
ბორგეზეს გალერეის ამბავი 1605 წლის სექტემბრის ერთ დილას იწყება, როცა ორმოცდაცამეტი წლის ტოსკანელი, კამილო ბორგეზე, პაპი პავლე V გახდა. ცხრა დღის შემდეგ მან თავისი ოცდარვა წლის დისშვილი, შიპიონე კაფარელი, კარდინალად დანიშნა. ორი თვის შემდეგ შიპიონემ საოჯახო გვარი მიიღო და მასთან ერთად ვატიკანის ხაზინაზე წვდომაც. ერთ წელიწადში მან პინჩოს ბორცვზე, ძველი ქალაქის კედლის ჩრდილოეთით, ვილა დაუკვეთა იმ ხელოვნების განსათავსებლად, რომლის შეძენასაც აპირებდა. „შეძენაში“ ახალგაზრდა კარდინალი ერთდროულად რამდენიმე რამეს გულისხმობდა. ყიდვას, როცა ყიდვა მოსახერხებელი იყო. საჩუქრების მიღებას ადამიანებისგან, რომლებსაც სამსახური სჭირდებოდათ. და, ერთ კარგად დოკუმენტირებულ შემთხვევაში, პაპის ბოქაულის გაგზავნას შუაღამისას მეტოქე კოლექციონერის სახელოსნოში ას ხუთი ნახატის ჩამოსართმევად, გადაუხდელი გადასახადის ბრალდებით, რომელიც კოლექციონერს არ ემართა.
ეს მეტოქე ჯუზეპე ჩეზარი იყო. ნახატებს შორის კარავაჯოც იყო. ისინი დღემდე იმავე ვილაშია, ოთხას ოცდაერთი წლის შემდეგ, და ერთ-ერთი მათგანი კარავაჯოს ავტოპორტრეტია ავადმყოფი ახალგაზრდა კაცის სახით, თმაში ყურძნით.
რატომ მუშაობს ბორგეზეს გალერეა, როგორც მუზეუმი
ევროპული ხელოვნების კოლექციების უმეტესობა თაობების განმავლობაში იკრიბებოდა, ოჯახების მიერ, რომლებსაც ინტერესი უქრებოდათ, მემკვიდრეების მიერ, რომლებიც ნაწილებს ყიდდნენ, კურატორების მიერ, რომლებიც კედლებს ცვალებად გემოვნებაზე აწყობდნენ. პინჩოს ბორცვზე მდგარი ვილა იშვიათი გამონაკლისია. ის დაახლოებით თხუთმეტ წელიწადში შეიქმნა, ერთი კაცის მიერ, ერთი ჩეკის წიგნაკით, ერთი მოქანდაკის გარშემო. კაცი კარდინალი შიპიონე ბორგეზე იყო. ჩეკის წიგნაკი მისი ბიძის პონტიფიკატი, რომელიც 1605-დან 1621 წლამდე გაგრძელდა. მოქანდაკე ჯან ლორენცო ბერნინი იყო, რომლის დასაქმებაც შიპიონემ 1615 წელს დაიწყო, როცა ბერნინი ჩვიდმეტი წლისა იყო, და კარდინალის სიკვდილამდე, 1633 წლამდე, მუდმივ ხელფასზე ჰყავდა.
შედეგი მუზეუმია, სადაც ერთ დარბაზში შეგიძლიათ დადგეთ და ბერნინის ოთხი ქანდაკება ნახოთ, ოციდან ოცდაექვს წლამდე ასაკში ნაკვეთი. სადაც მეზობელ გალერეაში რაფაელი კიდია. სადაც რომის უდიდესი ტიციანი იმავე კედელზე კორეჯოს მოპირდაპირედ არის. ის, ყოველი პატიოსანი საზომით, იტალიური ხელოვნების ყველაზე მჭიდრო საათია ევროპაში. და ის დღემდე ზუსტად იმ შენობაშია, რომელიც შიპიონემ მისთვის ააშენა, ვილა პინჩიანაში, რომლის დაპროექტებაც ფლამანდიელმა არქიტექტორმა იან ვან სანტენმა 1612 წელს დაიწყო.
ძმისშვილი-პაპის მანქანა, რომელიც ყველაფერს იხდიდა
იმის გასაგებად, როგორ შეიქმნა კოლექცია, უნდა გაიგოთ რომაული ინსტიტუტი, რომელსაც გზამკვლევები იშვიათად ხსნიან. მას ნეპოტიზმი ერქვა, იტალიური „nipote“-დან, რაც ძმისშვილს ან დისშვილს ნიშნავს. პაპს კანონიერი შვილები არ შეიძლებოდა ჰყოლოდა. მაგრამ ფართო ნათესაობა ჰყავდა, და XVII საუკუნის ვატიკანის დაუწერელი წესი ის იყო, რომ ყოველი პაპი ერთ ძმისშვილს ნიშნავდა თანამდებობაზე, რომელიც პაპის ფინანსებს აკონტროლებდა. ამ ძმისშვილს კარდინალი-ძმისშვილი, „cardinale nipote“ ერქვა. პრაქტიკაში ის პაპის აპარატის ხელმძღვანელიც იყო და ხაზინადარიც.
შიპიონე პავლე V-ის cardinale nipote იყო პონტიფიკატის მთელი თექვსმეტი წლის განმავლობაში. ამ დროს ის, ერთი მეცნიერული შეფასებით, წელიწადში დაახლოებით 140 000 სკუდოს იღებდა. ერთი სკუდო რომაელი კვალიფიციური მუშის დაახლოებით ერთი თვის ხელფასი იყო. სხვა სიტყვებით, ახალგაზრდა კარდინალი ყოველწლიურად ხელოსნის დაახლოებით თერთმეტი ათასი წლის შრომის ეკვივალენტს ხარჯავდა, მამულების შემოსავლის გარდა. ვილა პინჩიანას აშენება, ფრესკებით მოხატვა და მოწყობა მას დაახლოებით 60 000 სკუდო დაუჯდა. მისთვის ეს რვა თვის ჯიბის ფული იყო.
აი, ასე აშენებენ მუზეუმს ათ წელიწადში.
კარავაჯოს ჩასაფრება და კავალიერეს გაძარცვა

ჩეზარის თავდასხმა ცნობილი ამბავია და ცალკე აბზაცს იმსახურებს, რადგან გეუბნებათ, როგორი კოლექციონერი იყო შიპიონე. ჯუზეპე ჩეზარი, რომელსაც კავალიერე დ’არპინოს ეძახდნენ, 1600 წლის ახლო ხანებში რომის ყველაზე მოდური მხატვარი იყო. ათი წლით ადრე მას კარავაჯო შეგირდად ჰყავდა აყვანილი და ახალგაზრდა მხატვრის რამდენიმე ადრეული ნამუშევარი შეინახა. 1607 წლის მაისში, პავლე V-ის არჩევიდან მალევე, პაპის მოხელეები ჩეზარის სახელოსნოში ორდერით მივიდნენ. ოფიციალური ბრალდება გადასახადის დავალიანებაზე დავა იყო, რომელიც ცეცხლსასროლ იარაღს უკავშირდებოდა, რომელიც ჩეზარის თითქოს ნებართვის გარეშე ჰქონდა. ნამდვილი მიზანი ხელოვნება იყო. ბოქაულმა სახელოსნოს მთელი ინვენტარი, ასზე მეტი ნახატი, ჩამოართვა და „საჩუქრად“ პაპს გადასცა, რომელმაც ისინი შემდეგ ისევ აჩუქა ძმისშვილს. ნამუშევრებს შორის იყო ახალგაზრდა კარავაჯოს ავტოპორტრეტი ბაქუსის სახით, ყურძნით, და „ბიჭი ხილის კალათით“, რომელიც ახლა ვილის მერვე დარბაზშია.
თავად კარავაჯო გაცოფებული იყო. საჩივარი დაწერა. არაფერი გამოვიდა. თვრამეტი თვის შემდეგ, როცა კარავაჯომ კამპო მარციოზე ჩხუბში კაცი მოკლა და რომიდან სიკვდილის განაჩენით გაიქცა, ერთადერთი რომაელი, ვინც მის სასარგებლოდ კარზე შუამდგომლობა ინება, შიპიონე იყო. სანაცვლოდ კარავაჯომ მას „დავითი და გოლიათი“ დაუხატა, რომელშიც გოლიათის მოკვეთილი თავი მხატვრის ავტოპორტრეტია. ეს ტილო, კარავაჯოს ბოლო ცნობილი დასრულებული ნამუშევარი, ასევე ვილაშია. ეს იყო ფასი შეწყალებისა, რომელიც ძალიან გვიან მოვიდა, რადგან კარავაჯო 1610 წელს პორტო-ერკოლეს სანაპიროზე გარდაიცვალა, რომში მიმავალი მის მისაღებად.
თინეიჯერი მოქანდაკე მუდმივ ხელფასზე
შიპიონემ ბერნინი პირველად დაახლოებით 1615 წელს შენიშნა, როცა მოქანდაკე თვრამეტი-ცხრამეტი წლისა იყო და უკვე პორტრეტულ ბიუსტებს კვეთდა შიპიონეს მამისთვის, ფრანჩესკოსთვის. შემდგომმა შეკვეთებმა, 1618-დან 1625 წლამდე, ის ოთხი ქანდაკება შექმნა, რომლებიც ვილას იმად აქცევს, რაც არის.
ისინი ამ თანმიმდევრობით შეიქმნა. პირველი, „ენეასი, ანქისე და ასკანიუსი“, ნაკვეთი 1618-1619 წლებში, როცა ბერნინი ოცი წლისა იყო. მასზე ენეასი მოხუც მამას აალებული ტროადან გამოჰყავს, გვერდით კი მისი პატარა ვაჟი, ასკანიუსი მიჰყვება. სამი თაობა, სხეულების ერთი სვეტი, სულ ერთ კარარის მარმარილოს ლოდში. შემდეგ „პროსერპინას გატაცება“, 1621-1622, როცა ბერნინი ოცდასამი წლისა იყო. შემდეგ „დავითი“, 1623-1624, ოცდახუთი წლის ასაკში, სახე მოქანდაკის ავტოპორტრეტია სროლის შუაში, ყბა მოკუმული, წარბები შეკრული, კბილებს შორის ენა ჩანს. ბოლოს „აპოლონი და დაფნე“, 1622-1625, დასრულებული, როცა ბერნინი ოცდაექვსი წლისა იყო: ახალგაზრდა ნიმფა დაფნის ხედ გარდაქმნის შუაშია, თითები ფოთლებად ეხლიჩება, ფეხის თითები კი კვარცხლბეკში ფესვებს იდგამს.
ოთხივე შიპიონემ დაუკვეთა. „პროსერპინას გატაცება“ თითქმის მაშინვე, 1622 წელს, კარდინალ ლუდოვიკო ლუდოვიზის დიპლომატიურ საჩუქრად გადასცა; ვილაში ის მხოლოდ 1908 წელს დაბრუნდა, როცა იტალიის სახელმწიფომ შეიძინა. დღეს ოთხივე პირველ სართულზე, თავისი ცალკე დარბაზის შუაგულში დგას. თითოეულს ნელი, საათის ისრის საწინააღმდეგო წრით შემოუვლით და ოთხივეს დაახლოებით თხუთმეტ წუთში ნახავთ. ეს დასავლურ სამყაროში ქანდაკების ყველაზე მჭიდრო თხუთმეტი წუთია.
მხატვრის ჭერი მარმარილოს ზემოთ
ვილა პინჩიანას ჩვეულებრივი მუზეუმისგან ნაწილობრივ ის განასხვავებს, რომ შიპიონე ინტერიერს ერთიან ნამუშევრად ექცეოდა. სანამ ბერნინი კვეთდა, მხატვრები, მათ შორის ჯოვანი ლანფრანკო და ფლამანდიელი პაულ ბრილი, შიპიონესთვის ჭერებს ფრესკებით ფარავდნენ. საუკუნენახევრის შემდეგ, 1770-იან და 1780-იან წლებში, პრინცმა მარკანტონიო IV ბორგეზემ პირველი სართულის დარბაზები ხელახლა გააფორმებინა ისე, რომ თითოეული ჭერი მის ქვეშ მდგარი ქანდაკების ამბავს ყვება. „აპოლონისა და დაფნეს“ ზემოთ ჭერზე, რომელიც პიეტრო ანჯელეტიმ მოხატა, იგივე მითია გამოსახული. აიხედეთ ზემოთ. დარბაზი თავად არის ხელოვნება. კედლის წარწერები ამას არ გეუბნებათ და გიდების უმეტესობა ამ კავშირს ტოვებს; Chiaro ჭერსა და მის ქვეშ მდგარ ქანდაკებას ერთ ამბად განიხილავს, რადგან დარბაზები სწორედ ასე ჩაიფიქრეს. ეს ევროპაში იმ რამდენიმე კერძო საგანძურიდან ერთ-ერთია, სადაც შენობა დღემდე იმას აკეთებს, რისთვისაც მფარველმა ააშენა.
რა დაემართა ბორგეზეს კოლექციას 1633 წლის შემდეგ
შიპიონე 1633 წლის ოქტომბერში გარდაიცვალა, ბიძამისის, პაპის სიკვდილიდან ერთი წლის შემდეგ. ვილა და მასში არსებული ყველაფერი ოჯახს დაუტოვა. ას სამოცდაათი წლის განმავლობაში მემკვიდრეები ფრთხილად ამატებდნენ და ზოგჯერ აკლებდნენ. ყველაზე დიდი დაკლება 1807 წელს მოხდა. ბორგეზეების პრინცი, სახელად კამილო, ნაპოლეონის დაზე, პოლინაზე იყო დაქორწინებული. ნაპოლეონს ხელოვნება სჭირდებოდა. კამილომ, ზეწოლის ქვეშ, დაახლოებით ორასი ანტიკური ქანდაკება და რამდენიმე ბერძნული ლარნაკი სიძეს დაახლოებით ცამეტ მილიონ ფრანკად მიჰყიდა. ეს ნამუშევრები პარიზში წავიდა. მათი უმეტესობა დღეს ლუვრშია, ფრთაში, რომელსაც „Collection Borghese“ აწერია. რომის ვილამ ისინი აღარასდროს დაიბრუნა.

მაგრამ ბერნინები დარჩა. კარავაჯოები დარჩა. რაფაელი, ტიციანი, კორეჯო, კანოვა დარჩა. რასაც დღეს ვილა პინჩიანაში ხედავთ, დაახლოებით ისაა, რაც იქ 1633 წელს იყო, ლუვრში წასული ნაწილის გამოკლებით და ორი საუკუნის ცვლილებების დამატებით. ეს დაახლოებით ხუთასი ნამუშევარია ოც დარბაზში. იტალიის სახელმწიფომ შენობა და მისი შიგთავსი ოჯახისგან 1902 წელს იყიდა, საჯარო მუზეუმად ხელახლა გახსნა და მას შემდეგ დაახლოებით იმავე გეგმით მართავს.
ბილეთები, ორსაათიანი მონაკვეთი და ვილა ბორგეზეს მუზეუმი
აი, ის ნაწილი, რომელშიც ყველა პრაქტიკული გზამკვლევი ცდება. შესვლა მკაცრი ორსაათიანი მონაკვეთების სისტემით მუშაობს, წინასწარ დაჯავშნით, შესვლის ფანჯრებით ყოველ ორ საათში, დილის ცხრიდან. კართან ბილეთს ვერ იყიდით. მონაკვეთს ვერ გააგრძელებთ. დროის ბოლოს დაცვის თანამშრომელი დარბაზებს ჩამოივლის და წასვლას გთხოვთ. ამ წესის აზრი ჩვეულებრივი გაგებით ბრბოს კონტროლი კი არა, შენარჩუნებაა. კლიმატის სისტემა ისეთი ადგილისთვის შეიქმნა, სადაც ერთდროულად რამდენიმე ათეულ დამთვალიერებელზე მეტი არასდროს ყოფილა, და საათობრივი რაოდენობის შეზღუდვა ერთადერთი გზაა, რომ ტენიანობა არ აიწიოს.
ეს ორსაათიანი ლიმიტი მიმოხილვებში ყველაზე გავრცელებული საჩივარია. თუმცა, თუ კარგად დაგეგმავთ, ეს საკმარისი დროა. შენობას ორი სართული და ოცი დარბაზი აქვს. პირველ სართულზე ქანდაკებები და კარავაჯოების უმეტესობაა. ზედა სართულზე, რომელსაც პინაკოთეკა ჰქვია, ნახატებია: რაფაელის „საფლავში ჩასვენება“, ტიციანის „ზეციური და მიწიერი სიყვარული“, კორეჯოს „დანაია“, ვერონეზეს „წმინდა იოანე“, ბელინის „მადონა ყრმით“. დაიწყეთ პირველი სართულიდან. იმოძრავეთ საათის ისრის საწინააღმდეგოდ. ბერნინის ქანდაკებები პირველი სართულის დარბაზებშია განაწილებული, თითო დარბაზში თითო. მხოლოდ მათთან დაჰყავით ოცდახუთი წუთი და ბოდიში ნუ მოუხდით თქვენ გვერდით ფეხის თრევით მიმავლებს. როცა ზემოთ ახვალთ, პინაკოთეკისთვის დაახლოებით ორმოცდახუთი წუთი დაგრჩებათ, რაც ზუსტად საჭირო დროა ძირითადად იტალიური რენესანსის მხატვრობის პატარა ზედა სართულისთვის.
ყოველი ავტორი, ვინც მთავარი ნამუშევრების სიას აქვეყნებს, ბოლოს ერთსა და იმავე ოთხ-ხუთ ნამუშევარს ასახელებს, და ეს სიზარმაცე კი არა, სიზუსტეა. „აპოლონი და დაფნე“ მთავარია. „პროსერპინა“ ტექნიკური მწვერვალია. „დავითი“ ისაა, რომელიც ცოცხალი ჩანს. კარავაჯოს „დავითი და გოლიათი“ ისაა, რომელიც წასვლის შემდეგაც თან გაგყვებათ.
შენობა ვილა ბორგეზეს პარკში დგას, დიდ მწვანე სივრცეში პოპოლოს მოედნის ჩრდილოეთით. მეტროს სადგურ „სპანიადან“ ბაღებში აღმართზე თხუთმეტი წუთის სავალია. ვილა ბორგეზეს მუზეუმი, როგორც მას ზოგი გზამკვლევი უწოდებს, პარკში მდებარე ოთხი მუზეუმიდან ერთ-ერთია, მაგრამ დანარჩენებს, ვილა ჯულიასა და თანამედროვე ხელოვნების ეროვნულ გალერეას, შიპიონეს კოლექციასთან არაფერი აქვთ საერთო. თუ რომში ვინმე „ბორგეზეს მუზეუმს“ ამბობს, თითქმის ყოველთვის ამას გულისხმობს.
რას მიაქციოთ ყურადღება ნამუშევრების წინ
„აპოლონსა და დაფნეში“ იპოვეთ ადგილი დაფნეს გაშლილ მარჯვენა ხელზე, სადაც მარმარილო ფოთლად იქცევა. გადასვლა დაახლოებით ორ სანტიმეტრზე ხდება. ბერნინიმ ის ოცდაექვსი წლის ასაკში ამოკვეთა, ბურღით გამოთხარა სივრცე თითოეულ ფოთოლს შორის, ქვაში, რომელიც გასკდომას ლამობს. „პროსერპინაში“ შეხედეთ პლუტონის მარცხენა ხელს, რომელიც პროსერპინას ბარძაყს აწვება. მარმარილო ემორჩილება. ის ხორცივითაა ნაკვეთი. „დავითში“ შეხედეთ ქვედა ტუჩს. ირვინგ ლავინის ბიოგრაფიის მიხედვით, ბერნინი მუშაობისას ტუჩს იკვნეტდა, და ქანდაკების სახე კვნეტის შუაშია გაყინული. კარავაჯოს „დავითსა და გოლიათში“ შეხედეთ გოლიათის მარჯვენა თვალს. ის ისეა დახატული, თითქოს უკვე ებინდება, შუა გზაზე იმ წამს შორის, როცა თავი მოიკვეთა, და იმ წამს შორის, როცა სინათლე ჩაქრა.
და ბოლოს
კოლექცია იმიტომ მუშაობს, მისი შექმნიდან ოთხასი წლის შემდეგაც, რომ შიპიონემ ხელოვნება დარბაზებისთვის დაუკვეთა და არცერთი მათგანის გადატანა არ ინება. ბერნინის ქანდაკებები იქ დგას, სადაც მან დადგა. კარავაჯოები იქ კიდია, სადაც მან ჩამოკიდა. ორი საათი ვილაში, რომელიც ცქერის ერთი შუადღისთვის შეიქმნა, თავად მიზანია და არა შეზღუდვა.