Naar de inhoud

Is er een app die beeldhouwwerken en standbeelden herkent?

Gepubliceerd: • 8 min lezen

Gian Lorenzo Bernini’s Apollo en Daphne, een marmeren beeld in de Galleria Borghese in Rome, waarin Daphne in een laurierboom verandert terwijl Apollo haar bereikt

Ja. Je kunt je telefoon op een beeld richten en een app laten vertellen wat het is, wie het hakte en waarom het de moeite waard is om er helemaal omheen te lopen. Chiaro doet dat: één foto van een beeld, en binnen een paar seconden begint er een audiogids in je oordopjes te spelen.

Maar beeldhouwkunst is voor een camera een lastiger probleem dan schilderkunst, en het is goed om te weten waarom, want dat verklaart welke apps het volhouden in een beeldenzaal en welke afhaken.

Waarom beelden lastiger te herkennen zijn dan schilderijen

Een schilderij is plat. Fotografeer het van voren en je krijgt elke keer ongeveer hetzelfde beeld. Een standbeeld is van elke kant een ander object.

Het verandert als je eromheen loopt. Bernini’s Apollo en Daphne is gemaakt om al rondlopend te bekijken. Vanuit de ene hoek zie je een god die een meisje achtervolgt. Vanuit een andere zie je de vingers van het meisje in laurierbladeren veranderen en haar tenen in wortels. Een app die alleen de foto ‘van voren’ uit de museumcatalogus kent, mist de helft van de standpunten die een bezoeker echt inneemt.

Licht doet vreemde dingen met marmer. Spotjes in de zaal, een raam achter het beeld, een schaduw over het gezicht. Witte steen kan op een telefoonfoto overbelicht raken tot een witte vlek, en brons kan bijna zwart worden.

Er zijn overal kopieën. Michelangelo’s David op de Piazza della Signoria in Florence is een replica; het origineel staat sinds 1873 in de Accademia. Veel van de ‘Griekse’ beelden in musea zijn Romeinse kopieën van verloren Griekse originelen. Rodins Denker is vele malen in brons gegoten, en er staan versies van in musea op meerdere continenten, waaronder het Musée Rodin in Parijs. Een goede gids moet weten voor welke je staat, of je in elk geval vertellen dat er meer dan één is.

Beelden staan buiten. Op een kerkgevel, boven op een zuil, midden in een fontein, drie verdiepingen hoog op het dak van een paleis. Je fotografeert ze van onderaf, schuin, tegen de lucht.

En dan is er nog het uitleggen. Een beeld een naam geven is het makkelijke deel. Wat je eigenlijk wilt, is dat ene ding dat je zelf nooit zou opmerken.

Detail van Bernini’s Roof van Proserpina, met de vingers van Pluto die in Proserpina’s marmeren dij drukken

Bij Bernini’s Roof van Proserpina zijn dat de vingers van Pluto die in haar dij wegzakken, waardoor harde steen eruitziet als huid. We schreven erover in ons artikel over Proserpina. Bij Michelangelo’s Pietà in de Sint-Pieter is het de band over de borst van de Maagd, waarin een 24-jarige Michelangelo zijn naam hakte: het enige werk dat hij ooit signeerde. Het artikel over de Pietà vertelt je waarom hij dat deed.

Michelangelo’s Pietà van voren gezien, met de schuine band over de borst van de Maagd waarin de beeldhouwer zijn enige signatuur hakte.

Je mogelijkheden

Algemeen visueel zoeken. Google Lens en vergelijkbare tools kunnen een beroemd beeld herkennen en je een pagina met webresultaten geven. Zo krijg je de naam. Daarna sta je op een klein scherm te lezen in plaats van om het beeld heen te lopen.

Museumapps. Sommige musea hebben apps met uitstekende teksten over hun eigen collectie. Die dekken alleen dat ene museum, en meestal moet je zelf het objectnummer of de juiste pagina zoeken.

Een audiogids die herkent waar je hem op richt. Dat is Chiaro.

Hoe Chiaro een beeld herkent

Eén foto erin, een verhaal eruit

Je maakt één foto, vanuit de hoek waar je toevallig staat. Chiaro herkent het werk en begint te vertellen: wat het is, wie het maakte en waarom het ertoe doet. De audio begint binnen een paar seconden, dus je kunt je telefoon wegstoppen en om het beeld heen blijven lopen terwijl je luistert. Bij geen enkele kunstvorm loont dat zo als bij beeldhouwkunst. Je hebt je ogen en je voeten vrij nodig.

Het werkt ook buiten het museum

Chiaro werkt bijna overal waar je het op richt. Een heilige op een kathedraalportaal, een fontein op een piazza, een keizer te paard midden op een plein, de reliëfs op een triomfboog. Als het een verhaal heeft, vindt Chiaro het, en er zijn geen stadspakketten om eerst te downloaden.

Chiaro speelt een audiogids af over het Colosseum en de Boog van Constantijn in Rome, met knoppen voor vervolgvragen eronder.

De Boog van Constantijn naast het Colosseum is een goed voorbeeld. Veel van het beeldhouwwerk werd weggehaald van eerdere monumenten voor keizers als Trajanus, Hadrianus en Marcus Aurelius en opnieuw gebruikt, waarbij sommige hoofden werden bijgehakt. Je zou er een uur voor kunnen staan zonder dat te raden. Eén vervolgvraag brengt je er.

Een eigen kunsthistoricus in je broekzak

In een museum gaat Chiaro dieper: de compositie, de symbolen, het verhaal achter het werk, het detail aan de andere kant waar je nog niet omheen bent gelopen. Chiaro houdt bij wat je hebt gezien, dus maak je een foto van hetzelfde beeld vanaf een andere kant, of bij een ander bezoek, dan gaat het verder waar het was gebleven in plaats van opnieuw te beginnen.

Nieuwsgierig? Vraag het gewoon

Knoppen voor vervolgvragen bieden de volgende draad aan. Of je typt of spreekt je eigen vraag in, zoals ‘waarom heeft ze geen armen?’ voor de Venus van Milo, en Chiaro antwoordt hardop. Als het antwoord van vandaag afhangt, zoals of een beeld in restauratie is of de zaal dicht is, kijkt het op het web.

De Venus van Milo, een laat-hellenistisch marmeren beeld van Aphrodite, tentoongesteld in het Louvre

In jouw taal

Chiaro spreekt 18 talen, met een vrouwen- of mannenstem, en laat je het accent kiezen voor Engels, Spaans en Portugees. Plaatsnamen verschijnen in jouw taal en in de lokale taal, naast elkaar.

Meer dan één beeld

Een beeldenzaal is het begin van een dag, niet de hele dag. Chiaro dekt nu ook de rest:

Zie hoe herkenning werkt

De pagina’s over musea en monumenten op de website van Chiaro zijn een demo van wat de app doet nadat hij een werk heeft herkend: 80 plekken, elk met vijf stops, af te spelen in je browser zonder account. Voor beeldhouwkunst kun je het Louvre, het Musée Rodin, het British Museum of het Kunsthistorisches Museum in Wenen proberen. In de app krijgt elk beeld waar je hem op richt dezelfde behandeling.

Profiel van Bernini’s David, Galleria Borghese, Rome, met de gebeten lip en de geconcentreerde uitdrukking

Veelgestelde vragen

Is er een app die beelden herkent vanaf een foto?

Ja. Chiaro herkent beeldhouwwerken en standbeelden vanaf een foto en speelt er een audiogids over af, in 18 talen. Algemene visuele zoektools zoals Google Lens kunnen ook beroemde beelden herkennen en webresultaten geven.

Werkt het ook bij beelden en monumenten buiten?

Ja. Chiaro werkt bij beelden op pleinen, beeldhouwwerk op kerkgevels, fonteinen en monumenten, niet alleen bij werken in musea.

Maakt het uit vanuit welke hoek ik de foto maak?

Maak hem gewoon vanaf de plek waar je staat. Een beeld ziet er van elke kant anders uit, en Chiaro is gemaakt voor de foto die een bezoeker echt maakt, niet alleen voor de catalogusfoto.

Kan het een origineel van een kopie onderscheiden?

Twijfel je, vraag het dan. Voor de David op de Piazza della Signoria in Florence is ‘is dit het origineel?’ precies het soort vervolgvraag dat Chiaro hardop beantwoordt. (Dat is het niet: het origineel staat in de Accademia.)

Loop eromheen

Beelden zijn gemaakt om omheen te lopen. Het beste wat een app kan doen, is je het verhaal vertellen terwijl je dat doet, en je wijzen op het detail aan de kant waar je nog niet bent: de gebeten lip van Bernini’s David, de bladeren aan Daphnes vingers, de naam op de band van de Maagd.

Chiaro is Italiaans voor ‘helder’. Haal het in de App Store, richt het op het volgende beeld dat je niet kunt plaatsen, en luister.

Klik. Luister. Ontdek.