Przejdź do treści

Co zobaczyć w Luwrze, kiedy masz tylko kilka godzin

Opublikowano: • 9 min czytania

Louis-Léopold Boilly, Publiczność oglądająca Koronację Davida w Luwrze (1810): tłum w strojach empire zgromadzony pod ogromnym obrazem Davida przedstawiającym koronację Napoleona.

Większość ludzi wchodzi do Luwru z listą. Mona Lisa. Wenus z Milo. Nike z Samotraki. Wolność wiodąca lud na barykady. Maszerują od hitu do hitu, robią zdjęcie, maszerują do następnego. Trzy godziny później wychodzą wyczerpani, lekko rozczarowani, niepewni, co właściwie widzieli. Problemem jest lista.

Lista traktuje Luwr jak album z największymi przebojami. A nim nie jest. To średniowieczna twierdza, która stała się pałacem królewskim, który stał się cesarskim magazynem, który stał się muzeum, i wszystkie cztery te budynki wciąż są ułożone jeden na drugim w tym, w którym stoisz. Kiedy ludzie pytają, co zobaczyć w Luwrze, uczciwa odpowiedź brzmi: przestań pytać, co zobaczyć, i zacznij pytać, gdzie stanąć. Wybierz skrzydło. Przejdź je powoli. Pozwól, by pałac zrobił resztę.

Kłopot z listą dziesięciu hitów

Oto, co się dzieje, jeśli spróbujesz zobaczyć wszystko. Luwr ma na ekspozycji około 35 000 dzieł. Po trzydzieści sekund na każde to 290 godzin bez przerwy na jedzenie i odpoczynek. Nie zobaczysz wszystkich. Nie zobaczysz nawet jednego procenta. Zobaczysz garstkę tych, które wskazał audioprzewodnik, i zobaczysz je przez telefon, ponad tłumem, przez mniej więcej tyle, ile trwa przerwa na papierosa.

Co gorsza, lista mówi ci, że na uwagę zasługują niewłaściwe rzeczy. Najczęściej odwiedzanym obiektem w Luwrze jest Mona Lisa. Jest też najbardziej frustrującym. Wisi za dwiema warstwami kuloodpornego szkła w sali wielkości lotniskowej poczekalni przy bramce, w sodowo-żółtym świetle, w odległości około pięciu metrów, za ścianą uniesionych telefonów. Nie będziesz mieć chwili z nią. Będziesz mieć chwilę z tłumem.

Tymczasem na ścianie naprzeciwko niej wisi Wesele w Kanie Veronesego. To największy obraz w Luwrze. Prawie siedemdziesiąt metrów kwadratowych płótna, sto trzydzieści postaci, pies pijący wino. Nikt na niego nie patrzy. Jeśli chcesz zrozumieć, jak XVI-wieczna Wenecja wyobrażała sobie przyjęcie, masz cztery minuty swobodnej przestrzeni w najbardziej zatłoczonej sali Paryża. Oto żart, który robi ci Luwr. To, po co przyszedłeś, jest niemożliwe. To, o czego istnieniu nie wiedziałeś, jest puste.

Zapomnij o liście. Wybierz skrzydło.

Luwr ma kształt podkowy wokół dziedzińca. Trzy skrzydła: Denon od południa, Sully obejmujące wschód, Richelieu od północy. Nie mają równej wagi i nie wynagradzają równego czasu. Oto skrót, o którym nikt ci nie mówi: każde skrzydło ma swój charakter, a najlepszy plan to postawić na jedno z nich i zignorować dwa pozostałe.

Denon to skrzydło listy przebojów. Mona Lisa, Nike z Samotraki, Wolność wiodąca lud na barykady, wielcy malarze włoskiego renesansu, koronacje Davida, napoleońska machina. To skrzydło, które większość ludzi ma na myśli, mówiąc „Luwr”. Jest też najgłośniejsze, najbardziej zatłoczone i najtrudniej je pokochać. Jeśli jesteś tu na godzinę, jesteś tu dla Denon. Znienawidzisz je i zobaczysz Luwr tak, jak widzą go wszyscy inni.

Sully to skrzydło pałacowe. Tu Luwr pamięta, że kiedyś był domem. W piwnicach są średniowieczne fundamenty z wciąż stojącym pierwotnym murem twierdzy. Na górze: malarstwo francuskie z XVII i XVIII wieku, starożytności egipskie, apartamenty Anny Austriaczki. Czujesz się tu mniej jak w muzeum, a bardziej jak w bardzo starym budynku, który ktoś wypełnił rzeczami. Jeśli chcesz poczuć pałac pod muzeum, to jest to skrzydło.

Richelieu to skrzydło ciche. Tu Luwr trzyma rzeczy, które nie sprzedają pocztówek: renesans północny, sztukę flamandzką i holenderską, rzemiosło artystyczne, apartamenty Napoleona III, płaskorzeźby asyryjskie, Chorsabad. Prawie zawsze jest puste. Jeśli przyjdziesz tu w sobotnie popołudnie w sierpniu, będziesz mieć Koronczarkę Vermeera tylko dla siebie i będziesz dziesięć minut korytarzem od Mony Lisy, a poczujesz się, jakbyś był w innym muzeum. Richelieu to sekret Luwru, a właściwie żaden sekret, po prostu nikt nie czyta dalej niż pierwszy punkt listy.

Plan na dwie godziny (i dlaczego to herezja)

Każdy przewodnik „co zobaczyć w Luwrze w 2 godziny” podaje tę samą trasę. Mona Lisa, Wenus z Milo, Nike z Samotraki, wyjście. To wyścig między trzema obiektami oddzielonymi długimi marmurowymi schodami i stojącymi tłumami. Pokonujesz może czterysta metrów korytarza i widzisz trzy rzeczy przez przepychankę.

Oto heretycki plan na dwie godziny. Wejdź przez Piramidę. Nie skręcaj w stronę Denon. Skręć w prawo, do Richelieu. Wejdź na drugie piętro. Spędź czterdzieści minut w salach malarstwa północnego: Vermeer, bracia Le Nain, cykl Marii Medycejskiej Rubensa, czyli dwadzieścia cztery obrazy tworzące propagandowy komiks, który żyjąca królowa zamówiła o własnym życiu, i jedna z najdziwniejszych rzeczy w muzeum. Potem przejdź przez apartamenty Napoleona III. To zachowane sale recepcyjne ministra stanu z czasów Drugiego Cesarstwa – złocenia, czerwony aksamit, dziewięciometrowe sufity, żyrandole wielkości małych samochodów. Są bezpłatne, zawsze puste i to najbliższe, co w Paryżu przypomina stanie w środku XIX-wiecznej politycznej fantazji.

Teraz zostaje ci godzina. Przejdź do Sully. Zejdź do średniowiecznego Luwru, który jest w piwnicach pod Piramidą – idziesz rampą wzdłuż pierwotnego XII-wiecznego muru twierdzy, który przez pięćset lat był pogrzebany pod pałacem, aż wykopaliska w latach 80. znowu go odsłoniły. Stoisz w zamku Filipa Augusta. Muzeum jest nad twoją głową. Bliżej maszyny czasu Luwr nigdy nie podchodzi.

Wyjdź. Wróć innego dnia na Denon. Jeśli potem przechodzisz na drugą stronę rzeki, Musée d’Orsay potrzebuje co najmniej trzech godzin tylko dla siebie i je wynagradza.

Co zobaczyć w Luwrze, jeśli chcesz historii, a nie selfie

Starożytny egipski relief z wapienia: klęczący król składa dary dwóm stojącym bogom, pod kolumnami hieroglifów.

Oto rzeczy, do których przy pierwszej wizycie pokierowałbym przyjaciela w każdym skrzydle. To w żadnym razie nie jest wyczerpująca lista. Wyczerpująca lista to kłamstwo. To obiekty, które dadzą ci dobrą historię.

W Denon korytarz włoskiego renesansu – Wielka Galeria – to czterystumetrowa prosta linia z Leonardem na każdym końcu. Przejdź ją całą. Tak, przejdź przez salę Mony Lisy, ale nie walcz o miejsce przy barierce. W drodze powrotnej spójrz na Baldassarego Castiglionego Rafaela, portret człowieka tak spokojnego i tak żywego, że trzy wieki później poruszył Rembrandta do łez. Rembrandt kupił jego rycinę na aukcji w Amsterdamie w 1639 roku, a potem narysował w szkicowniku własną twarz w tej samej pozie. To rzecz, przy której możesz stanąć trzy metry dalej i nie usłyszeć, żeby ktokolwiek o niej mówił.

W Sully Szuler z asem karo Georges’a de La Toura. Mały obraz w małej sali, zwykle pustej. Młodego człowieka przy stoliku karcianym ogrywa troje ludzi, którzy patrzą na siebie nawzajem, a nie na niego. Cały obraz jest o patrzeniu. Kiedy raz zobaczysz ten spisek spojrzeń, nie da się go odzobaczyć. De La Tour malował przy świecach w latach 30. XVII wieku i przez trzysta lat był całkowicie zapomniany, aż w 1915 roku odkrył go na nowo pewien historyk sztuki. Połowa muzeów świata spiera się dziś o atrybucję jego niewielkiego dorobku. Sully ma dwa jego obrazy.

W Richelieu Koronczarka Vermeera. Ma około dwudziestu czterech centymetrów wysokości. To jeden z zaledwie dwóch Vermeerów w całym Luwrze. Zwykle nikogo przed nim nie będzie. Stań bardzo blisko. Nici na poduszce to nie nici – Vermeer namalował je jako kropki żółtej i czerwonej farby, które twoje oko składa w nici, gdy się cofniesz. To jedyny obraz w Luwrze, w którym cała sztuczka polega na cofnięciu się, i jedyna sala na tyle cicha, że możesz pozwolić Chiaro dokończyć opowieść o nim, zanim pójdziesz dalej.

Najlepsze rzeczy w Luwrze to te, których nie rozpoznajesz

To przekorna teza i będę się jej trzymać. Każdy ze słynnych obiektów w tym muzeum sfotografowano sto milionów razy, te zdjęcia oglądasz całe życie, a stanie przed samym obiektem będzie przeważnie jak spotkanie celebryty w poczekalni u dentysty: rozpoznajesz go, nie wiesz, co powiedzieć, wychodzisz. Obrazy i przedmioty, które naprawdę zmienią to, jak patrzysz, to te, po które tu nie przyszedłeś.

Siedzący skryba, egipska wapienna figura z około 2500 roku p.n.e., patrzy na ciebie szklanymi oczami, które osadzono w jego oczodołach cztery i pół tysiąca lat temu. Wciąż działają. Jego źrenice śledzą cię w całej sali. Nikogo przed nim nie ma.

Uskrzydlone byki z pałacu Sargona II, przy wejściu do skrzydła asyryjskiego. Po pięć ton każdy. Po pięć nóg każdy – cztery, żeby z boku szły, i jedna dodatkowa, żeby od przodu wciąż widać było cztery. Żart króla z epoki żelaza z geometrii rzeźby. Puściej tu niż w salach egipskich.

Sarkofag małżonków z Cerveteri, etruska para z terakoty z około 520 roku p.n.e., półleżąca na łożu i uśmiechająca się do siebie, jakby siedzieli przy kolacji. Wszyscy inni też siedzą przy kolacji, naprzeciwko kogoś, w każdym stuleciu od tamtej pory. Postoisz przed tym obiektem pięć minut i zapomnisz, że jesteś w muzeum.

Żadnej z tych rzeczy nie ma na oficjalnej liście „trzeba zobaczyć”. Wszystkie są bliżej tego, w czym Luwr jest naprawdę dobry.

Jeszcze jedno ostrzeżenie o Monie Lisie

I tak ją zobaczysz. Nie będę cię powstrzymywać. Ale powiem ci, jak to zrobić, żeby tego nie znienawidzić.

Nie idź do niej najpierw. Idź na końcu. Podejdź od strony wyjścia z Salon Carré. Tłum płynie w jedną stronę, a jeśli odwrócisz nurt, sala za tobą będzie w połowie pusta. Nie stój w kolejce do barierki. Stań w rogu przy Mężczyźnie z rękawiczką Tycjana i patrz na nią ponad głowami, bo i tak tak miała być oglądana: z drugiego końca wielkiej sali pełnej innych obrazów. Poświęć dwie minuty. Idź dalej. To niewielki portret olejny z około 1503 roku, który stał się sławny, bo ktoś go ukradł w 1911 roku. Kiedy znasz tę historię, sensem staje się tłum. Przyszedłeś zobaczyć to, co przyszli zobaczyć wszyscy inni, a tym, co przyszli zobaczyć wszyscy inni, są wszyscy inni.

Kiedy wychodzisz

Wyjdź przez Carrousel. Wejdź na żwir Ogrodu Tuileries i usiądź na jednym z zielonych krzeseł. Najlepszych rzeczy do zobaczenia w Luwrze prawie nigdy nie ma na liście, bo lista to reakcja paniki na budynek zbyt duży, żeby objąć go podczas jednej wizyty. Następnym razem wybierz skrzydło. Idź wolniej. Patrz na rzeczy, na które nikt inny nie patrzy.