
1889 წლის აგვისტოს ბოლო კვირას ვინსენტ ვან გოგი გამოვიდა თავისი დაკეტილი ოთახიდან სენ-პოლ-დე-მოზოლის თავშესაფარში, სენ-რემი-დე-პროვანსში, ბაღში ჩავიდა და ექვსი კვირის განმავლობაში პირველად აიღო ფუნჯი. ივლისის შუა რიცხვების შემდეგ არ უხატავს, როცა მთელი სხეულის კრუნჩხვამ შეარყია და კვლავ საიზოლაციო საკანში მოაქცია. ახლა, გამოჯანმრთელების პროცესში, პირველი, რისი გაკეთებაც გადაწყვიტა, საკუთარი სახის სურათი იყო. ერთ კვირაში დაასრულა. ეს ის ნახატია, რომელიც დღეს ორსეის მუზეუმის მეხუთე სართულზე კიდია, და ვან გოგის ავტოპორტრეტის ამბავი, რომლის სანახავადაც ორსეის დამთვალიერებლები რიგში დგანან, მთლიანად იმ ოთხი კედლისა და იმ კვირის ამბავია, როცა მან ხატვით გამოაღწია მათგან.
იმ დარბაზში, სადაც ორსე მას ინახავს, განსაკუთრებული სიჩუმეა. ამოდიხართ მეორე ესკალატორით, მონეს წყლის შროშნების ეტიუდებისა და სეზანის ვაშლების გავლით, პატარა გალერეაში, რომელიც ზემოდან ნათდება. ნახატი სამოცდახუთი სანტიმეტრის სიმაღლისა და ორმოცდათოთხმეტის სიგანისაა. ფონი თითქმის ფლუორესცენტული ფირუზისფერ-ლურჯია, დამუშავებული მჭიდრო, მიკლაკნილი მონასმებით, რომლებიც ახლოდან ზემოდან დანახულ არაღრმა მდინარის ზედაპირს ჰგავს. ამ მორევიდან გამოდის გამხდარი, წითელწვერიანი კაცი ნაცრისფერ ქურთუკში, პალიტრითა და ფუნჯით ხელში. ის ოდნავ თქვენს იქით იყურება და არა თქვენ. ოცდათექვსმეტი წლისაა. სიცოცხლის კიდევ ათი თვე დარჩა.
ვან გოგმა სულ მცირე ოცდათექვსმეტი ავტოპორტრეტი დახატა. ორსეიში მხოლოდ ერთია. ეს მცირე რიცხვია ამსტერდამის ვან გოგის მუზეუმის უფრო ცნობილ ავტოპორტრეტების კოლექციასთან შედარებით, სადაც თვრამეტია, ან ლონდონის კურტოლდის გალერეასთან, სადაც შეხვეული ყურით ავტოპორტრეტია. მაგრამ ორსეის აქვს ის, რომელიც ბოლო წლის ამბისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია, რადგან ის დახატა იმის დასამტკიცებლად, რომ საერთოდ ჯერ კიდევ შეეძლო ხატვა.
კვირა, როცა ვან გოგმა ფუნჯები დაიბრუნა
აი, თანმიმდევრობა, რადგან თარიღებს მნიშვნელობა აქვს. ვან გოგი სენ-რემის სენ-პოლის თავშესაფარში ნებაყოფლობით 1889 წლის 8 მაისს მივიდა, არლში რვათვიანი კრიზისების შემდეგ, რომლებიც 1888 წლის 23 დეკემბერს ყურის მოჭრასაც მოიცავდა. თავშესაფარში პირველ ორ თვეს ნაყოფიერად მუშაობდა. დახატა „ზამბახები“. დახატა ზეთისხილის კორომები. ივნისის შუა რიცხვებში მეორე სართულის საძინებლის ფანჯრიდან „ვარსკვლავიანი ღამე“ დახატა.
შემდეგ, ივლისის შუა რიცხვებში, კრუნჩხვის შეტევა დაემართა. ექიმ თეოფილ პეირონის საავადმყოფოს ჩანაწერები აღწერს სრულ შეტევას, რის შემდეგაც ლაპარაკი ვერ შეძლო. დაკეტილ ოთახში გადაიყვანეს. ფუნჯები და საღებავები მისივე უსაფრთხოებისთვის ჩამოართვეს, რადგან წინა ეპიზოდებისას საღებავების ჭამა სცადა. იმ ოთახში ხუთნახევარი კვირა დარჩა. წერილები არ დაუწერია. ნახატები არ შეუქმნია. როცა ბოლოს გამოჯანმრთელდა, აგვისტოს ბოლო დღეებში, 22 აგვისტოს ძმას, თეოს, მისწერა, რომ „გაოცებულია, რომ ბოლო ექვსი კვირა ვერ გაუგია“.
5 ან 6 სექტემბერს პეირონმა მას სახატავი მოწყობილობა დაუბრუნა. პირველი, რაც შექმნა, ავტოპორტრეტი იყო. სამი დღის შემდეგ მეორე შექმნა. მეორე სწორედ ის არის, რომელიც ორსეიშია.
რა დაწერა ამაზე თავად ვან გოგმა
ამ ნახატზე მისი განზრახვის გამოცნობა არ გჭირდებათ. წერილი გვაქვს. 1889 წლის 10 სექტემბერს, დასრულებიდან ორი დღის შემდეგ, ვან გოგმა თეოს მისწერა და სურათი დეტალურად აღწერა.
„ვიმედოვნებ, დაინახავ, – წერდა ის, – რომ ჩემი სახე გაცილებით მშვიდია, თუმცა მეჩვენება, რომ მზერა უფრო ბუნდოვანი მაქვს, ვიდრე ადრე“. აღწერა ფონი: თავიდან „მკაცრი ნაცრისფერი“, რომელიც „ფერმკრთალ მალაქიტისფერ“ მწვანეში გადადის. ქურთუკი, აღნიშნა მან, იყო „იისფერი, სუფთა პრუსიულ ლურჯამდე ჩამუქებული“. ერთი კონკრეტული დეტალით ამაყობდა: „მას შორიდან უნდა უყურო“. მონასმების ახლოდან დანახული არეულობა, ამბობდა ის, ორი-სამი მეტრის მანძილიდან რაღაც თანმიმდევრულად უნდა შეკრულიყო.
იმ დღეს თეოს კიდევ რაღაც უთხრა. „ამბობენ, და მზად ვარ დავიჯერო, რომ საკუთარი თავის შეცნობა ძნელია, მაგრამ არც საკუთარი თავის დახატვაა ადვილი“. ის, სწორედ იმ კვირაში, საკუთარ თავს ხატავდა, როგორც შემოწმების საშუალებას, ჯერ კიდევ იქ იყო თუ არა.
ორსეის ნახატი ერთადერთი ავტოპორტრეტია, რომელშიც საკუთარი თავი მხატვრად გამოსახა: პალიტრითა და ფუნჯით ხელში, იარაღის ჩვენებით. ყველა დანარჩენი მხოლოდ სახეა. მხოლოდ აქ აჩვენებს საკუთარ თავს მუშაობისას.
ორსეის ვან გოგის ავტოპორტრეტი, როგორც სარკე
დადექით მეტრნახევრით უკან და სახეს შეხედეთ. ლოყები ჩაცვენილია, შუბლი მაღალი და ძვლიანი. წვერი არლის ავტოპორტრეტებზე უფრო მოკლეა, თითქმის ჯაგრამდე შეკვეცილი. თვალები ღრმადაა ჩამჯდარი და მაყურებლის მარცხნიდან ნათდება ფერმკრთალი ყვითლით, რომელიც მის ხელში მყოფ პალიტრაზე არსებულ პიგმენტებს ემთხვევა. აცვია ნაცრისფერი ქურთუკი, რომლითაც თავშესაფარში ჩამოვიდა. საყელო ბოლომდე აქვს შეკრული, ფორმალური დეტალი კაცისთვის, რომელიც არლში პერანგის ამარა დადიოდა.
სურათის ენერგიის უმეტესი ნაწილი ფონშია. ვან გოგმა ის იმით დაამუშავა, რასაც ისტორიკოსები ახლა „სენ-რემის მონასმს“ უწოდებენ: მოკლე, მოხრილი ნიშნები, პარალელურად და თითქმის ერთმანეთთან მიჯრით დადებული, რაც მთელ ველს ერთგვარ ნელა მბრუნავ ამინდს ანიჭებს. იგივე ნიშნებს, უფრო დიდსა და უფრო მძვინვარეს, „ვარსკვლავიან ღამეში“ ნახავთ, რომელიც სამი თვით ადრე დახატა. აქ ისინი უფრო პატარაა, უფრო მშვიდი, თითქმის დეკორატიული. თეოს უთხრა, რომ ფერი იყო „ზაფხულის ცის ფერმკრთალი მალაქიტისფერი მწვანე ქარიშხლის შემდეგ“. რაც თეოს არ უთქვამს, ისაა, რომ ყოველ მონასმში მისი ხელის ფიზიკური ზეწოლა ჩანს. სწრაფად მუშაობდა.

შეადარეთ ეს ნახატი 1887 წლის პარიზულ ავტოპორტრეტს, რომელიც ასევე ორსეის კოლექციაშია, თუმცა ყოველთვის არ არის გამოფენილი. პარიზში ვან გოგმა საკუთარი თავი დაქუცმაცებული ლურჯი და ნარინჯისფერი წერტილებით დახატა, სერასგან ნასესხებით. გაოცებული და ახალგაზრდა ჩანს. ორნახევარი წლის შემდეგ, სენ-რემის ნახატში, წერტილები გველებად იქცა, სახე კი ჩაცვივდა. ორი სურათი ერთი და იგივე კაცია, რომელიც საკუთარ თავს სხვადასხვა სარკეში უყურებს, ნერვული აშლილობის სხვადასხვა ნაპირზე.
რატომ არის ვან გოგის ამდენი ავტოპორტრეტი

ათ წელიწადში საკუთარი თავი ოცდათექვსმეტჯერ დახატა. მოკლე პასუხი, თუ რატომ, მარტივია და თითქმის მოსაწყენი. მოდელების ქირაობის საშუალება არ ჰქონდა. 1880-იან წლებში პარიზში პროფესიონალი მოდელი საათში ორმოცდაათი სანტიმიდან ერთ ფრანკამდე ღირდა. ვან გოგი თეოს ყოველთვიური 150-ფრანკიანი ფულით ცხოვრობდა. ადამიანების დაქირავება არ შეეძლო, საფრანგეთის პატარა ქალაქებში კი ხალხი ხშირად უარს ამბობდა, მისთვის უფასოდ ეპოზიორა, რადგან უცნაურად მიიჩნევდნენ. ასე რომ, ერთადერთ მოდელს იყენებდა, რომელიც უფასოდ იყო ხელმისაწვდომი: კაცს აბაზანის სარკეში.
არის ნაკლებად პრაქტიკული მიზეზიც, რომელიც თავად დაასახელა არლიდან 1888 წელს გაგზავნილ წერილში. წერდა, რომ ავტოპორტრეტი იყო საშუალება, „საკუთარი თავი ისე შეისწავლო, როგორც საკუთარ ოჯახს სწავლობ“. სარკეს ეთნოგრაფიულ იარაღად მიიჩნევდა. ყოველი ნახატი რთულ საგანზე გაკეთებული საველე ჩანაწერი იყო.
ვან გოგის ეს სენ-რემის ავტოპორტრეტი ბოლო საველე ჩანაწერია. ფაქტობრივად, ეს ვან გოგის ბოლო ავტოპორტრეტია მისი შემოქმედებითი ცხოვრებისა. ამის შემდეგ კიდევ ერთი გააკეთა, უფრო პატარა და დაუსრულებელი, რომელსაც ზოგჯერ 1889 წლის ნოემბრით ათარიღებენ, და მერე შეწყვიტა. 1890 წლის მაისში მატარებლით ოვერ-სიურ-უაზში წავიდა. 1890 წლის 27 ივლისს ხორბლის ყანაში თავს ესროლა და ორი დღის შემდეგ გარდაიცვალა. ორსეის ნახატი, პრაქტიკულად, ბოლო შემთხვევაა, როცა სარკეში ჩაიხედა და ჩაიწერა, რაც დაინახა.
როგორ მოხვდა ნახატი ორსეიში
თეომ ვან გოგის სახელოსნოში არსებული ყველაფერი მემკვიდრეობით მიიღო, შემდეგ კი 1891 წლის იანვარში სიფილისით გარდაიცვალა. ნამუშევრები თეოს ქვრივმა, იოჰანა ვან გოგ-ბონგერმა მიიღო. ის ოცდარვა წლის იყო, თეოს ვაჟზე ორსულად, და მომდევნო ოცდაცამეტი წელი მარტოდმარტო აშენებდა ვინსენტის სიკვდილისშემდგომ რეპუტაციას: წერილებს წერდა, გამოფენებს აწყობდა და საუკეთესო ნახატების გაყიდვაზე უარს ამბობდა მანამ, სანამ მუზეუმები მათ ისე არ მიიღებდნენ, როგორებიც იყვნენ.
1889 წლის ავტოპორტრეტი თავის პირად კოლექციაში ინახავდა. როცა 1925 წელს გარდაიცვალა, ის მის ვაჟს, ვინსენტ ვილემ ვან გოგს გადაეცა, რომელიც ოჯახის კოლექციას 1949 წლამდე განაგებდა. 1949 წელს მან ნახატი ბიძის სახელით საფრანგეთის სახელმწიფოს აჩუქა. თავიდან ლუვრში მოხვდა. 1951 წლიდან ტიუილრის ბაღის ჟე-დე-პომის გალერეაში ეკიდა, ფრანგი იმპრესიონისტების დარბაზში, რომელსაც ლუვრი ვერასდროს მიუჩინა ადგილი. როცა 1986 წლის დეკემბერში ორსე გაიხსნა, ჟე-დე-პომის მთელმა კოლექციამ კონკორდის მოედანი გადაკვეთა და მდინარის ნაპირით ახალ შენობამდე მივიდა. ავტოპორტრეტიც მასთან ერთად წავიდა.
1986 წლიდან ის უწყვეტად კიდია ორსეის მეხუთე სართულზე, დიდი საათის უკან, რეტროსპექტივებისთვის რამდენიმე დროებითი გაცემის გარდა.
რას დააკვირდეთ ახლოდან
დაუთმეთ სულ მცირე სამი წუთი. სურათი ნელ ყურებას კონკრეტული გზებით აჯილდოებს.
ჯერ მის ხელში მყოფ პალიტრას შეხედეთ. მასზე ხილული პიგმენტები ძირითადად იგივე ფერებია, რომლებითაც ფონი დახატა: მალაქიტისფერი მწვანე, ვარდისფერი, ლიმონისფერი ყვითელი და ცერთან ვერმილიონის წითელი პატარა ლაქა. საკუთარი იარაღები საკუთარი იარაღებით დახატა. ეს პატარა შეკრული წრეა, რომელიც მხოლოდ ყურადღებიან მკითხველს აჯილდოებს.
მეორე, თვალებს შეხედეთ. ისინი ზუსტად თქვენზე არ არის მიმართული. ვან გოგი სარკეში უყურებს წერტილს, რომელიც დაახლოებით თხუთმეტი სანტიმეტრით მარცხნივაა იმ ადგილიდან, სადაც თქვენი სახე იქნებოდა, მის ადგილას რომ იდგეთ. სწორედ ეს პატარა გადახრა ანიჭებს ნახატს არყოფნის განსაკუთრებულ შეგრძნებას. ის აქ არის, მაგრამ არა თქვენთვის.
მესამე, უკან გადადით. გაიარეთ ხუთი ნაბიჯი გალერეის შორეული კედლისკენ და მობრუნდით. მთელი სურათი შეიკვრება. ფონის მჭიდრო პატარა ნიშნები სუფთა ფერად რბილდება. სახე წინ წამოიწევს. ქურთუკი ლურჯდება. ეს ის ეფექტია, რომელზეც თეოს უთხრა, როცა დაწერა: „მას შორიდან უნდა უყურო“. დამთვალიერებლების უმეტესობა ამას არასდროს აკეთებს. ახლოს იჭედებიან და ვერ ხედავენ იმ ნახატს, რომლის დანახვაც მას სინამდვილეში სურდა. თუ მაინც შორეულ კედელთან დადგებით, Chiaro 10 სექტემბრის წერილს თეოსადმი მისივე სიტყვებით წაგიკითხავთ, სანამ უყურებთ.
მეოთხე, დროზე დაფიქრდით. ეს 1889 წლის სექტემბრის მეორე კვირას დახატა. სენ-რემიში კიდევ რვა თვე ჰქონდა დარჩენილი, ოვერში ათი კვირა და მერე პისტოლეტის გასროლა ხორბლის ყანაში. ამ სახის მხატვარმა ეს არ იცოდა. ფიქრობდა, რომ უკეთ ხდებოდა. იმავე კვირას თეოსადმი წერილში დაწერა: „იმედი მაქვს, შეტევა აღარ განმეორდება“. განმეორდა, კიდევ ორჯერ, დასასრულამდე.
ვან გოგის მეორე ავტოპორტრეტი, რომელიც უმეტესობას გამორჩება
ორსეის ვან გოგის მეორე ავტოპორტრეტიც აქვს. ეს 1887 წლისაა, პარიზული პერიოდიდან, დაქუცმაცებული ლურჯი და ნარინჯისფერი წერტილებით და ჩალის ქუდით. ის უფრო პატარაა, უფრო ნათელი, უფრო ექსპერიმენტული და 1889 წლისგან განსხვავებულ დარბაზში კიდია. დამთვალიერებლების უმეტესობა 1889 წლისას ნახულობს და მიდის. თუ სრული რკალი გინდათ, ჯერ 1887 წლისა მოძებნეთ. დაინახავთ ვან გოგს, რომელიც ჯერ კიდევ სწავლობს საკუთარი თავის ხატვას, ჯერ კიდევ სესხულობს პარიზელი ნეოიმპრესიონისტებისგან, წვერი ცოტა აჩეჩილი აქვს, თვალები ჯერ კიდევ ოპტიმისტური. მერე 1889 წლისასთან გადადით. ერთმანეთისგან ცხრა მეტრით დაშორებული ორი ნახატი იმ კაცის დასაწყისი და დასასრულია, რომელიც სარკეში საკუთარ ცვლილებას უყურებს.
ბოლოს
ვან გოგის ბოლო ავტოპორტრეტი ორსეიში ფსიქიკურ დაავადებაზე არ არის და არც ტრაგედიაზე, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ეს სიტყვა მასზე დაწერილ ყველა ეტიკეტზე ჩნდება. ის არის კაცზე, რომელიც ცუდი ზაფხულის შემდეგ, სექტემბერში ბაღში ზის, ისევ იღებს ფუნჯებს, სარკეში იყურება და ქმნის იმდენად კარგ სურათს, რომ საკუთარი თავი და ძმა დაარწმუნოს, რომ ჯერ კიდევ მხატვარია.
ორსეის მეხუთე სართულზე ეტიკეტი თარიღს გეტყვით. არ გეტყვით, მისი ცხოვრების რომელი კვირიდან მოდის ნახატი. მან ისტორიაში ნებისმიერ მხატვარზე მეტი ჩანაწერი დატოვა; ორსეის პორტრეტი ის ერთი კვირაა, როცა ჩანაწერები გვერდზე გადადო და იარაღი მაღლა ასწია.
გამოსახულებების წყაროები
- The Starry Night by Vincent Van Gogh (52254965920).jpg — Adrian Scottow, ლონდონი, ინგლისი. წყარო, CC BY-SA.