
1875 წლის ზაფხულს, სენაზე, პარიზის ახლოს მდებარე პატარა გარეუბნულ ქალაქ არჟანტეიში, კლოდ მონემ თავის ცოლს, კამილს, და მათ შვიდი წლის ვაჟს, ჟანს, სთხოვა, ნაქირავები სახლის უკან პატარა ბორცვზე ასულიყვნენ და თავზე, მინდორში დამდგარიყვნენ, თავად კი ქვემოთ მოლბერტი დადგა. ის ძალიან სწრაფად მუშაობდა. სურათი ასი სანტიმეტრის სიმაღლისა და ოთხმოცი სანტიმეტრის სიგანისაა. მონასმები იმდენად თავისუფალია, რომ დაუსრულებლად გამოიყურება. კამილის ფიგურა დაახლოებით სამასი ცალკეული მონასმითაა აგებული, დაახლოებით ოთხ საათში დადებულით, მეტ-ნაკლებად. მას გრძელი თეთრი კაბა და მუქი ლურჯი ქამარი აცვია, თავზე მწვანე ქოლგა უჭირავს და ოდნავ უკან, მხატვრისკენ ტრიალდება, სახე ქოლგის ჩრდილში აქვს, კაბა კი ქარს მარცხენა ფეხზე მიუკრავს. ბიჭი პატარაა და მინდვრის ქვედა კიდეზე თითქმის მოჭრილია, ბალახში ნახევრად დამალული. მონეს „ქალი ქოლგით“ პირველ ვერსიაში 1875 წელს დასრულდა. კამილ დონსიე მონე ოთხი წლის შემდეგ, 1879 წლის 5 სექტემბერს, მენჯის კიბოთი გარდაიცვალა, ოცდათორმეტი წლისა. პირველი ნახატიდან თერთმეტი წლის შემდეგ, 1886 წელს, მონემ იგივე კომპოზიცია კიდევ ორჯერ დახატა, მეხსიერებით, კამილის გარეშე, და თავისი გარდაცვლილი ცოლი აღარასდროს დაუხატავს. ეს სამი სურათი, ერთად აღებული, ერთ-ერთი ყველაზე პირდაპირი რამაა, რაც XIX საუკუნის რომელიმე მხატვარს დანაკარგზე ოდესმე გაუკეთებია.
1875 წლის ის დღე
მონე ოცდათოთხმეტი წლის იყო. კამილი ოცდარვისა. ისინი ხუთი წლის დაქორწინებულები იყვნენ — 1870 წლის ივნისში იქორწინეს, ჟანის დაბადებიდან სამი წლის შემდეგ, მას შემდეგ, რაც მონეს ოჯახმა ურთიერთობის აღიარებაზე უარი თქვა, რადგან კამილი მუშათა კლასიდან გამოსული მოდელი იყო და არა ლე-ჰავრელი ბაყლის ვაჟისთვის შესაფერისი ცოლი. 1875 წლისთვის ისინი არჟანტეიში კომფორტულ სახლს ქირაობდნენ პატარა ბაღით, რასაც ძირითადად აფინანსებდა მონეს მეგობრისა და მფარველის, მხატვრისა და კოლექციონერის, გუსტავ კაიბოტის მომთმენი და სულ უფრო სასოწარკვეთილი გულუხვობა. იმპრესიონისტებმა თავიანთი პირველი ჯგუფური გამოფენა წინა აპრილში გამართეს. რეცენზიები ცუდი იყო. მონე თითქმის არაფერს ყიდდა.
სურათს, რომელიც მან იმ ზაფხულის ნაშუადღევს კამილზე შექმნა, არაოფიციალურად La Promenade ჰქვია — „სეირნობა“. მისი სრული, მონესეული სათაური ვაშინგტონის ეროვნულ გალერეაში „ქალი ქოლგით — მადამ მონე და მისი ვაჟია“. მან ის იმპრესიონისტების მეორე გამოფენაზე აჩვენა 1876 წლის აპრილში. კრიტიკოსმა ალბერ ვოლფმა Le Figaro-ში მთელ გამოფენას უწოდა „ხუთი თუ ექვსი შეშლილი, მათ შორის ერთი ქალი, რომლებიც თავიანთი ნამუშევრების გამოსაფენად შეიკრიბნენ“. კამილი კატალოგში მეორე ნახატია. ცოცხლად პირველი, რასაც მასში შეამჩნევთ, კუთხეა. თქვენ მას ქვემოდან ზემოთ უყურებთ. მონემ ჰორიზონტის ხაზი მისი თეძოს დონეზე დასვა, რაც ნიშნავს, რომ ფერდობის ქვემოდან ხატავდა — ჩაცუცქული ან მჯდომი, — კამილი კი მის ზემოთ დგას, ოდნავ ზურგიდან განათებული, მზე მხრის უკანაა, სხეული კი ბალახზე გრძელ, ღია იისფერ ჩრდილს აგდებს მხატვრისკენ. მთელი კომპოზიცია მამაკაცზეა, რომელიც ქარიან დღეს ცოლს ქვემოდან ახედავს.

ქარი ნახატის ის ნაწილია, რომელიც ადამიანების უმეტესობას გამორჩება. შეხედეთ კაბას. თეთრი ქვედაკაბა მარცხენა ფეხზე ძლიერად არის მიკრული. წელზე მუქი ლურჯი ლენტი გვერდზეა გაბერილი. შალი, ანუ საბურველი, ქუდზე რომ აქვს მიმაგრებული, თავს უკან უფრიალებს. მის ქვემოთ ბალახი იმავე მიმართულებით იხრება, რა მიმართულებითაც კაბა. ცაზე ღრუბლები გრძელ ჰორიზონტალურ ზოლებადაა დაგლეჯილი, რომლებიც ბალახის დახრას ემთხვევა. მთელი სურათი ქარის ერთი მიმართულების ჩასაწერი ინსტრუმენტია, რომელიც მისი მარჯვენა მხრიდან მარცხენისკენ უბერავს, და სინათლის ერთი წამისა, რომელიც შუა ნაშუადღევია, მზით, დაახლოებით, მის ზურგს უკან. მონე ხატავდა იმას, რისი ჩაწერაც იმავე ათწლეულის ფოტოგრაფებს ჯერ არ შეეძლოთ, ანუ ამინდს. მონასმები იმიტომაა თავისუფალი, რომ ასე უნდა ყოფილიყო. მას ოთხი საათის სინათლე ჰქონდა, ქარის ერთი მიმართულება და ცოლი, რომელიც უსასრულოდ ვერ იპოზირებდა.
კამილი
ის 1847 წელს დაიბადა, როგორც კამილ-ლეონი დონსიე. მონეს პარიზში დაახლოებით 1865 წელს შეხვდა, როცა ის პიკნიკის დიდი სახელოსნოს ნახატისთვის მოდელს ეძებდა, თავის პასუხს მანეს მაშინ ახალ „საუზმე ბალახზე“. ის მისთვის იპოზირა ნახატში „კამილი (ქალი მწვანე კაბაში)“, რომელიც მან 1866 წლის სალონზე აჩვენა და რომელმაც მისი სახელი დაამკვიდრა. ის მასთან საცხოვრებლად გადავიდა. ჟანი 1867 წლის აგვისტოში გააჩინა, როცა მონე ლე-ჰავრში ოჯახს სტუმრობდა და ზეწოლის ქვეშ იყო, რომ ის მიეტოვებინა. მომდევნო თორმეტი წლის განმავლობაში მისთვის სულ მცირე კიდევ ოცდათორმეტჯერ იპოზირა — როგორც ქალმა ბაღში, როგორც ქალმა, რომელიც დივანზე კითხულობს, როგორც წითელში ჩაცმულმა ქალმა იაპონური სტილის კიმონოზე, როგორც ახალგაზრდა დედამ, როგორც კლდის პირას მოსეირნე ფიგურამ, როგორც მგზავრმა რკინიგზის ვაგონში. 1870-იანი წლების ბოლოსთვის ის ავად იყო. კიბო 1878 წელს დაუდგინეს. მათი მეორე ვაჟი, მიშელი, 1878 წლის მარტში უკვე მძიმედ ავადმყოფმა გააჩინა და აღარ გამოჯანმრთელებულა. ის 1879 წლის სექტემბერში გარდაიცვალა მათ სახლში, ვეტეიში, არჟანტეიდან ორმოცდაათი კილომეტრით ქვემოთ, დინების მიმართულებით, და მონე მის სასთუმალთან იჯდა. მან ის სიკვდილის შემდეგ დახატა — მშვიდი, საშინელი ტილო, ახლა ორსეის მუზეუმში, სადაც მისი სახე იისფერ-ლურჯ სინათლეშია გახვეული, სხეული კი გადღაბნილი ლაქაა, — და მოგვიანებით დაწერა, რომ, როცა ის კვდებოდა, საკუთარ თავს წაასწრო, როგორ „სწავლობდა ფერების თამაშს მის მკვდარ სახეზე. ყვითლის, ნაცრისფრის ანარეკლებს“. ამის გამო თავი ურჩხულად იგრძნო. ხატვა განაგრძო.
1886 წლის ექო
თერთმეტმა წელმა განვლო. მონე ორმოცდაექვსი წლის იყო. 1883 წელს ის თავის მეორე ოჯახთან ერთად — თავის მფარველ ქალთან, ალის ოშედესთან და მათ შვილებთან ერთად — ჟივერნიში გადავიდა საცხოვრებლად. ახლა წარმატებული იყო. მისი დილერი, პოლ დიურან-რუელი, მის ნახატებს ნიუ-იორკში ყიდდა. ფიგურების ხატვა თითქმის მთლიანად შეწყვიტა. 1886 წლის ზაფხულს, ჟივერნის სასოფლო სახლში ყოფნისას, ის ქოლგიან კომპოზიციას ისევ დაუბრუნდა. დახატა ორი ახალი ტილო, იმავე ზომის, ქვემოდან ზემოთ იმავე კუთხით და ქარში მოფრიალე იმავე ქვედაკაბით. მოდელი იყო სიუზან ოშედე, ალისის თვრამეტი წლის ქალიშვილი, მისი მომავალი გერი. ორივე სურათს უწოდა „Essai de figure en plein air“ — „ფიგურის ეტიუდი ღია ცის ქვეშ“. პირველში სიუზანი მარცხნივაა მიბრუნებული, მხარს უკან იყურება, თეთრ კაბაში, მწვანესარჩულიანი ქოლგით. მეორეში, პირველის უშუალოდ შემდეგ დახატულში, ის მარჯვნივაა მიბრუნებული. ორივეში კომპოზიცია თითქმის იდენტურია 1875 წლის კამილის სურათისა. კუთხე, ქარი, ქოლგა, ბალახი ქალის ფეხებთან, მხატვრისკენ დაცემული გრძელი ღია ჩრდილი — ყველაფერი იგივეა. სახე განსხვავებულია. 1886 წლის სურათებში სახე შეგნებულად ცარიელია. მან ის ქოლგის ჩრდილის იმავე ფერებით გადაფარა.


ხელოვნებათმცოდნემ პოლ ჰეიზ ტაკერმა, რომლის 1995 წლის წიგნი Claude Monet: Life and Art დღემდე სტანდარტულ ბიოგრაფიად ითვლება, ეს ყველაზე პირდაპირ თქვა. „1886 წლის ნახატები სიუზანის პორტრეტები არ არის. ეს 1875 წლის კამილის ნახატის ნახატებია, სადაც სიუზანი მის სხეულს ანაცვლებს“. ტაკერის არგუმენტი ის არის, რომ მონე, ცოლის სიკვდილიდან თერთმეტი წლისა და მეორე ოჯახის შექმნიდან შვიდი წლის შემდეგ, ისევ იმავე სურათს ხატავდა, რომ გაერკვია, როგორ გაეგრძელებინა მისი ხატვა მის გარეშე. გადაშლილი სახე ყველაფერს ამხელს. სიუზანის ნაკვთები წაშლილია, რადგან კამილისა აღარ აღდგება. ის ქარს, კაბასა და კუთხეს იხსენებდა. სახეს ვერ იხსენებდა.
Chiaro სამ ტილოს გვერდიგვერდ ათავსებს თქვენს ყურში — 1875 წლის მთავარ ნახატს, შემდეგ 1886 წლის მარცხნივ მიბრუნებულ სიუზანს, შემდეგ 1886 წლის მარჯვნივ მიბრუნებულ სიუზანს — და გიკითხავთ შესაბამის ადგილს წერილიდან, რომელიც მონემ 1879 წლის 5 სექტემბერს კამილის სიკვდილზე დაწერა, სანამ მთავარი ნახატის ლურჯ-იისფერ ჩრდილს უყურებთ.
რას ამბობს ეროვნული გალერეა ნახატზე
მთავარი ნახატი ვაშინგტონის ხელოვნების ეროვნულ გალერეაშია 1983 წლიდან, როცა ის პოლ მელონმა და მისმა მეუღლემ, ბანიმ, აჩუქეს. მათ ის 1972 წელს იყიდეს ნიუ-იორკის დიურან-რუელის გალერეიდან დაახლოებით მილიონ დოლარად, რაც მაშინ მონეს მნიშვნელოვანი ნამუშევრისთვის ღირსეული, მაგრამ არა არაჩვეულებრივი ფასი იყო. (გვიანდელი წყლის შროშანი წინა წელს ამაზე რამდენჯერმე მეტად გაიყიდა.) მელონებს ის ვირჯინიაში, ოუკ-სპრინგსის სახლში თერთმეტი წელი ეკიდათ, შემდეგ კი მუზეუმს მელონის სამოცდამეთექვსმეტე დაბადების დღეზე აჩუქეს. ახლა ის დასავლეთის შენობაში, აღმოსავლეთის ბაღის ეზოში, ცალკე კედელზე ეკიდა. კვირაობით ის მუზეუმში ყველაზე პოპულარული ნახატია. ეროვნულ გალერეას 1886 წლის არცერთი ვერსია არ ეკუთვნის. ისინი პარიზში, ორსეის მუზეუმშია, სადაც მეხუთე სართულზე, ერთსა და იმავე დარბაზში ეკიდა, ორი მეტრის დაშორებით, მარცხნივ მიბრუნებული და მარჯვნივ მიბრუნებული.
რას მიაქციოთ ყურადღება
სამი რამ, როცა 1875 წლის სურათს იპოვით. პირველი: კუთხე. დადექით პირდაპირ ტილოს წინ და შეამჩნიეთ, რომ კამილის თეძო თქვენი თვალის დონეზეა. ჰორიზონტი უჩვეულოდ დაბალია. თქვენ მას ისე ხედავთ, როგორც მონე ხედავდა, ანუ ფერდობზე რამდენიმე ნაბიჯით ქვემოდან. მეორე: ჩრდილი. მისი ჩრდილი ბალახზე თქვენკენ ეცემა. ის ღია იისფრითა და ყვითლითაა დახატული. ეს შავი სილუეტი არ არის. ეს ბალახის ფერია, რომელსაც მზე წაართვეს. მესამე: ჟანი. ბიჭი ქვედა მარცხენა კუთხეში თითქმის შემდგომი ფიქრია, მისი სახე ძლივს არის გამოკვეთილი. ის ფიგურაა, რომელიც ამტკიცებს, რომ სურათი ოჯახური ნახატია და არა უბრალოდ ეტიუდი. კომპოზიციას ის არ სჭირდება. მონემ ის იმიტომ ჩახატა, რომ ნახატი მათ სამზეა ბორცვის ფერდობზე.
თუ ორსეიმდე მიაღწევთ, იმავე მოგზაურობაში 1886 წლის ორივე სურათი ნახეთ. ქალის სახე მათში ის კითხვაა, რომელსაც ნახატი სვამს. კამილის სახე, 1875 წლის სურათზე, პასუხია. მონემ ამ პასუხის ხატვა 1879 წელს შეწყვიტა. დარჩენილი ცხოვრება მის გარშემო ხატვაში გაატარა.
ბოლოს
მონემ 1875 წლის ნახატი ჟივერნიში, საკუთარ სახლში 1890 წლამდე შეინახა, მისი შექმნიდან თხუთმეტი და კამილის სიკვდილიდან თერთმეტი წლის განმავლობაში. იმ წელს ის ამერიკელ კოლექციონერ ჯეიმზ სატონს მიჰყიდა, რომელმაც ის ნიუ-იორკში გაგზავნა. მან ის იმიტომ გაყიდა, რომ მისმა მეორე ცოლმა, ალისმა, ასე უთხრა. ალისს, რომელიც 1879 წლიდან ელოდა, რომ მისი ნამდვილი ცოლი გამხდარიყო, არ სურდა, თავისი წინამორბედი კედელზე ჰკიდებოდა.
სურათების წყაროები
- მთავარი: კლოდ მონე, „ქალი ქოლგით — მადამ მონე და მისი ვაჟი“ (1875), ხელოვნების ეროვნული გალერეა, ვაშინგტონი — Wikimedia Commons-ის მეშვეობით, საჯარო საკუთრება.
- ჩანართი 1: კლოდ მონე, „ფიგურის ეტიუდი ღია ცის ქვეშ (ქალი ქოლგით, მარცხნივ მიბრუნებული)“, 1886, ორსეის მუზეუმი, პარიზი — Wikimedia Commons-ის მეშვეობით, საჯარო საკუთრება.
- ჩანართი 2: კლოდ მონე, „ფიგურის ეტიუდი ღია ცის ქვეშ (ქალი ქოლგით, მარჯვნივ მიბრუნებული)“, 1886, ორსეის მუზეუმი, პარიზი — Wikimedia Commons-ის მეშვეობით, საჯარო საკუთრება.
- ჩანართი 3: კლოდ მონე, „კამილ მონე და ბავშვი მხატვრის ბაღში, არჟანტეიში“ (1875), სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, ბოსტონი — Wikimedia Commons-ის მეშვეობით, საჯარო საკუთრება.