Przejdź do treści

Obraz, którego nie mógł przestać malować od nowa: Kobieta z parasolką Moneta

Opublikowano: • 9 min czytania

Claude Monet, Kobieta z parasolką – Madame Monet z synem (1875), National Gallery of Art, Waszyngton

Latem 1875 roku w Argenteuil, małym podmiejskim miasteczku nad Sekwaną tuż pod Paryżem, Claude Monet poprosił swoją żonę Camille i ich siedmioletniego syna Jeana, żeby weszli na niewielkie wzgórze za wynajmowanym przez nich domem i stanęli na polu na szczycie, a sam rozstawił sztalugę niżej. Pracował bardzo szybko. Obraz ma sto centymetrów wysokości i osiemdziesiąt szerokości. Pociągnięcia pędzla są swobodne do tego stopnia, że obraz wygląda na niedokończony. Postać Camille zbudowana jest z mniej więcej trzystu osobnych pociągnięć, położonych w ciągu mniej więcej czterech godzin. Ma na sobie długą białą suknię i granatowy pasek, trzyma nad głową zieloną parasolkę i odwraca się lekko w stronę malarza, z twarzą ocienioną parasolką, a wiatr przyciska suknię do jej lewej nogi. Chłopiec jest mały i niemal ucięty przy dolnej krawędzi pola, na wpół ukryty w trawie. Pierwsza wersja Kobiety z parasolką Moneta była gotowa w 1875 roku. Camille Doncieux Monet zmarła na raka miednicy cztery lata później, 5 września 1879 roku, w wieku trzydziestu dwóch lat. Jedenaście lat po pierwszym obrazie Monet namalował tę samą kompozycję jeszcze dwa razy, w 1886 roku, z pamięci, bez Camille, i nigdy więcej nie namalował swojej zmarłej żony. Te trzy obrazy, wzięte razem, to jedna z najbardziej bezpośrednich rzeczy, jakie jakikolwiek dziewiętnastowieczny malarz zrobił w obliczu straty.

Ten dzień w 1875 roku

Monet miał trzydzieści cztery lata. Camille dwadzieścia osiem. Byli małżeństwem od pięciu lat: pobrali się w czerwcu 1870 roku, trzy lata po narodzinach Jeana, po tym, jak rodzina Moneta odmówiła uznania związku, bo Camille była modelką z klasy robotniczej, a nie odpowiednią żoną dla syna sklepikarza z Hawru. W 1875 roku wynajmowali wygodny dom w Argenteuil z małym ogrodem, opłacany w dużej mierze dzięki cierpliwej i coraz bardziej rozpaczliwej hojności przyjaciela i mecenasa Moneta, malarza i kolekcjonera Gustave’a Caillebotte’a. Impresjoniści zorganizowali swoją pierwszą wspólną wystawę w kwietniu poprzedniego roku. Recenzje były złe. Monet nie sprzedawał prawie nic.

Obraz, który namalował Camille tamtego letniego popołudnia, nazywany jest nieoficjalnie La Promenade, czyli „Spacer”. Jego pełny tytuł nadany przez Moneta, pod którym figuruje w National Gallery w Waszyngtonie, to Kobieta z parasolką – Madame Monet z synem. Pokazał go na drugiej wystawie impresjonistów w kwietniu 1876 roku. Krytyk Albert Wolff, piszący w „Le Figaro”, określił całą wystawę jako „pięciu czy sześciu szaleńców, w tym jedną kobietę, którzy zebrali się, żeby wystawić swoje prace”. Camille to drugi obraz w katalogu. Pierwsze, co zauważasz, oglądając go na żywo, to kąt. Patrzysz na nią z dołu. Monet umieścił linię horyzontu na wysokości jej biodra, co znaczy, że malował spod zbocza, w kucki albo na siedząco, a Camille stoi nad nim, lekko pod światło, ze słońcem za ramieniem, a jej ciało rzuca długi, bladofioletowy cień w dół po trawie, w stronę malarza. Cała kompozycja jest o mężczyźnie, który w wietrzny dzień patrzy w górę na swoją żonę.

Camille Monet i Jean w ogrodzie w Argenteuil (1875), obraz namalowany w tych samych miesiącach co Kobieta z parasolką

Wiatr to ta część obrazu, którą większość ludzi przeocza. Spójrz na suknię. Biała spódnica jest mocno przyciśnięta do lewej nogi. Ciemnoniebieska wstążka w talii jest odrzucona na bok. Szal albo woalka przypięta do kapelusza powiewa za jej głową. Trawa pod nią pochyla się w tę samą stronę co suknia. Chmury na niebie są poszarpane w długie poziome smugi, które odpowiadają kątowi trawy. Cały obraz jest instrumentem do zapisu jednego kierunku wiatru, od jej prawej strony ku lewej, i jednej chwili światła, czyli środka popołudnia, ze słońcem mniej więcej za nią. Monet malował to, czego fotografowie tej samej dekady jeszcze nie potrafili uchwycić, czyli pogodę. Pociągnięcia pędzla są swobodne, bo musiały takie być. Miał cztery godziny światła, jeden kierunek wiatru i żonę, która nie mogła pozować w nieskończoność.

Camille

Urodziła się jako Camille-Léonie Doncieux w 1847 roku. Poznała Moneta w Paryżu około 1865 roku, gdy szukał modelki do dużego pracownianego obrazu przedstawiającego piknik, jego odpowiedzi na niedawne wówczas Śniadanie na trawie Maneta. Pozowała mu do obrazu Camille (Kobieta w zielonej sukni), który pokazał na Salonie w 1866 roku i który ugruntował jego nazwisko. Zamieszkała z nim. Urodziła Jeana w sierpniu 1867 roku, gdy Monet odwiedzał rodzinę w Hawrze, naciskany, żeby ją zostawił. W ciągu kolejnych dwunastu lat pozowała mu co najmniej trzydzieści dwa razy: jako kobieta w ogrodzie, jako kobieta czytająca na sofie, jako kobieta w czerwieni w japońskim kimonie, jako młoda matka, jako postać idąca po klifie, jako pasażerka w wagonie kolejowym. Pod koniec lat 70. była chora. Raka zdiagnozowano w 1878 roku. Drugiego syna, Michela, urodziła w marcu 1878 roku, już bardzo chora, i nigdy nie wróciła do zdrowia. Zmarła we wrześniu 1879 roku w ich domu w Vétheuil, pięćdziesiąt kilometrów w dół rzeki od Argenteuil, a Monet czuwał przy jej łóżku. Namalował ją po śmierci, cichy, straszny obraz, dziś w Musée d’Orsay, na którym jej twarz jest owinięta fioletowo-niebieskim światłem, a ciało jest smugą, i napisał później, że przyłapał się, gdy umierała, na tym, jak „studiował grę kolorów na jej martwej twarzy. Refleksy żółci, szarości”. Czuł się z tego powodu potworem. Malował dalej.

Echa z 1886 roku

Minęło jedenaście lat. Monet miał czterdzieści sześć. W 1883 roku przeprowadził się do Giverny ze swoim drugim domem, swoją protektorką Alice Hoschedé i ich wspólną gromadką dzieci. Odnosił teraz sukcesy. Jego marszand Paul Durand-Ruel sprzedawał jego obrazy w Nowym Jorku. Niemal zupełnie przestał malować postacie. Latem 1886 roku, przebywając w wiejskim domu w Giverny, wrócił do kompozycji z parasolką. Namalował dwa nowe płótna tej samej wielkości, z tym samym kątem patrzenia w górę i tą samą rozwianą spódnicą. Modelką była Suzanne Hoschedé, osiemnastoletnia córka Alice, jego przyszła pasierbica. Oba obrazy zatytułował „Essai de figure en plein air”, czyli „Studium postaci w plenerze”. Na pierwszym Suzanne jest zwrócona w lewo i patrzy przez ramię, w białej sukni, z parasolką o zielonej podszewce. Na drugim, namalowanym tuż po pierwszym, jest zwrócona w prawo. Kompozycja na obu jest niemal identyczna jak na obrazie Camille z 1875 roku. Kąt, wiatr, parasolka, trawa u stóp kobiety, długi blady cień padający ku malarzowi: wszystko jest takie samo. Twarz jest inna. Twarz na obrazach z 1886 roku jest celowo pusta. Zamalował ją laserunkiem w tych samych kolorach co cień parasolki.

Studium postaci w plenerze (Kobieta z parasolką zwrócona w lewo), 1886, namalowane z pamięci w Giverny, Musée d'Orsay

Studium postaci w plenerze (Kobieta z parasolką zwrócona w prawo), 1886, Musée d'Orsay, drugi obraz z pary

Historyk sztuki Paul Hayes Tucker, którego książka Claude Monet: Life and Art z 1995 roku wciąż jest standardową biografią, ujął to tak prosto, jak nikt inny. „Obrazy z 1886 roku nie są portretami Suzanne. Są obrazami obrazu Camille z 1875 roku, na których Suzanne zastępuje jej ciało”. Tucker twierdzi, że Monet, jedenaście lat po śmierci żony i siedem lat po założeniu drugiego domu, malował ten sam obraz jeszcze raz, żeby dojść do tego, jak malować go dalej bez niej. Zamazana twarz to sygnał. Rysy Suzanne są wymazane, bo rysów Camille nie da się już odzyskać. Pamiętał wiatr, suknię i kąt. Nie pamiętał twarzy.

Chiaro stawia ci w uchu trzy płótna obok siebie, najpierw główny obraz z 1875 roku, potem Suzanne z 1886 roku zwróconą w lewo, potem Suzanne z 1886 roku zwróconą w prawo, i czyta odpowiedni fragment listu z 5 września 1879 roku, w którym Monet pisał o śmierci Camille, gdy patrzysz na niebieskofioletowy cień na głównym obrazie.

Główny obraz jest w National Gallery of Art w Waszyngtonie od 1983 roku, kiedy podarowali go Paul Mellon i jego żona Bunny. Kupili go w 1972 roku od galerii Durand-Ruel w Nowym Jorku za około milion dolarów, co było wtedy przyzwoitą, ale nie nadzwyczajną ceną za ważnego Moneta. (Późne lilie wodne sprzedano rok wcześniej za wielokrotność tej kwoty). Mellonowie trzymali go w swoim domu w Oak Springs w Wirginii przez jedenaście lat, a potem podarowali muzeum w dniu siedemdziesiątych szóstych urodzin Mellona. Wisi dziś w West Building, w East Garden Court, sam na ścianie. W niedziele to najpopularniejszy obraz w muzeum. National Gallery nie ma żadnej z wersji z 1886 roku. Te są w Musée d’Orsay w Paryżu, gdzie wiszą w tej samej sali na piątym piętrze, dwa metry od siebie, zwrócona w lewo i zwrócona w prawo.

Na co zwrócić uwagę

Trzy rzeczy, gdy znajdziesz obraz z 1875 roku. Po pierwsze, kąt. Stań na wprost płótna i zauważ, że biodro Camille jest na wysokości twoich oczu. Horyzont jest niezwykle nisko. Widzisz ją tak, jak widział ją Monet, czyli z kilku kroków niżej na zboczu. Po drugie, cień. Jej cień pada w dół po trawie, w twoją stronę. Jest namalowany bladym fioletem i żółcią. To nie czarna sylwetka. To kolor trawy, z której zabrano słońce. Po trzecie, Jean. Chłopiec w lewym dolnym rogu jest niemal dodany na marginesie, jego twarz jest ledwie zaznaczona. To postać, która dowodzi, że obraz jest obrazem rodzinnym, a nie tylko studium. Kompozycja go nie potrzebuje. Monet go umieścił, bo obraz jest o nich trojgu na zboczu wzgórza.

Jeśli możesz dotrzeć do Orsay, obejrzyj podczas tej samej podróży dwa obrazy z 1886 roku. Twarz kobiety na nich to pytanie, które zadaje obraz. Twarz Camille na obrazie z 1875 roku to odpowiedź. Monet przestał malować tę odpowiedź w 1879 roku. Resztę życia spędził, malując wokół niej.

Puenta

Monet trzymał obraz z 1875 roku we własnym domu w Giverny do 1890 roku, piętnaście lat po jego namalowaniu i jedenaście lat po śmierci Camille. W tym roku sprzedał go amerykańskiemu kolekcjonerowi Jamesowi Suttonowi, który wysłał go do Nowego Jorku. Sprzedał go, bo kazała mu to zrobić jego druga żona Alice. Alice, która od 1879 roku czekała, aż zostanie jego prawdziwą żoną, nie chciała mieć poprzedniczki na ścianie.

Źródła ilustracji