Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τι να δείτε στο Μουσείο του Πράδο: τα αριστουργήματα που μετράνε

Δημοσίευση: • 11 λεπτά ανάγνωσης

Το Μουσείο του Πράδο στη Μαδρίτη, το νεοκλασικό κτίριο του Βιγιανουέβα που στεγάζει την ισπανική βασιλική συλλογή

Το Μουσείο του Πράδο έχει περίπου οκτώ χιλιάδες πίνακες και εκθέτει γύρω στους χίλιους πεντακόσιους, που σημαίνει ότι ακόμα και μια μεγάλη μέρα αφήνει το μεγαλύτερο μέρος του αθέατο. Τα καλά νέα είναι ότι το Πράδο δεν είναι μουσείο που επισκέπτεστε για το εύρος του. Είναι μουσείο που επισκέπτεστε για το βάθος του, γιατί στην ουσία είναι η ιδιωτική συλλογή τέχνης των βασιλιάδων της Ισπανίας που έγινε δημόσια, και αυτοί οι βασιλιάδες είχαν συγκεκριμένα, εμμονικά γούστα. Λάτρευαν τον Τιτσιάνο. Λάτρευαν τον Μπος. Είχαν τον Βελάσκεθ και τον Γκόγια ως ζωγράφους της αυλής τους. Το αποτέλεσμα είναι ότι το Πράδο δεν έχει λίγο απ’ όλα. Έχει τα καλύτερα στον κόσμο από λίγα πράγματα, και αν πάτε κατευθείαν σε αυτά τα λίγα θα δείτε μερικούς από τους σπουδαιότερους πίνακες που έγιναν ποτέ χωρίς να εξαντληθείτε μπροστά σε όσους είναι απλώς καλοί.

Τι πρέπει λοιπόν οπωσδήποτε να δείτε στο Πράδο; Αυτή είναι η σύντομη λίστα. Μια ντουζίνα έργα, οργανωμένα περίπου με βάση το πού βρίσκεται η δύναμη της συλλογής, μπροστά στα οποία δεν πρέπει να φύγετε από τη Μαδρίτη χωρίς να σταθείτε. Αν δείτε μόνο αυτά και παραλείψετε τα υπόλοιπα, θα έχετε δει και πάλι το Πράδο. Για τα πρακτικά ζητήματα, εισιτήρια, ωράριο, τη δωρεάν βραδινή ώρα, πώς να βρείτε αυτές τις αίθουσες, ο οδηγός επίσκεψης στο Πράδο καλύπτει τα οργανωτικά. Αυτό το κείμενο αφορά το τι να κοιτάξετε μόλις μπείτε.

Οι πίνακες του Πράδο που πρέπει να δείτε, με μια ματιά

ΠίνακαςΚαλλιτέχνηςΑίθουσα
Οι ΜενίνεςΝτιέγκο Βελάσκεθ12
Ο Κήπος των επίγειων απολαύσεωνΙερώνυμος Μπος56A
Η Τρίτη Μαΐου 1808Φρανθίσκο ντε Γκόγια64
Οι Μαύροι πίνακες, μαζί με τον Κρόνο που καταβροχθίζει τον γιο τουΦρανθίσκο ντε Γκόγια67
Έφιππο πορτρέτο του Καρόλου Ε΄ στο ΜύλμπεργκΤιτσιάνο27
Αυτοπροσωπογραφία (1498)Άλμπρεχτ Ντύρερ55B
Η ΑποκαθήλωσηΡόγκιερ βαν ντερ ΒάιντενΦλαμανδικές αίθουσες, ισόγειο
Ο ΕυαγγελισμόςΦρα ΑντζέλικοΙταλικές αίθουσες, ισόγειο
Ο ευγενής με το χέρι στο στήθοςΓκρέκοΑίθουσες του Γκρέκο

Οι αριθμοί των αιθουσών αλλάζουν όταν το Πράδο αναδιατάσσει τη συλλογή, οπότε ελέγξτε τον δωρεάν χάρτη στην είσοδο πριν ξεκινήσετε.

Ξεκινήστε με τον Βελάσκεθ, όπως κάνουν όλοι

Ο πιο σημαντικός πίνακας του κτιρίου είναι οι Μενίνες του Βελάσκεθ, που κρέμονται στην Αίθουσα 12, στην καρδιά του μουσείου, τοποθετημένες έτσι ώστε η αρχιτεκτονική να σας οδηγεί προς τα εκεί. Είναι ο πίνακας του 1656 όπου ο Βελάσκεθ ζωγράφισε τον εαυτό του να ζωγραφίζει τον βασιλιά και τη βασίλισσα της Ισπανίας, που εμφανίζονται μόνο ως μια μικρή αντανάκλαση σε έναν καθρέφτη στον πίσω τοίχο, περιτριγυρισμένοι από τη μικρή Ινφάντα Μαργαρίτα, τις κυρίες της συνοδείας της, δύο νάνους της αυλής και έναν σκύλο που κοιμάται. Σταθείτε στη σωστή απόσταση και το δάπεδο του πίνακα μοιάζει να συνεχίζεται στο δάπεδο κάτω από τα πόδια σας, και τότε καταλαβαίνετε ότι ο βασιλιάς και η βασίλισσα στέκονται εκεί όπου στέκεστε εσείς. Είναι ο πιο αναλυμένος πίνακας της δυτικής τέχνης και ανταμείβει κάθε λεπτό που του αφιερώνετε. Έχουμε μια πλήρη, εις βάθος ανάλυση για τις Μενίνες, αν θέλετε να ξέρετε τι να προσέξετε πριν πάτε.

Όσο είστε στις αίθουσες του Βελάσκεθ, βρείτε τα έφιππα πορτρέτα του της βασιλικής οικογένειας και το πορτρέτο του από την αυλή του πάπα Ιννοκέντιου Ι΄, και προσέξτε πόσο χαλαρά, σχεδόν απρόσεκτα, είναι απλωμένο το χρώμα από κοντά, και πώς συντίθεται σε τέλεια μορφή όταν κάνετε ένα βήμα πίσω. Ο Βελάσκεθ είναι ο λόγος που ζωγράφοι από τον Μανέ ως τον Πικάσο έκαναν το προσκύνημα στη Μαδρίτη.

Μπος: ο πιο παράξενος πίνακας του κόσμου

Ιερώνυμος Μπος, Ο Κήπος των επίγειων απολαύσεων, το τρίπτυχο που ένας Ισπανός βασιλιάς δεν μπορούσε να σταματήσει να κοιτάζει, Μουσείο του Πράδο

Στην Αίθουσα 56A βρίσκεται ο Κήπος των επίγειων απολαύσεων, το αρθρωτό τρίπτυχο που ζωγράφισε ο Ιερώνυμος Μπος γύρω στο 1500 και δείχνει τον παράδεισο, ένα απέραντο καρναβάλι από γυμνές μορφές με γιγάντια φρούτα και πουλιά, και μια κρύα, σκοτεινή κόλαση που κινείται με μουσική. Είναι ο πιο διάσημος ανεξήγητος πίνακας του κόσμου, γεμάτος λεπτομέρειες που καμία αναπαραγωγή δεν μπορεί να χωρέσει, έναν άντρα μέσα σε ένα τσόφλι αυγού, μια χορωδία που ψάλλει από μια παρτιτούρα γραμμένη πάνω σε έναν πισινό, αυτιά στο μέγεθος πόρτας. Ο βασιλιάς Φίλιππος Β΄ της Ισπανίας είχε εμμονή με τον Μπος και αγόραζε ό,τι δικό του έβρισκε, γι’ αυτό και το Πράδο έχει τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του Μπος οπουδήποτε. Δώστε στον Κήπο περισσότερο χρόνο απ’ όσο νομίζετε ότι χρειάζεστε, γιατί δεν παραδίδει γρήγορα την παραδοξότητά του. Το πλήρες κείμενό μας για τον Κήπο των επίγειων απολαύσεων του Μπος εξετάζει και τα τρία φύλλα.

Γκόγια: από ζωγράφος της αυλής σε εφιάλτη

Φρανθίσκο ντε Γκόγια, Η Τρίτη Μαΐου 1808, ο πίνακας που επινόησε τη σύγχρονη εικόνα του πολέμου, Μουσείο του Πράδο

Το Πράδο έχει τη σπουδαιότερη συλλογή του Φρανθίσκο ντε Γκόγια στον κόσμο, και μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη την πορεία του μέσα σε λίγες αίθουσες, από τα φωτεινά, γοητευτικά σχέδια για ταπισερί της νιότης του ως τη φρίκη των γηρατειών του. Η απαραίτητη στάση είναι η Αίθουσα 64, όπου η Τρίτη Μαΐου 1808 δείχνει ένα απρόσωπο γαλλικό εκτελεστικό απόσπασμα να εκτελεί έναν άντρα με λευκό πουκάμισο που ανοίγει διάπλατα τα χέρια του στη στάση του σταυρωμένου Χριστού. Είναι ο πίνακας που δίδαξε στην τέχνη να δείχνει τον πόλεμο ως θηριωδία και όχι ως δόξα, και κρέμεται δίπλα στο ταίρι του, τη Δεύτερη Μαΐου, που δείχνει την εξέγερση της Μαδρίτης η οποία προκάλεσε τα αντίποινα. Η εις βάθος ανάλυσή μας για την Τρίτη Μαΐου 1808 του Γκόγια εξηγεί γιατί ο άντρας με το λευκό πουκάμισο τα άλλαξε όλα.

Φρανθίσκο ντε Γκόγια, Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του, ένας από τους Μαύρους πίνακες, Μουσείο του Πράδο

Μετά πηγαίνετε στην Αίθουσα 67 για τους Μαύρους πίνακες, τις δεκατέσσερις τοιχογραφίες που ζωγράφισε ο Γκόγια σε μαύρο και καφέ πάνω στους τοίχους του δικού του σπιτιού, στα κουφά, πικρά γηρατειά του, και που δεν προόριζε για τα μάτια κανενός. Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του, ο θεός του χρόνου που χώνει το ματωμένο παιδί του στο στόμα του με τρομαγμένα μάτια, είναι ο πιο διάσημος, και είναι από τις πιο σκοτεινές εικόνες σε οποιοδήποτε μουσείο της γης. Η διαδρομή από τις ηλιόλουστες πρώιμες ταπισερί του Γκόγια ως εδώ είναι η διαδρομή ενός ανθρώπου που είδε τη χώρα του να αυτοκαταστρέφεται, και το Πράδο σας αφήνει να την περπατήσετε αίθουσα προς αίθουσα.

Τιτσιάνο: ο αυτοκράτορας και ο αγαπημένος ζωγράφος της αυτοκρατορίας

Τιτσιάνο, Έφιππο πορτρέτο του Καρόλου Ε΄ στο Μύλμπεργκ, ο πίνακας που επινόησε τον ηρωικό έφιππο ηγεμόνα, Μουσείο του Πράδο

Οι Αψβούργοι της Ισπανίας ήταν οι μεγαλύτεροι πάτρωνες του Τιτσιάνο, γι’ αυτό το Πράδο έχει την καλύτερη συλλογή έργων του στον κόσμο. Το έργο που πρέπει να βρείτε είναι το Έφιππο πορτρέτο του Καρόλου Ε΄ στο Μύλμπεργκ στην Αίθουσα 27, όπου ο πιο ισχυρός άνθρωπος της Ευρώπης βγαίνει μόνος του έφιππος από ένα δάσος την αυγή, με μαύρη και χρυσή πανοπλία, χωρίς στρατό και χωρίς καμία μάχη να φαίνεται πουθενά, με την ίδια τη μοναξιά να συμβολίζει την εξουσία του. Επινόησε το πρότυπο που αντέγραψε κάθε μεταγενέστερος πίνακας ηγεμόνα πάνω σε άλογο. Όσο είστε στις αίθουσες του Τιτσιάνο, κοιτάξτε και τις μυθολογικές του poesie, τις αισθησιακές Δανάες και Αφροδίτες που ζωγράφισε για τον Φίλιππο Β΄, για να δείτε το εύρος του ανθρώπου που μπορούσε να ζωγραφίσει τόσο την αυτοκρατορική εξουσία όσο και την καθαρή ηδονή. Η πλήρης ιστορία βρίσκεται στο κείμενό μας για τον Κάρολο Ε΄ στο Μύλμπεργκ του Τιτσιάνο.

Γκρέκο: οι μακριές μορφές και το παράξενο φως

Γκρέκο, Ο ευγενής με το χέρι στο στήθος, Μουσείο του Πράδο

Ο Γκρέκο, ο ζωγράφος που γεννήθηκε στην Κρήτη και εγκαταστάθηκε στο Τολέδο, μία ώρα από τη Μαδρίτη, ζωγράφιζε μορφές επιμηκυμένες σαν φλόγες, σε ψυχρά, ηλεκτρικά, απόκοσμα χρώματα, και το Πράδο έχει μια δυνατή αίθουσα με έργα του. Το πορτρέτο που πρέπει να βρείτε είναι ο Ευγενής με το χέρι στο στήθος, ένας Ισπανός ευπατρίδης στα μαύρα με λευκό κολάρο, με το δεξί του χέρι ακουμπισμένο στην καρδιά σε μια χειρονομία βαριάς ειλικρίνειας. Είναι από τα πιο αθόρυβα συναρπαστικά πορτρέτα του κτιρίου, το ισπανικό ιδανικό της αξιοπρέπειας και της πίστης συμπυκνωμένο σε ένα μόνο χέρι. Τον Γκρέκο τον ανακάλυψαν ξανά οι πρώτοι μοντερνιστές, που είδαν στις παραμορφώσεις του έναν πρόδρομο των δικών τους, και μετά το Τολέδο, το Πράδο είναι το καλύτερο μέρος για να τον καταλάβετε.

Οι Φλαμανδοί πρωτοπόροι: ο Βαν ντερ Βάιντεν και ο πρώιμος βορράς

Ρόγκιερ βαν ντερ Βάιντεν, Η Αποκαθήλωση, ένας από τους μεγάλους φλαμανδικούς πίνακες, Μουσείο του Πράδο

Επειδή η Ισπανία κυβέρνησε τις Κάτω Χώρες για τόσο πολύ καιρό, το Πράδο είναι από τα καλύτερα μέρη στον κόσμο για την πρώιμη φλαμανδική ζωγραφική. Το αριστούργημα είναι η Αποκαθήλωση του Ρόγκιερ βαν ντερ Βάιντεν, ζωγραφισμένη γύρω στο 1435, όπου δέκα μορφές σε φυσικό μέγεθος κατεβάζουν τον νεκρό Χριστό από τον σταυρό σε έναν ρηχό χώρο με χρυσό φόντο, ενώ η Παναγία που λιποθυμά επαναλαμβάνει τη στάση του γιου της με τέτοια ακρίβεια που τα δύο σώματα ομοιοκαταληκτούν. Η συναισθηματική ένταση και η τεχνική τελειότητα του πίνακα, κάθε δάκρυ, κάθε πτυχή του υφάσματος, κάθε σταγόνα αίματος αποδοσμένη με ακρίβεια κοσμήματος, είναι η κορύφωση της βόρειας τέχνης του 15ου αιώνα. Σταθείτε κοντά και κοιτάξτε τα δάκρυα. Κανείς πριν από τον Βαν ντερ Βάιντεν δεν ζωγράφισε έτσι τον πόνο.

Η πρώιμη ιταλική Αναγέννηση: Φρα Αντζέλικο

Φρα Αντζέλικο, Ο Ευαγγελισμός, το κόσμημα της πρώιμης ιταλικής Αναγέννησης στο Πράδο, Μουσείο του Πράδο

Ο μεγάλος πρώιμος ιταλικός πίνακας του Πράδο είναι ο Ευαγγελισμός του Φρα Αντζέλικο, ζωγραφισμένος γύρω στο 1426, όπου ο άγγελος Γαβριήλ συναντά την Παναγία σε μια λεπτοδουλεμένη ροζ και χρυσή λότζια, ενώ στη γωνία ο Αδάμ και η Εύα εκδιώκονται από τον Παράδεισο, συνδέοντας την πτώση του ανθρώπου με τη στιγμή της υπόσχεσης της λύτρωσής του. Ο Φρα Αντζέλικο ήταν Δομινικανός μοναχός που ζωγράφιζε ως πράξη ευλάβειας, και η τρυφερότητα και η καθαρότητα του έργου, τα φτερά με τις χρυσές άκρες, το απαλό φως, η προσεγμένη προοπτική της αρχιτεκτονικής, το κάνουν ένα από τα πιο αγαπημένα αντικείμενα του μουσείου. Είναι ένα πιο ήσυχο αριστούργημα από τον Μπος ή τον Γκόγια, και ένα χρήσιμο σημείο για να ξεκουράσετε τα μάτια σας ανάμεσα στις πιο θορυβώδεις αίθουσες.

Ντύρερ: ο Γερμανός που υπέγραψε το ίδιο του το πρόσωπο

Άλμπρεχτ Ντύρερ, Αυτοπροσωπογραφία στα 26 (1498), η πρώτη αυτοπροσωπογραφία ενός καλλιτέχνη με επίγνωση του εαυτού του, Μουσείο του Πράδο

Στην Αίθουσα 55B κρέμεται η αυτοπροσωπογραφία του Άλμπρεχτ Ντύρερ του 1498, ο Γερμανός δάσκαλος στα είκοσι έξι του με ιταλικό μετάξι και λεπτά γάντια, με ένα χιονισμένο αλπικό τοπίο να φαίνεται από το παράθυρο και το όνομά του μαζί με ένα έμμετρο δίστιχο γραμμένα στον τοίχο δίπλα στο κεφάλι του. Είναι από τις πρώτες αυτοπροσωπογραφίες όπου ένας καλλιτέχνης παρουσιάζει τον εαυτό του όχι ως τεχνίτη αλλά ως ευγενή και στοχαστή που αξίζει να τον θυμούνται, η πρώτη κίνηση στη μακρά εκστρατεία για να γίνει ο καλλιτέχνης πρόσωπο με κύρος. Λίγες αίθουσες πιο πέρα βρίσκονται ο Αδάμ και η Εύα του Ντύρερ σε φυσικό μέγεθος, του 1507, η απάντηση του βορρά στην ιταλική εμμονή με το τέλειο γυμνό. Η πλήρης ιστορία βρίσκεται στο κείμενό μας για την αυτοπροσωπογραφία του Ντύρερ του 1498.

Πώς να τα δείτε όλα αυτά χωρίς να καταρρεύσετε

Μια ντουζίνα αριστουργήματα είναι ένα ρεαλιστικό μισό ημέρας αν είστε πειθαρχημένοι και μια ολόκληρη μέρα αν χασομεράτε, όπως και πρέπει. Το Πράδο είναι μεγάλο, τα αριστουργήματα είναι σκορπισμένα σε τρεις ορόφους και η προσπάθεια να δείτε τα πάντα είναι ο σιγουρότερος τρόπος να μη δείτε τίποτα. Διαλέξτε τα αδιαπραγμάτευτα, τις Μενίνες, τον Μπος, τις αίθουσες του Γκόγια, τον Τιτσιάνο, και αντιμετωπίστε τα υπόλοιπα ως μπόνους. Καθίστε όποτε μπορείτε. Το Πράδο έχει πάγκους μπροστά στα σημαντικά έργα για κάποιον λόγο, και ο καλύτερος τρόπος να δείτε τις Μενίνες ή τον Κήπο των επίγειων απολαύσεων είναι να κάθεστε ακίνητοι μπροστά τους για δέκα λεπτά αντί να τους κάνετε κύκλους για δύο.

Το Chiaro σας διαβάζει τις λεπτομέρειες που μετράνε μπροστά σε κάθε πίνακα, τον καθρέφτη στις Μενίνες, τη μουσική στην κόλαση του Μπος, τη στάση του Χριστού στο εκτελεστικό απόσπασμα του Γκόγια, τη μάχη που λείπει από τον αυτοκράτορα του Τιτσιάνο, ώστε οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες που αλλιώς θα προσπερνούσατε να σας επισημαίνονται τη στιγμή που στέκεστε εκεί όπου βγάζουν νόημα. Για την πρακτική πλευρά, πότε να πάτε, πώς να μπείτε φθηνά, πώς να σχεδιάσετε τη διαδρομή, διαβάστε τον οδηγό επίσκεψης στο Πράδο. Και αν η Μαδρίτη είναι μία στάση σε ένα μεγαλύτερο ταξίδι, το Πράδο ανήκει στην ίδια κουβέντα με το Λούβρο και το Ουφίτσι, ως ένα από τα λίγα μουσεία στον κόσμο που χτίστηκαν από μια βασιλική συλλογή την οποία πραγματικά δεν μπορείτε να βρείτε πουθενά αλλού.