კონტენტზე გადასვლა

„ადამის შექმნის“ ფარული მნიშვნელობა: რატომ არის ღმერთის მოსასხამში ტვინი

გამოქვეყნდა: • კითხვის დრო: 11 წთ

მიქელანჯელოს „ადამის შექმნა“ სიქსტის კაპელის ჭერზე: ღმერთი ადამისკენ იწვდის ხელს, მის გარშემო კი წითელი მოსასხამია

1990 წლის ოქტომბერში ინდიანაპოლისელმა მეან-გინეკოლოგმა, ფრენკ ლინ მეშბერგერმა, Journal of the American Medical Association-ში ორგვერდიანი სტატია გამოაქვეყნა, რომელმაც გააკეთა ის, რაც ათას ხელოვნებათმცოდნეს ოთხას სამოცდათვრამეტი წლის განმავლობაში ვერ გაეკეთებინა. მან სიქსტის კაპელის ჭერს შეხედა და შეამჩნია, რომ „ადამის შექმნაში“ ღმერთის გარშემო აფრიალებული წითელი ფორმა ადამიანის ტვინის განივი ჭრილია.

არა ბუნდოვანი მსგავსება. არა ღვთისმოსავი მეტაფორა. ანატომიურად ზუსტი სქემა, ღარებით სწორ ადგილებზე, ტვინის ღეროთი, რომელიც იქ ეშვება, სადაც ტვინის ღერო ეშვება, და ჰიპოფიზის ყუნწით, რომელიც ზუსტად იქ ჩამოდის, სადაც ნეიროქირურგი მის პოვნას მოელოდა. როგორც კი ამას დაინახავთ, ფრესკა რელიგიური სცენა აღარ არის და არგუმენტად იქცევა. კითხვა ისაა, რას ეხება ეს არგუმენტი — და როგორ შეძლო ადამიანმა, რომელიც სამწლინახევარი ზურგზე წოლით ხატავდა, ვატიკანის შუაგულში ადამიანის ტვინი ისე შეეპარებინა, რომ თითქმის ნახევარი ათასწლეულის განმავლობაში არავის შეემჩნია.

„ადამის შექმნის“ ფარული მნიშვნელობა, რომელიც ექიმმა დაინახა

მეშბერგერი ხელოვნებათმცოდნე არ იყო. ის პრაქტიკოსი მეან-გინეკოლოგი იყო, რომელიც დღისით ინდიანაში ბავშვებს აჩენინებდა, საღამოობით კი მიქელანჯელოზე კითხულობდა. თავსატეხს, რომელიც მის თავისუფალ დროს შთანთქავდა, მარტივი საწყისი ჰქონდა: ის სულ უყურებდა პანელს და ფიქრობდა, რომ წითელი ქსოვილი ღმერთის უკან ქსოვილს არ ჰგავდა. ის ჰგავდა რაღაცას, რაც სამედიცინო სასწავლებელში გაეკვეთა.

ამიტომ ის შემოხაზა. მოსასხამის კონტური ტვინის საგიტალური ჭრილის სახელმძღვანელოს ილუსტრაციას დაადო, და დამთხვევა თითქმის უხერხულად ზუსტი იყო. შუბლის წილი იქაა, სადაც ღმერთის მხარი წინ იწევს. საფეთქლის წილი იმ ანგელოზის ქვეშ ამობურცულა, რომლის მუხლიც ღმერთის ნეკნებს ეკვრის. ტვინის ღერო მწვანე სარტყლისკენ ეშვება, რომელიც თავად ხერხემლის არტერიას მიჰყვება. მოსასხამის ქვედა შუა ნაწილში პატარა ფუნჯაა, რომელიც ჰიპოფიზს შეესაბამება. ცარიელი სივრცე ღმერთის უკან, ბნელი სიცარიელე, სადაც მიქელანჯელომ ფრესკა თითქმის შიშველი დატოვა, ვაროლის ხიდია.

„ვვარაუდობ, რომ მიქელანჯელომ, გამოცდილმა ანატომმა, ღმერთის გამოსახულებაში ტვინის გამოსახულება დამალა და ამით განაცხადი გააკეთა ღვთაებრიობის ბუნებაზე“, წერდა მეშბერგერი. სტატია სამ სვეტს იკავებდა, ერთი სქემა ჰქონდა და შეცვალა ის, თუ როგორ იყურება ზემოთ სიქსტის კაპელაში ყველა სერიოზული დამთვალიერებელი. ის მწვალებლობად არ მიიღეს. ის მიიღეს, როგორც რაღაც, რაც იქ ყოველთვის იყო და იმალებოდა.

მოქანდაკე, რომელსაც ხატვა უბრძანეს

იმის გასაგებად, რატომ ჩნდება „ადამის შექმნის“ ტვინი იქ, სადაც ჩნდება, უნდა გესმოდეთ, რომ მიქელანჯელო ბუონაროტის თავიდანვე არ უნდოდა ხარაჩოზე ყოფნა. 1508 წელს ის ოცდაცამეტი წლის იყო, უკვე ცნობილი წმინდა პეტრეს ტაძრის „პიეტათი“ და ფლორენციის „დავითით“, და საკუთარ თავს მოქანდაკედ თვლიდა. ხატვა სხვებისთვის იყო. მას თითქმის არაფერი ჰქონდა დახატული, მით უმეტეს კაპელის ჭერის მასშტაბის, და როცა პაპმა იულიუს II-მ რომში დაიბარა და გამოუცხადა, რომ სიქსტის კამარას ფრესკით მოხატავდა, მიქელანჯელომ თავის დაძვრენა სცადა.

მას სჯეროდა, რომ დაკვეთა მახე იყო, რომელიც მისმა მეტოქემ, დონატო ბრამანტემ, ახალი წმინდა პეტრეს ტაძრის არქიტექტორმა, მოუწყო, რომელსაც სურდა, რომ მიქელანჯელოს მისთვის უცნობ მედიუმში ჩაეჭრა. მან მეგობარს მისწერა, რომ ხაფანგში აბამდნენ. პაპმა მოსმენაზე უარი თქვა. იულიუსი მეომარი პაპი იყო, ადამიანი, რომელიც პირადად, სრულ აბჯარში ხელმძღვანელობდა ჯარებს ბრძოლის ველზე, და როცა გადაწყვეტდა, რომ რაღაც მოხდებოდა, ის ხდებოდა. მიქელანჯელო 1508 წლის გაზაფხულზე ხარაჩოზე ავიდა და პიგმენტის ბათქაშთან შერევა დაიწყო.

ის სამწლინახევარი ხატავდა. ზურგზე წოლით ხატავდა — ეს ნაწილი მართალია, მიუხედავად მითისა, რომ ფეხზე იდგა. ხატავდა, როცა ბათქაში თვალებსა და წვერში უწვეთავდა, კისერი ისე ჰქონდა უკან გადახრილი, რომ სონეტი დაწერა, სადაც ჩიოდა, რომ სირიულ მშვილდად, მოხრილ საგნად იქცა, მისი სახე კი ჭერიდან ჩამონაწვეთის მოზაიკურ იატაკად. ერთ დილას რისხვით გაუშვა თანაშემწეები და მისი უმეტესი ნაწილი მარტომ დახატა. ფულს ნაწილ-ნაწილ და დაგვიანებით უხდიდნენ.

როცა დაასრულა, ცხრა ცენტრალურ პანელზე სამასზე მეტი ფიგურა ჰქონდა დახატული, რომლებიც კაპელის მთელ სიგრძეზე, საკურთხევლიდან კარამდე, დაბადების წიგნის ამბავს უკუღმა ყვებოდნენ. შედიხართ ამბის ბოლოს — ნოეს სიმთვრალე — და ფრესკა დროში უკან, დასაწყისისკენ მიაბიჯებს. „ადამის შექმნა“ საკურთხევლის მხრიდან მეოთხე პანელია. ის ყველაზე დრამატული არ არის. „სინათლის სიბნელისგან გამოყოფაში“ მეტი ცეცხლია. „წარღვნაში“ მეტი ადამიანია. მაგრამ „ადამის შექმნა“ ისაა, რომელიც მაგნიტზე, მაისურზე, iPhone-ის ქეისზე გინახავთ.

„ადამის შექმნის“ თითები, რომლებიც ერთმანეთს არასოდეს ეხებიან

ორი თითი, თითქმის ერთმანეთთან შეხებული, მათ შორის დაახლოებით ერთნახევარი დიუმის შუალედით. მეშბერგერი ერთადერთი ავტორი არ არის, რომელმაც შეამჩნია, რომ ეს შუალედი მთელი ნახატია. თითები რომ შეხებოდნენ, ნახატი დასრულებული იქნებოდა. ადამი ცოცხალი იქნებოდა. ამბავი დამთავრებული. შუალედი წინა წამია. ეს ის მომენტია, რომლის გაყინვაც მიქელანჯელომ აირჩია, რადგან „თითქმის“-ის მომენტი მისვლის მომენტზე საინტერესოა.

მაგრამ თავად თითებს შეხედეთ. ღმერთის მარჯვენა საჩვენებელი თითი დაჭიმულია, გაშვერილი, მწვდომი. ადამისა მარცხენაა, მოდუნებული, უღონო, ჩამოშვებული. სტანდარტული წაკითხვით, ღმერთი სიცოცხლეს აძლევს, ადამი კი იღებს. ამას ამბობენ ფირფიტები და ამას უყვებოდნენ ას მილიონ ტურისტს. ეს თითქმის ნამდვილად არასწორიცაა.

ადამი პანელზე უკვე ცოცხალია. მისი თვალები ღიაა. მისი სხეული კუნთოვანი და ჩამოყალიბებულია. ის ახალგაზრდა მეფესავით წამოწოლილა ბორცვზე და ღმერთს ისე უყურებს, რომ ეს ბოლომდე თაყვანისცემა არ არის — უფრო ამოცნობაა. ნახატი ბიოლოგიური სიცოცხლის საჩუქარზე რომ ყოფილიყო, ადამი ნაპერწკლის მოსვლამდე უსიცოცხლო იქნებოდა. ის უსიცოცხლო არ არის. ის ელოდება.

რასაც ღმერთი აძლევს, თუ კომპოზიციას ისე წაიკითხავთ, როგორც მეშბერგერმა წაიკითხა მოსასხამი, სხვა რამაა. ის აძლევს იმას, რაც ადამს ადამიანად აქცევს და არა ცხოველად. ის გონებას აძლევს.

ანატომია სიქსტის კაპელაში, მოსასხამში დამალული

აქ ჩნდება ტვინი. ნახატი სულის საჩუქარზე რომ ყოფილიყო, მოელოდით, რომ სული სადმე ხილულ ადგილას იქნებოდა — მტრედი, სინათლის სხივი, ალი. არაფერი ამისთანა იქ არ არის. იქ არის ღმერთი, ანგელოზებით გარშემორტყმული, წითელი ქსოვილის ორგანოს ფორმის ღრუბელში ჩასმული.

სიქსტის კაპელის ჭერის „ადამის შექმნის“ პანელი: ღმერთი, ანგელოზები და აფრიალებული წითელი მოსასხამი

მეშბერგერმა ის სტრუქტურა-სტრუქტურა გაიარა. მოსასხამის გარე კონტური ტვინის გარე ზედაპირს მიჰყვება, მათ შორის ძალიან კონკრეტულ ჩაღრმავებას, სადაც სილვიუსის ნაპრალი შუბლის და საფეთქლის წილებს ჰყოფს. ანგელოზი პირდაპირ ღმერთის ქვეშ, რომლის სხეულიც ღმერთის მარჯვენა მკლავის ქვეშ იღუნება, ნათხემის ადგილს იკავებს. მეორე ანგელოზის ფეხი იქ ეკიდება, სადაც ტვინის ღერო ეშვება. ტერფი იქ იწევა, სადაც ზურგის ტვინი იქნებოდა. მხედველობის ჯვარედინი, ჰიპოფიზი, ჰიპოთალამუსი — თითოეულს ქსოვილში შესაბამისი ნიშანი აქვს. მწვანე შარფი, რომელიც მოსასხამის უკან ფრიალებს, ხერხემლის არტერიაა.

ქვედა შუა ნაწილში კი პატარა დეტალია, პაწაწინა ამონაზარდი, რომელიც მეშბერგერმა ჰიპოფიზად, ენდოკრინულ სისტემას მმართველ მთავარ ჯირკვლად ამოიცნო. ფრესკაზე ბავშვი ანგელოზის ფეხი ისეა განლაგებული, რომ მისი კოჭი და ტერფი სქემაზე ზუსტად ჰიპოფიზის ადგილს ემთხვევა. ეს ისეთი რამაა, რასაც შემთხვევითობით ვერ ახსნი. მიქელანჯელომ ბავშვის ტერფი იქ მოათავსა, სადაც ზრდისა და გამრავლების მმართველი ჯირკვალი იქნებოდა, და იქ 1511 წელს მოათავსა, სამასი წლით ადრე, სანამ ევროპაში ვინმე ჰიპოფიზის თანამედროვე ანატომიას გამოაქვეყნებდა.

სიქსტის კაპელის ტვინი ციკლში ერთადერთი დამალული ანატომიური დეტალიც არ არის. 2010 წელს ჯონს ჰოპკინსის ორმა ნეიროანატომმა, იან სუკმა და რაფაელ ტამარგომ, შემდგომი სტატია გამოაქვეყნეს, სადაც ტვინის ღერო სხვა პანელში, „სინათლის სიბნელისგან გამოყოფაში“ ამოიცნეს. მათი მტკიცებით, ღმერთის კისერი ამ პანელზე ადამიანის ტვინის ღეროს განივ ჭრილადაა გადმოცემული, სტრუქტურებით, რომლებიც კანის დაჭიმულ მემბრანაში ჩანს. ორივე სტატიის არგუმენტი ერთია. ანატომია დეკორატიული არ არის. ის თემაა.

მიქელანჯელო ანატომი

საიდან იცოდა მხატვარმა, როგორ გამოიყურება ტვინი შიგნიდან? იქიდან, რომ ერთი თავად გაკვეთა.

1508 წლისთვის მიქელანჯელო თითქმის ოცი წელი კვეთდა ადამიანის გვამებს. მან ჯერ კიდევ მოზარდმა დაიწყო ფლორენციაში, სანტო სპირიტოს ჰოსპიტლის მიცვალებულთა სახლში, სადაც წინამძღვარმა ნება დართო, გაეკვეთა იმ პაციენტების სხეულები, რომლებიც ისე გარდაიცვალნენ, რომ ოჯახი არავის ჰყავდა. საზღაურად მან ხის ჯვარცმა გამოკვეთა. მიქელანჯელოს ანატომიური საიდუმლო, თუ ის ოდესმე საიდუმლო იყო, ისაა, რომ მას ადამიანის სხეულის შიგნით მეტი ჰქონდა ნანახი, ვიდრე თავისი საუკუნის ნებისმიერ მხატვარს.

მიქელანჯელოს ანატომიური ნახატი ფეხის კუნთებით, რომელიც მისი, როგორც გამკვეთის, გამოცდილებას აჩვენებს

ის ხატავდა იმას, რასაც ხედავდა. მისი ათეულობით ანატომიური ნახატი შემორჩა, წითელი და შავი ცარცით, გატყავებული კუნთებითა და გაშიშვლებული სახსრებით, ზოგი ისეთი დეტალური, რომ XX საუკუნის ქირურგები მათ სასწავლო მასალად იყენებდნენ. მას ესმოდა მუცლის კუნთების განლაგება, როგორ ემაგრება ტრაპეციული კუნთი ბეჭს, ხერხემლის მოხრა დაძაბულობისას. მას ესმოდა ტვინი. მას ხელში ეჭირა ტვინი.

ეს მნიშვნელოვანია, რადგან სტანდარტული წაკითხვის სტანდარტული დაცვა — რომ მოსასხამი უბრალოდ მოსასხამია, რომ მეშბერგერი ნიმუშებს ხედავს იქ, სადაც არ არის — მოითხოვს, დაიჯეროთ, რომ გამოცდილმა ანატომმა, რომელსაც თავისუფლება ჰქონდა, შეექმნა სცენა ადამიანის ცნობიერების შექმნაზე, დახატა ქსოვილი, რომელიც შემთხვევით ცნობიერების ორგანოს ემთხვევა. ეს შეუძლებელი არ არის. უბრალოდ იმდენად ნაკლებად სავარაუდოა, რომ დაჯერება ჭირს.

რისი ხმამაღლა თქმაც მიქელანჯელოს არ შეეძლო

თუ მიქელანჯელომ ტვინი მოსასხამში მართლაც განზრახ მოათავსა, კითხვა ისაა, რატომ. საუკეთესო პასუხი კი ისაა, რაზეც მეშბერგერი მიანიშნებდა, მაგრამ ბოლომდე არ თქვა: იმიტომ, რომ ამის სიტყვებით თქმა არ შეეძლო.

1511 წლის თეოლოგიურ კლიმატში ადგილი არ იყო მტკიცებისთვის, რომ ღმერთის საჩუქარი კაცობრიობისთვის ცნობიერება იყო და არა სული. სული კატეგორია იყო, რომელიც ეკლესიას უკვე გადაწყვეტილი ჰქონდა. ის ჩასახვისას ჩაედინებოდა. ის არამატერიალური იყო. მას არაფერი ჰქონდა საერთო თავის ქალაში მოთავსებულ ვარდისფერ ჟელესთან. იმის თქმა, რომ ღვთაებრივი ნაპერწკალი ტვინის ქიმიის საქმე იყო, საუკეთესო შემთხვევაში ფილოსოფიური სკანდალი იქნებოდა. უარეს შემთხვევაში კი მწვალებლობა, მწვალებლებს კი 1511 წლის რომში სიცოცხლის ხანმოკლე პერსპექტივა ჰქონდათ.

მაგრამ მიქელანჯელო ნეოპლატონიკოსი იყო, ლორენცო მედიჩის კარზე აღზრდილი, მარსილიო ფიჩინოსა და პიკო დელა მირანდოლას გვერდით განათლებამიღებული. ნეოპლატონური იდეა, რომ ღვთაებრიობა ადამიანის აზროვნების უნარში ვლინდება, მარგინალური არ იყო; ეს იყო ფლორენციელ ჰუმანისტთა იმ წრის ინტელექტუალური ავეჯი, რომელშიც მიქელანჯელო გაიზარდა. მას წაკითხული ექნებოდა პიკოს „900 თეზისი“ და „სიტყვა ადამიანის ღირსებაზე“, რომელიც ამტკიცებდა, რომ კაცობრიობას ცხოველებისგან ინტელექტი, აზროვნების ძალა, გონება გამოარჩევს.

1511 წელს კაპელის ჭერზე ასეთ არგუმენტს ვერ დახატავდი. მაგრამ ტვინს კი დახატავდი. და შეგეძლო ისე დაგეხატა, რომ ჭერს მიჩერებულ მეცნიერს ამოეცნო, ხოლო გამვლელ კარდინალს მხოლოდ ქსოვილი და ანგელოზები დაენახა. ეს იგივე სტრატეგიაა, რომელსაც მოგვიანებით გალილეო თავისი ტელესკოპით გამოიყენებდა: თქვი სადავო რამ ისეთი ფორმით, რომელსაც მხოლოდ ინიცირებულები წაიკითხავენ.

ეს ის წაკითხვაა, რომელსაც დღეს ისტორიკოსების უმეტესობა იღებს, ვინც მეშბერგერს სერიოზულად ეკიდება. შუალედს გადაღმა გადაცემული საჩუქარი ზოგადი სასიცოცხლო ძალა არ არის. ეს ცოდნის უნარია.

რა არის ღმერთის უკან „ადამის შექმნაში“

დაითვალეთ ფიგურები ღმერთის უკან. თერთმეტი არიან, ანგელოზები და ბავშვები, მისი გაშლილი მკლავის ქვეშ შეყუჟულები, წითელ მოსასხამში მიჭყლეტილები. ხელოვნებათმცოდნეები საუკუნეებია დაობენ, ვინ არიან ისინი. ყველაზე გავრცელებული წაკითხვით, ქალი, რომელიც ღმერთის მარცხენა მკლავის ქვეშიდან იყურება, ევაა, ჯერ შეუქმნელი, ღმერთის გონებაში უკვე არსებული, სანამ შემდეგ პანელზე გამოჩნდება. ბავშვს, რომლის მხარზეც ღმერთის მარცხენა ხელი დევს, ზოგჯერ იესოდ მიიჩნევენ, რომელიც განკაცებას ელოდება.

მეშბერგერის წაკითხვა ამას ცვლის. თუ მოსასხამი ტვინია, მასში მყოფი ფიგურები აზრებია. ისინი ის არიან, რაც ღმერთის თავშია შექმნის მომენტში. ევა და მომავალი ქრისტე სიტყვასიტყვითი არსებები არ არიან; ისინი იდეებია, მომავალი, გეგმა. ქალი ადამს უყურებს, რადგან ის ადამის თანამეცხედრის აზრია. ბავშვი ღმერთის ხელქვეშ იმ ბავშვის აზრია, რომელიც დასჭირდებათ იმის გამოსასწორებლად, რასაც ადამი სულ მალე გააფუჭებს.

სწორედ ამიტომ დახატა მიქელანჯელომ სცენა ჭვრეტის მომენტად და არა მოქმედების მომენტად. ღმერთი შელოცვას არ აკეთებს. ის ფიქრობს. ადამს სული კი არ ედგმება. ის ჩაიფიქრება.

Chiaro სწორედ იმ ადგილასაა სასარგებლო, სადაც ეს წაკითხვა ჩნდება. დადექით საკურთხევლიდან მეოთხე პანელის ქვეშ, კისერი გაწიეთ და იპოვეთ ჰიპოფიზის ამონაზარდი ღმერთის მარცხენა იდაყვთან, სანამ ყურში მეშბერგერის სტატიას გიყვებიან. დეტალი მხოლოდ მაშინ მუშაობს, თუ შეხედვამდე იცით, სად უნდა შეხედოთ, ჭერი კი ზედმეტად მაღლაა და ოთახი ზედმეტად გადატვირთული, რომ ვინმემ რეალურ დროში გაგიძღვეთ.

რესტავრაცია, რომელმაც ფერები დააბრუნა

XX საუკუნის უმეტეს ნაწილში ვერავინ დაინახავდა იმას, რაც მეშბერგერმა დაინახა, რადგან ჭერი ტალახიანი გუბის ფერისა იყო. სანთლის კვამლის, საკმევლის, ზეთის ლამპებისა და მილიონობით დამთვალიერებლის სხეულის სითბოს ოთხმა საუკუნემ ფრესკა ისეთი სქელი ჭუჭყის ფენით დაფარა, რომ მკვლევრებს მთელი წიგნები ჰქონდათ დაწერილი მიქელანჯელოს „მქრქალ, პირქუშ პალიტრაზე“. ისინი ჭუჭყს აღწერდნენ.

1980-დან 1994 წლამდე ვატიკანის რესტავრატორთა გუნდმა ჯანლუიჯი კოლალუჩის ხელმძღვანელობით ჭუჭყი გამხსნელებითა და ბამბის ბალიშებით, სანტიმეტრ-სანტიმეტრ მოაშორა. ის, რაც ქვემოდან გამოჩნდა, მქრქალი სულაც არ იყო. ეს იყო ვარდისფერი, მწვანე და მჟავე ყვითელი ადამიანისა, რომელმაც ფრესკა ფლორენციულ სახელოსნოში ისწავლა, რომელიც ტემპერაზე იყო სპეციალიზებული და არ იცოდა, რომ ფრესკა პირქუში უნდა ყოფილიყო. მიქელანჯელო კოლორისტივით ხატავდა. რესტავრაცია უდავო არ ყოფილა — კრიტიკოსების მცირე, მაგრამ ხმაურიანი ჯგუფი, ამერიკელი ხელოვნებათმცოდნის, ჯეიმზ ბეკის მეთაურობით, ამტკიცებდა, რომ მწმენდავებმა საბოლოო დამცავი ლესირება მოაშორეს, რომელიც მიქელანჯელომ თავად დაამატა, რითაც მოდელირება გააბრტყელეს და კონტრასტები იმაზე მეტად გაამკვეთრეს, ვიდრე მიქელანჯელოს ჰქონდა ჩაფიქრებული.

დროთა განმავლობაში ბეკმა ეს დავა წააგო. მტკიცებულებების წონა დღეს მიუთითებს, რომ მოშორებული მართლაც ჭუჭყი იყო და რომ ფერები, რომლებიც კოლალუჩიმ გამოაჩინა, ახლოსაა იმასთან, რაც მიქელანჯელომ დახატა. აღსანიშნავია, რომ მეშბერგერის სტატია რესტავრაციის შუაგულში დაიწერა. შესაძლოა, მან მოსასხამი უფრო ნათლად დაინახა, ვიდრე XVI საუკუნის შემდეგ ნებისმიერმა მნახველმა.

ისევ თითი, ოღონდ ამჯერად უკნიდან

დაუბრუნდით თითებს. თუ ტვინის არგუმენტს გაჰყევით, მეორე დეტალიც ცხადი ხდება. შეხედეთ ღმერთის მაჯის მდებარეობას მკლავთან მიმართებით. წინამხარი მოსასხამიდან ზუსტად იმ ადგილას გამოდის, სადაც ნამდვილ ადამიანის ტვინში მოტორული ქერქი მდებარეობს — ქსოვილის ზოლი, რომელიც მკლავის, ხელისა და თითების ნებით მოძრაობას აკონტროლებს. ნევროლოგები ამ არეს ცენტრალური წინა ხვეულს უწოდებენ. მეშბერგერის გადაფარვაზე ღმერთის მკლავი ცენტრალური წინა ხვეულიდან გამოდის და მისი თითი იწვდის.

სხვა სიტყვებით, ღმერთის ხელი ტვინის იმ ნაწილიდან გამოდის, რომელიც ხელებს მართავს. ეს ის დეტალია, რომელიც, როცა ბოლომდე აღიქმება, წყვეტს დავას იმაზე, შემთხვევითია თუ არა მოსასხამის მსგავსება. მკლავი ტვინიდან ზუსტად იმ წერტილში გამოდის, სადაც ნეიროანატომი დახატავდა. ეს დეკორაცია არ არის. ეს სქემაა, და მიქელანჯელო მკვდარ ენაზე მწერალი ადამიანის სიფაქიზით გაჩვენებთ, რა არის, მისი აზრით, სინამდვილეში ღმერთის ხელი.

რას მიაქციოთ ყურადღება, როცა მას ნახავთ

ცხოვრებაში ფრესკას, საუკეთესო შემთხვევაში, ორჯერ ნახავთ. ერთხელ სასკოლო ექსკურსიაზე, ერთხელ თაფლობის თვეზე. იქნებ მესამედაც, რომში საქმიან მოგზაურობაზე, როცა ერთი თავისუფალი ნაშუადღევი გამოგიჩნდებათ. დაცვა სიჩუმისკენ მოგიწოდებთ, ჭერი ორმოცდაათი ფუტის სიმაღლეზე იქნება, და დაახლოებით ცხრა წუთი გექნებათ, სანამ თქვენ უკან მდგარი რიგი მოთმინებას დაკარგავს.

ამ ცხრა წუთში სამი რამის პოვნა ღირს.

პირველი: შუალედი თითებს შორის. არა თითები — შუალედი. შენიშნეთ, რომ ადამის თითი ჩამოშვებულია, ღმერთისა კი იწვდის. ასიმეტრიაშია მთელი აზრი.

მეორე: მოსასხამი. მოძებნეთ გარე კონტური. თვალით გაჰყევით. შუბლის წილი, სადაც ღმერთის მხარია, საფეთქლის წილი ანგელოზის ქვეშ, რომელსაც ფეხი უკან აქვს მოკეცილი, ტვინის ღერო, რომელიც მწვანე სარტყლისკენ ეშვება. ორმოცდაათი ფუტიდან ჰიპოფიზს ვერ დაინახავთ, მაგრამ სილუეტს დაინახავთ.

მესამე: ადამის თვალები. ის უკვე ღმერთს უყურებს. ჰკითხეთ საკუთარ თავს, რას ხედავთ: სხეულს, რომელსაც სიცოცხლე ედგმება, თუ გონებას, რომელსაც აზრს აწვდიან.

ჭერის ნახვაში ისაა საქმე, რომ ის აჯილდოებს დამთვალიერებელს, რომელსაც წინასწარ აქვს წაკითხული. ვინც მოუმზადებლად შედის, ჭერს ხედავს. ვინც თავში მეშბერგერით შედის, ხედავს არგუმენტს იმაზე, რა აქცევს ადამიანს ადამიანად, ინკვიზიციისთვის შეუმჩნევლად გაპარულს მოქანდაკის მიერ, რომელსაც თავიდანვე არ უნდოდა იქ ყოფნა.

1512 წელს, კამარის დასრულებიდან ექვსი კვირის შემდეგ, პაპი იულიუსი გარდაიცვალა. მიქელანჯელომ ეს მძიმედ განიცადა. ის პაპს გამუდმებით ეჩხუბებოდა, ჭერი იძულებით დახატა, და როცა დაასრულა, დაკვეთისგან გათავისუფლდა და არასოდეს მოუწია იმ პროექტის დასრულება, რომელიც იულიუსს მართლა უნდოდა: გიგანტური საფლავი ორმოცი მარმარილოს ფიგურით. ის ქანდაკებას დაუბრუნდა. ასეთ მასშტაბზე აღარასოდეს უხატია, გარდა ერთი შემთხვევისა, ოცდაორი წლის შემდეგ, როცა სხვა პაპმა ქვემოთ, კედელზე „განკითხვის დღე“ დაახატვინა. იმ ნახატს თავისი დამალული სხეულები და თავისი ანატომიური ხუმრობები აქვს. მაგრამ არც ერთს არ აქვს ჭერზე ტვინის ის მშვიდი თავხედობა.

მოსასხამი ისევ იქაა. ის იქ ხუთას თოთხმეტი წელია. ფრენკ მეშბერგერი ბავშვების მიღებას დაუბრუნდა. მიქელანჯელო კი, სადღაც, ალბათ აღტაცებულია, რომ ამას ამდენი დრო დაგვჭირდა.