Przejdź do treści

Co zobaczyć w Museo del Prado: arcydzieła, które się liczą

Opublikowano: • 9 min czytania

Museo del Prado w Madrycie, neoklasyczny gmach Villanuevy, w którym mieści się hiszpańska kolekcja królewska

Museo del Prado posiada około ośmiu tysięcy obrazów i pokazuje mniej więcej tysiąc pięćset z nich, co oznacza, że nawet po długim dniu większość zostaje niezobaczona. Dobra wiadomość jest taka, że do Prado nie przychodzi się po rozległość. Przychodzi się po głębię, bo to w istocie prywatna kolekcja sztuki królów Hiszpanii udostępniona publiczności, a ci królowie mieli konkretne, obsesyjne gusta. Kochali Tycjana. Kochali Boscha. Velázqueza i Goyę trzymali jako malarzy nadwornych. W efekcie Prado nie ma po trochu wszystkiego. Ma najlepsze na świecie zbiory kilku rzeczy, a jeśli pójdziesz prosto do tych kilku rzeczy, zobaczysz jedne z najwspanialszych obrazów, jakie kiedykolwiek powstały, nie wyczerpując się przed tymi, które są po prostu dobre.

Co więc trzeba zobaczyć w Prado? Oto krótka lista. Kilkanaście dzieł, uporządkowanych mniej więcej według tego, gdzie leży siła kolekcji, przed którymi trzeba stanąć, zanim wyjedzie się z Madrytu. Jeśli zobaczysz tylko je i pominiesz resztę, i tak zobaczysz Prado. Praktyczne sprawy – bilety, godziny otwarcia, bezpłatny wieczorny wstęp, jak znaleźć te sale – omawia przewodnik po zwiedzaniu Prado. Ten tekst jest o tym, na co patrzeć, kiedy już jesteś w środku.

Obrazy w Prado, które trzeba zobaczyć, w skrócie

ObrazArtystaSala
Las MeninasDiego Velázquez12
Ogród rozkoszy ziemskichHieronim Bosch56A
Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808Francisco de Goya64
Czarne obrazy, w tym Saturn pożerający swojego synaFrancisco de Goya67
Portret konny Karola V pod MühlbergiemTycjan27
Autoportret (1498)Albrecht Dürer55B
Zdjęcie z krzyżaRogier van der Weydensale flamandzkie, parter
ZwiastowanieFra Angelicosale włoskie, parter
Szlachcic z ręką na piersiEl Grecosale El Greca

Numery sal zmieniają się, kiedy Prado przewiesza obrazy, więc zanim ruszysz, sprawdź bezpłatny plan przy wejściu.

Zacznij od Velázqueza, bo wszyscy tak robią

Najważniejszym obrazem w budynku są Las Meninas Velázqueza, wiszące w sali 12 w samym sercu muzeum, umieszczone tak, że architektura prowadzi cię prosto do nich. To obraz z 1656 roku, na którym Velázquez namalował samego siebie, jak maluje króla i królową Hiszpanii, widocznych tylko jako małe odbicie w lustrze na tylnej ścianie, w otoczeniu małej infantki Małgorzaty, jej dworek, dwojga karłów dworskich i śpiącego psa. Stań w odpowiedniej odległości, a podłoga na obrazie wyda się przedłużeniem podłogi pod twoimi stopami i zrozumiesz, że król i królowa stoją tam, gdzie ty. To najczęściej analizowany obraz sztuki zachodniej i wynagradza każdą minutę, jaką mu poświęcisz. Mamy pełny wpis o Las Meninas, jeśli chcesz przed wizytą wiedzieć, na co zwrócić uwagę.

Skoro jesteś w salach Velázqueza, znajdź jego portrety konne rodziny królewskiej i jego portret z dworu papieża Innocentego X i zauważ, jak swobodnie, niemal niedbale nałożona jest farba z bliska i jak układa się w doskonałą formę, kiedy się cofniesz. Velázquez to powód, dla którego malarze od Maneta po Picassa pielgrzymowali do Madrytu.

Bosch: najdziwniejszy obraz na świecie

Hieronim Bosch, Ogród rozkoszy ziemskich, tryptyk, od którego hiszpański król nie mógł oderwać wzroku, Museo del Prado

W sali 56A wisi Ogród rozkoszy ziemskich, składany tryptyk, który Hieronim Bosch namalował około 1500 roku, przedstawiający raj, ogromny karnawał nagich postaci z gigantycznymi owocami i ptakami oraz zimne, ciemne piekło napędzane muzyką. To najsłynniejszy niewyjaśniony obraz świata, pełen szczegółów, których nie pomieści żadna reprodukcja: człowiek w skorupce jajka, chór śpiewający z nut zapisanych na czyimś pośladku, uszy wielkości drzwi. Król Hiszpanii Filip II miał obsesję na punkcie Boscha i kupował wszystko jego autorstwa, co tylko udało mu się znaleźć, i dlatego Prado ma największą kolekcję Boscha na świecie. Daj Ogrodowi więcej czasu, niż ci się wydaje, że potrzebujesz, bo nie odsłania swojej dziwności szybko. Nasz pełny wpis o Ogrodzie rozkoszy ziemskich Boscha omawia wszystkie trzy skrzydła.

Goya: od malarza nadwornego do koszmaru

Francisco de Goya, Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808, obraz, który wymyślił nowoczesny obraz wojny, Museo del Prado

Prado posiada największą na świecie kolekcję Francisca de Goi i w kilku salach możesz prześledzić całą jego drogę, od jasnych, uroczych kartonów do tapiserii z młodości po grozę jego starości. Obowiązkowym przystankiem jest sala 64, gdzie Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808 pokazuje francuski pluton egzekucyjny bez twarzy, rozstrzeliwujący mężczyznę w białej koszuli, który rozkłada szeroko ramiona w pozie ukrzyżowanego Chrystusa. To obraz, który nauczył sztukę pokazywać wojnę jako okrucieństwo, a nie chwałę, i wisi obok swojego odpowiednika, 2 maja 1808 w Madrycie, przedstawiającego madryckie powstanie, które wywołało represje. Nasz wpis o Rozstrzelaniu powstańców madryckich Goi wyjaśnia, dlaczego mężczyzna w białej koszuli zmienił wszystko.

Francisco de Goya, Saturn pożerający swojego syna, jeden z Czarnych obrazów, Museo del Prado

Potem idź do sali 67 na Czarne obrazy, czternaście malowideł, które Goya namalował czernią i brązem na ścianach własnego domu w głuchej, gorzkiej starości i których nie przeznaczał dla niczyich oczu. Najsłynniejszy jest Saturn pożerający swojego syna – bóg czasu wpychający sobie do ust zakrwawione dziecko, z przerażonymi oczami – i to jeden z najmroczniejszych obrazów w jakimkolwiek muzeum na ziemi. Droga od słonecznych wczesnych tapiserii Goi do tego to droga człowieka, który patrzył, jak jego kraj sam się niszczy, a Prado pozwala ci przejść ją sala po sali.

Tycjan: cesarz i ulubiony malarz imperium

Tycjan, Portret konny Karola V pod Mühlbergiem, obraz, który wymyślił bohaterskiego władcę na koniu, Museo del Prado

Hiszpańscy Habsburgowie byli największymi mecenasami Tycjana, więc Prado ma najlepszą kolekcję Tycjana na świecie. Dzieło, które trzeba znaleźć, to Portret konny Karola V pod Mühlbergiem w sali 27, na którym najpotężniejszy człowiek w Europie wyjeżdża samotnie z lasu o świcie w czarno-złotej zbroi, bez armii i bez śladu bitwy, a sama samotność jest symbolem jego władzy. Ten obraz wymyślił wzór, który kopiował każdy późniejszy obraz władcy na koniu. Skoro jesteś w salach Tycjana, spójrz też na jego mitologiczne poesie, zmysłowe obrazy z Danae i Wenus namalowane dla Filipa II, żeby zobaczyć rozpiętość człowieka, który potrafił malować zarówno cesarską potęgę, jak i czystą przyjemność. Pełną historię opowiada nasz wpis o Karolu V pod Mühlbergiem Tycjana.

El Greco: wydłużone postacie i dziwne światło

El Greco, Szlachcic z ręką na piersi, Museo del Prado

El Greco, urodzony na Krecie malarz, który osiadł w Toledo, godzinę drogi od Madrytu, malował postacie wydłużone jak płomienie, w zimnych, elektrycznych, nieziemskich barwach, a Prado ma mocną salę jego obrazów. Portret, który trzeba znaleźć, to Szlachcic z ręką na piersi: hiszpański szlachcic w czerni z białą kryzą, z prawą dłonią położoną na sercu w geście poważnej szczerości. To jeden z najciszej przykuwających uwagę portretów w budynku, hiszpański ideał godności i wiary skondensowany w jednej dłoni. El Greca odkryli na nowo pierwsi moderniści, którzy w jego deformacjach widzieli zapowiedź własnych, a po Toledo Prado jest najlepszym miejscem, żeby go zrozumieć.

Prymitywiści flamandzcy: Van der Weyden i wczesna Północ

Rogier van der Weyden, Zdjęcie z krzyża, jeden z wielkich obrazów flamandzkich, Museo del Prado

Ponieważ Hiszpania tak długo rządziła Niderlandami, Prado jest jednym z najlepszych miejsc na świecie, żeby oglądać wczesne malarstwo flamandzkie. Arcydziełem jest Zdjęcie z krzyża Rogiera van der Weydena, namalowane około 1435 roku, na którym dziesięć postaci naturalnej wielkości opuszcza martwego Chrystusa z krzyża w płytkiej przestrzeni na złotym tle, a omdlewająca Maryja Panna powtarza pozę syna tak dokładnie, że oba ciała się rymują. Intensywność emocjonalna i techniczna doskonałość tego obrazu, każda łza, każda fałda materii, każda kropla krwi oddana z jubilerską precyzją, to szczytowe osiągnięcie XV-wiecznej sztuki północnej. Podejdź blisko i spójrz na łzy. Nikt przed Van der Weydenem nie malował żalu w ten sposób.

Wczesny renesans włoski: Fra Angelico

Fra Angelico, Zwiastowanie, klejnot wczesnego włoskiego renesansu w Prado, Museo del Prado

Wielkim wczesnowłoskim obrazem Prado jest Zwiastowanie Fra Angelica, namalowane około 1426 roku, na którym archanioł Gabriel spotyka Maryję Pannę w delikatnej różowo-złotej loggii, a w rogu Adam i Ewa zostają wypędzeni z Edenu, co łączy upadek człowieka z chwilą obiecanego mu odkupienia. Fra Angelico był dominikaninem, który malował jako akt pobożności, a czułość i klarowność tego dzieła – skrzydła ze złotymi końcami, miękkie światło, staranna perspektywa architektury – czynią je jednym z najbardziej ukochanych obiektów w muzeum. To cichsze arcydzieło niż Bosch czy Goya i dobre miejsce, żeby dać odpocząć oczom między głośniejszymi salami.

Dürer: Niemiec, który podpisał własną twarz

Albrecht Dürer, Autoportret w wieku 26 lat (1498), pierwszy autoportret świadomego siebie artysty, Museo del Prado

W sali 55B wisi autoportret Albrechta Dürera z 1498 roku: niemiecki mistrz w wieku dwudziestu sześciu lat, we włoskim jedwabiu i w eleganckich rękawiczkach, z ośnieżonym alpejskim krajobrazem za oknem i z własnym imieniem oraz rymowanym dwuwierszem wypisanym na ścianie obok głowy. To jeden z pierwszych autoportretów, na których artysta przedstawia się nie jako rzemieślnik, ale jako dżentelmen i myśliciel godny zapamiętania – pierwszy ruch w długiej kampanii o nadanie artyście statusu. Kilka sal dalej są namalowani przez Dürera w naturalnej wielkości Adam i Ewa z 1507 roku, północna odpowiedź na włoską obsesję doskonałego aktu. Pełną historię opowiada nasz wpis o autoportrecie Dürera z 1498 roku.

Jak zobaczyć to wszystko i nie paść

Kilkanaście arcydzieł to realistyczne pół dnia, jeśli jesteś zdyscyplinowany, i cały dzień, jeśli się zatrzymujesz, a powinieneś. Prado jest duże, arcydzieła są rozrzucone na trzech piętrach, a próba zobaczenia wszystkiego to najpewniejszy sposób, żeby nie zobaczyć niczego. Wybierz to, z czego nie zrezygnujesz – Las Meninas, Boscha, sale Goi, Tycjana – a resztę traktuj jako dodatek. Siadaj, kiedy możesz. Prado nie bez powodu ma ławki przed najważniejszymi dziełami, a najlepszy sposób, żeby zobaczyć Las Meninas albo Ogród rozkoszy ziemskich, to siedzieć przed nimi nieruchomo przez dziesięć minut, zamiast krążyć wokół przez dwie.

Chiaro opowiada o szczegółach, które mają znaczenie, przed każdym obrazem – o lustrze w Las Meninas, muzyce w piekle Boscha, pozie Chrystusa w plutonie egzekucyjnym Goi, brakującej bitwie u cesarza Tycjana – tak że konkretne detale, obok których inaczej byś przeszedł, zostają ci wskazane, gdy stoisz tam, gdzie mają sens. Jeśli chodzi o praktyczną stronę – kiedy iść, jak wejść tanio, jak zaplanować trasę – przeczytaj przewodnik po zwiedzaniu Prado. A jeśli Madryt to jeden z przystanków w dłuższej podróży, Prado należy do tej samej rozmowy co Luwr i Uffizi – do garstki muzeów na świecie zbudowanych z kolekcji królewskiej, której naprawdę nie da się odtworzyć nigdzie indziej.