’da öldü. Tablo kaldı.
Louvre ziyaretinizin tamamını Büyük Galeri’de ve yan odalarında, yalnızca Leonardo’ya ve onu izleyen ressamlara bakarak geçirseydiniz, binanın geri kalanını yine kaçırırdınız, ama bu ressamdan başka hiçbir yerde göremeyeceğiniz kadar çok şey görmüş olurdunuz. Louvre’daki en iyi tablolar hakkındaki her tartışmanın buradan başlaması gerekmesinin nedeni tek başına bu.

Siyaset Fransız salonlarında yaşıyor
Büyük Galeri’den ayrılıp Fransız kanadına girin; müzenin bütün havası değişir. İtalyan salonları kişisel ibadetle, kişisel portrelerle, sakin renklerle ilgili. Fransız salonları ise gösteriyle ilgili. Hükümetin kendi resmini yaptığı yerler buralar.
Jacques-Louis David’nin Napolyon’un Taç Giyme Töreni, Denon’un 1. seviyesinde, Büyük Galeri’yle aynı kattaki bir salonda bütün bir duvarı dolduruyor. Dokuz metre genişliğinde. Napolyon onu doğrudan sipariş etti, eskizleri inceledi ve değişiklikler istedi. David imparatoru tacı önce kendi başına, sonra Joséphine’inkine koyarken, Napolyon’un kendisini taçlandırırken görülmek istediği insanlarla tıka basa dolu bir katedralde resmetti. Bu, bir taç giyme töreninin resmi değil. Bir taç giyme töreni hakkındaki bir basın bülteninin resmi. Aynı zamanda bir başyapıt olması neredeyse rastlantısal; David resim yapabiliyordu, kendisine söyleneni resmetti ve yapması söylenen şey, Napolyon devletinin kendini nasıl görmek istediğine dair günümüze kalan en iyi imge.
Aynı salonda, birkaç adım öteye beriye, Théodore Géricault’nun Medusa’nın Salı asılı; bu da tam tersi bir tablo. O da devasa. O da bedenlerle dolu. Ama bu bedenler aç, ölmekte, Atlantik’in ortasında kırık bir salın üzerine yığılmış; çünkü Fransız bir kaptan gemisini karaya oturtmuş ve sonra mürettebatı terk etmişti. Géricault onu 1819’da bir suçlama olarak yaptı; ten renklerini doğru tutturmak için morgdan modeller ve atölyesinde kadavralar kullandı. Tablo neredeyse buraya asılmıyordu. Hükümet onu kışkırtıcı buldu. Yine de burada asılı; onu siyasi açıdan tehlikeli kılan kraldan birkaç salon ötede. Bu da onun için olabilecek en iyi sonuç.
Bir de Delacroix’nın Halka Yol Gösteren Özgürlük’ü var; müzesinden o kadar tamamen kaçmış bir tablo ki Fransız pasaportlarında yer alıyor ve bir zamanlar banknotların üzerindeydi. 1830 devrimi sırasında bir barikatın üzerinden bir kalabalığa öncülük eden, göğsü çıplak alegorik bir figürü gösteriyor; ayaklarının dibinde ölü bir asker, sağında da iki tabanca tutan silindir şapkalı bir çocuk var. Bu bir propaganda. Aynı zamanda gerçekten insanı heyecanlandıran bir tablo ve temizlik için Louvre’dan her kaldırılışında haber küçük çaplı ulusal bir olay gibi karşılanıyor.
Yan yana duran bu üç tablo, insanların belirli birini işaret etmeden Louvre’un ünlü sanatından söz ederken kastettikleri şey. Fransız on dokuzuncu yüzyıl koleksiyonunun bel kemiği bunlar ve hepsi birbirine otuz saniyelik yürüme mesafesinde.
Kimsenin gitmediği salonlar
Richelieu’nün 2. seviyesi kalabalığın seyreldiği yer. Burası Hollanda ve Flaman kanadı ve Avrupa’nın en sessizce muhteşem küçük tablolarından bazılarını barındırıyor. Vermeer burada; çok değil, çünkü onun eserlerinden hiçbir yerde çok yok, ama iki tane: Dantel Ören Kız ve Astronom. İkisi de bir amerikan servisle örtülebilecek kadar küçük ve ikisine de bakmak, Vermeer’in tek bir ışık kaynağıyla ne kadar çok şey yapabildiği yüzünden neredeyse acı verici. Rembrandt burada salonlar dolusu; aralarında, kendi hayatının büyük kısmını atlatmış bir adama benzediği 1660 tarihli bir otoportre de var. Frans Hals. Hieronymus Bosch. Meleğin giysisinin o kadar titizlikle işlendiği bir Rogier van der Weyden Müjde sahnesi ki brokarın tek tek ipliklerini görebiliyorsunuz.
İnsanlar Louvre’daki en önemli tabloları sorduğunda ve onlara daha önce duymadıkları bir şey söylemek istediğinizde, onları buraya gönderin. Onlara, orada dururken Vermeer’in tek ışık kaynağının gerçekte ne yaptığını bilsinler diye Chiaro açıkken, Vermeer’lerin her birine kıpırdamadan beşer dakika bakmalarını söyleyin. Rembrandt otoportresini bulup ondan üç farklı mesafede durmalarını söyleyin. Bütün İtalyan Rönesansı’nın aşağıda olduğunu ve onu daha sonra görecek enerjileri kalacağını söyleyin, çünkü burada yukarıda salonlar sessiz, tablolar küçük ve hiçbir şey kurşun geçirmez camın arkasında değil.

Yine Kana’daki Düğün
Mona Lisa’nın salonuna bir kez daha yürüyün ve bu sefer arkanızı dönün.
Arkanızdaki tablo duvarı, bir sinema perdesinin duvarı kaplaması gibi kaplıyor. Kompozisyon, düğün konukları, hizmetkârlar, müzisyenler ve hayvanlarla dolu uzun, U biçimli bir masanın çevresinde; Celile’deki bir köyden çok bir Venedik sarayına benzeyen mimari bir ortamda düzenlenmiş. Masanın ortasında, kalabalığın içinde neredeyse kaybolmuş halde, İsa mucizeyi gerçekleştirmek için elini kaldırıyor. Onun üstünde, bir balkonda kasaplar kuzu kesiyor. Ön planda bir hizmetkâr bir amforadan ötekine su döküyor ve su, dökülürken şaraba dönüşüyor. Ön planın ortasındaki orkestra bir grup portresi: Veronese’nin kendisi de orada, beyazlar içinde, elinde bir viola da gamba ile; yanında Tiziano ve Tintoretto, sanki yüzyılın düğününde ev orkestrasının yerine çalıyorlarmış gibi resmedilmiş.
Tek bir duvar için çok fazla resim. Önünde bir saat durup hâlâ yeni şeyler bulabileceğiniz türden bir tablo. Ve müzedeki en çok fotoğraflanan tek nesnenin karşısında asılı olduğu için çoğunlukla bir duvar kâğıdı olarak var. Açıkçası bu, Louvre’da sanat görmekle ilgili birinin size verebileceği en iyi tavsiye: Herkesin baktığı tablo nadiren odadaki tek tablodur ve bazen en büyüğü bile değildir.
Onları gerçekten nasıl görmeli
Louvre’da bir gün geçirirseniz belki elli tablo görürsünüz. Üç saat geçirirseniz yirmi. Kalabalıkla birlikte bir saat geçirirseniz altı tablo görürsünüz ve üçünü hatırlarsınız. Buna göre plan yapın. Her şeyi görmeye çalışmayın. Bir koridor seçin ve onu yavaşça yürüyün. Büyük Galeri’de bir banka oturun ve ışığın değişmesini izleyerek yirmi dakika orada kalın; bu tabloların nasıl görülmek üzere yapıldığına dair herhangi bir sesli rehberden öğreneceğinizden daha fazlasını öğrenirsiniz.
Bu tablolar bir kontrol listesi değil. Bir okuma listesi ve her okuma listesi gibi amaç onu bitirmek değil, sonrasında yanınızda taşıyacağınız bir şeye dönüşen iki üç tanesini bulmak. Mona Lisa sizin için bunlardan biri olabilir de olmayabilir de. Kana’daki Düğün olabilir. Vermeer’ler muhtemelen olacak. Beklemediğiniz bir Géricault ayrıntısı, kazara girdiğiniz bir salonda sizi pusuya düşürecek ve eve dönerken aklınızdan çıkmayan tablo o olacak.
Onu kim sipariş etti. Bittiğinde kim nefret etti. Ressam masanın karşısındaki kişiye ne söylemeye çalışıyordu. Galeri duvarının taşıyamadığı katman bu ve sonunda kafanızda yer eden tabloların her zaman sahip olduğu ortaya çıkan katman da bu.
Görsel kaynakları
- Detail from “Liberty Leading the People” at the Louvre (7181064608).jpg — Eugène Delacroix. Kaynak, CC BY.