Przejdź do treści

Obrazy w Luwrze: co zobaczyć, gdy już miniesz Mona Lisę

Opublikowano: • 9 min czytania

Wielka Galeria Luwru, liczący prawie czterysta metrów kręgosłup muzeum

Na ścianie dokładnie naprzeciwko Mona Lisy wisi największy obraz w Luwrze. Ma prawie siedem metrów wysokości. Zajmuje około sześćdziesięciu siedmiu metrów kwadratowych płótna. Jest na nim sto trzydzieści osób, trzy psy, kot i Jezus na weselu w Wenecji. Nikt na niego nie patrzy. Wszyscy stoją zwróceni w drugą stronę, ku portretowi wielkości szafki kuchennej, i celują telefonami w tył głowy osoby przed sobą.

To kluczowy fakt o obrazach w Luwrze. Przyszedłeś zobaczyć te słynne. Szedłeś za strzałkami. Trafiłeś do jedynej sali, w której mapa działa tak dobrze, że sama siebie psuje. Stoisz między dwoma najwspanialszymi obrazami w budynku i widzisz tylko jeden z nich, bo do drugiego nie ma kolejki.

Obraz za twoimi plecami to Wesele w Kanie Paola Veronesego, ukończone w 1563 roku dla refektarza klasztoru San Giorgio Maggiore w Wenecji. Żołnierze Napoleona wycięli je ze ściany, zwinęli i w 1797 roku przywieźli do Paryża. Wisi naprzeciwko Mona Lisy dłużej, niż większość państw istnieje jako państwa. A w doświadczeniu niemal każdego, kto przychodzi do Luwru, istnieje tylko jako tło na cudzych zdjęciach.

Dlaczego obrazy w Luwrze są tak rozmieszczone

Kolekcja Luwru jest uporządkowana z grubsza według geografii, a potem według dat. Malarstwo włoskie ciągnie się na północ przez Wielką Galerię, mierzący prawie czterysta metrów korytarz, który kiedyś fizycznie łączył pałac królewski z Tuileries, tak długi, że Napoleon urządzał w nim przeglądy wojsk. Malarstwo francuskie wypełnia skrzydła Richelieu i Sully. Dzieła z północnej Europy, holenderskie, flamandzkie i niemieckie, wiszą na poziomie 2 skrzydła Richelieu. Jeśli patrzysz na obraz, to zwykle trafił w to miejsce ze względu na to, skąd pochodził malarz, a nie ze względu na to, jak ważny jest obraz.

Dlatego to doświadczenie tak dezorientuje. Mapa traktuje XIII-wieczną bizantyjską ikonę tak samo jak Madonnę Rafaela, bo obie są włoskie. Zapomniany francuski obraz historyczny wisi w tej samej sali co Wolność wiodąca lud na barykady Delacroix, bo oba są francuskie i XIX-wieczne. Wielkość nie jest nigdzie uwzględniona w planie piętra. Masz przynieść własny gust, co jest bardzo francuskim sposobem projektowania muzeum i bardzo wyczerpującym sposobem zwiedzania go.

Druga rzecz, którą warto wiedzieć przed wejściem: kolekcja Luwru kończy się mniej więcej na 1848 roku. Wszystko, co późniejsze, trafiło do Musée d’Orsay, gdy otwarto je w 1986 roku. To właściwa odpowiedź dla każdego zdezorientowanego turysty, który wpisuje w Google „Luwr Van Gogh” i przychodzi go szukać. Nie ma go tutaj. Jest osiemset metrów dalej, po drugiej stronie Sekwany, w pięknym starym dworcu kolejowym: autoportret z Saint-Rémy wisi na piątym piętrze, za wielkim zegarem. Luwr nie ma niczego jego autorstwa, nigdy nie miał i nigdy nie będzie miał. Cała jego krótka kariera przypadła na czas czterdzieści lat po tym, jak Luwr przestał gromadzić zbiory.

Kiedy więc ludzie pytają o słynne obrazy w paryskim Luwrze, prawie zawsze mają na myśli garść dzieł, które akurat powstały przed tą granicą i które akurat kupili albo zagrabili francuscy królowie, cesarze i komisje na przestrzeni czterech stuleci. To wspaniała kolekcja. Ale też osobliwa.

Wielka Galeria to kręgosłup wszystkiego

Zacznij przy wejściu do Wielkiej Galerii Luwru, na poziomie 1 skrzydła Denon, piętro nad wejściem. Stań twarzą na północ. Jesteś w miejscu, które Stendhal nazwał kiedyś najpiękniejszą salą Europy, i to twierdzenie dobrze się zestarzało. Korytarz ciągnie się na prawie czterysta metrów. Wszystko, co słynne w malarstwie włoskim, jest w nim albo w salach, które od niego odchodzą. Leonardo. Rafael. Tycjan. Caravaggio, który wisi blisko początku. Mantegna, którego scena ukrzyżowania z predelli ołtarza San Zeno leży w gablocie ściennej jak absurdalnie szczegółowa miniatura.

To w Wielkiej Galerii dowiadujesz się, że Luwr ma więcej obrazów Leonarda niż jakiekolwiek inne muzeum na świecie. Znanych jest tylko około piętnastu ukończonych obrazów Leonarda, a Luwr ma pięć z nich. Pięć. Madonna wśród skał wisi w Wielkiej Galerii. Tak samo La Belle Ferronnière, portret kobiety, o której tożsamość badacze spierają się od dwóch stuleci. Jest tam Święty Jan Chrzciciel, wskazujący w górę gestem tak dziwnym, że ludzie spędzili całe życie, próbując go rozszyfrować. Jest Święta Anna Samotrzecia. A potem, w osobnej sali, Mona Lisa, która jest w Luwrze nie dlatego, że ją zagrabiono, ale dlatego, że sam Leonardo przeniósł ją przez Alpy w 1516 roku i kilka lat później sprzedał Franciszkowi I. Zmarł we Francji. Obraz został.

Gdybyś spędził całą wizytę w Luwrze w Wielkiej Galerii i jej bocznych salach, patrząc tylko na Leonarda i malarzy, którzy przyszli po nim, i tak ominąłbyś resztę budynku, ale zobaczyłbyś więcej tego malarza, niż możesz zobaczyć gdziekolwiek indziej. Już samo to sprawia, że każda dyskusja o najlepszych obrazach w Luwrze musi zaczynać się tutaj.

Wolność wiodąca lud na barykady Delacroix, dziś na francuskich paszportach

We francuskich salach mieszka polityka

Wyjdź z Wielkiej Galerii i wejdź do skrzydła francuskiego, a zmieni się cała temperatura muzeum. Sale włoskie są o prywatnej pobożności, prywatnych portretach, spokojnym kolorze. Sale francuskie są o widowisku. To w nich państwo maluje samo siebie.

Koronacja Napoleona Jacques’a-Louisa Davida zajmuje całą ścianę w sali na poziomie 1 skrzydła Denon, na tym samym piętrze co Wielka Galeria. Ma dziewięć metrów szerokości. Napoleon zamówił ją osobiście, przeglądał szkice i żądał zmian. David namalował cesarza, który kładzie koronę na własnej głowie, a potem na głowie Józefiny, w katedrze wypełnionej dokładnie tymi ludźmi, przy których Napoleon chciał być widziany w chwili koronacji. To nie jest obraz koronacji. To obraz komunikatu prasowego o koronacji. To, że jest też arcydziełem, jest niemal przypadkiem: David umiał malować, malował to, co mu kazano, a to, co mu kazano stworzyć, jest najlepszym zachowanym obrazem tego, jak państwo napoleońskie chciało się widzieć.

W tej samej sali, kilka kroków dalej, wisi Tratwa Meduzy Théodore’a Géricault, obraz będący przeciwieństwem poprzedniego. Też jest ogromny. Też jest pełen ciał. Ale te ciała głodują, umierają, są stłoczone na rozbitej tratwie pośrodku Atlantyku, bo francuski kapitan wpakował statek na mieliznę, a potem porzucił załogę. Géricault namalował go w 1819 roku jako oskarżenie, korzystając z modeli z kostnicy i zwłok w swojej pracowni, żeby dobrze oddać odcień skóry. Obraz omal tu nie zawisł. Rząd uważał go za wywrotowy. Wisi tu mimo to, kilka sal od króla, który uczynił go politycznie niebezpiecznym, i to najlepsze, co mogło go spotkać.

A potem Wolność wiodąca lud na barykady Delacroix, obraz, który tak całkowicie wyrwał się ze swojego muzeum, że jest na francuskich paszportach, a kiedyś był na banknotach. Przedstawia alegoryczną postać z obnażoną piersią, która prowadzi tłum przez barykadę podczas rewolucji 1830 roku, z martwym żołnierzem u stóp i chłopakiem w cylindrze z dwoma pistoletami po jej prawej stronie. To propaganda. Ale też naprawdę porywa, a za każdym razem, gdy zdejmowano go z luwrowskiej ściany do czyszczenia, wiadomość traktowano jak drobne wydarzenie narodowe.

Te trzy obrazy, jeden obok drugiego, to właśnie to, co ludzie mają na myśli, mówiąc o słynnej sztuce Luwru bez wskazywania konkretnego dzieła. To kręgosłup francuskiej kolekcji XIX-wiecznej i wszystkie dzieli od siebie trzydzieści sekund spaceru.

Sale, do których nikt nie chodzi

Na poziomie 2 skrzydła Richelieu tłumy się przerzedzają. To skrzydło holenderskie i flamandzkie, w którym są jedne z najbardziej bezgłośnie wspaniałych małych obrazów w Europie. Jest tu Vermeer, niewiele go, bo niewiele go istnieje gdziekolwiek, ale dwa: Koronczarka i Astronom, oba tak małe, że można je przykryć podkładką pod talerz, i oba niemal boleśnie piękne, bo widać, ile Vermeer potrafił zrobić z jednym źródłem światła. Rembrandt jest tu w całych salach, w tym autoportret z 1660 roku, na którym wygląda jak człowiek, który przetrwał większość własnego życia. Frans Hals. Hieronim Bosch. Zwiastowanie Rogiera van der Weydena, na którym szata anioła jest oddana tak precyzyjnie, że widać poszczególne nici brokatu.

Kiedy ludzie pytają o najważniejsze obrazy w Luwrze, a ty chcesz powiedzieć im coś, czego jeszcze nie słyszeli, wyślij ich tutaj. Powiedz im, żeby patrzyli na każdy obraz Vermeera przez pięć minut bez ruchu, z włączonym Chiaro, żeby wiedzieli, co właściwie robi to jedno źródło światła, kiedy tam stoją. Powiedz im, żeby znaleźli autoportret Rembrandta i stanęli przed nim w trzech różnych odległościach. Powiedz im, że cały włoski renesans jest piętro niżej i że wystarczy im sił, żeby zobaczyć go później, bo tu na górze sale są ciche, obrazy małe i nic nie wisi za kuloodporną szybą.

Wesele w Kanie Veronesego, największy obraz w Luwrze

Jeszcze raz Wesele w Kanie

Wróć jeszcze raz do sali z Mona Lisą i tym razem się odwróć.

Obraz za tobą pokrywa ścianę tak, jak ekran kinowy pokrywa ścianę. Kompozycja jest zbudowana wokół długiego stołu w kształcie litery U, zastawionego weselnymi gośćmi, służbą, muzykami i zwierzętami, w architektonicznej scenerii przypominającej bardziej wenecki palazzo niż galilejską wioskę. Pośrodku stołu, niemal zagubiony w tłumie, Chrystus unosi dłoń, żeby dokonać cudu. Nad nim, na balkonie, rzeźnicy kroją jagnię. Na pierwszym planie sługa przelewa wodę z jednej amfory do drugiej, a ona w trakcie przelewania zamienia się w wino. Orkiestra pośrodku pierwszego planu to portret zbiorowy: jest w niej sam Veronese, w bieli, z violą da gamba, a obok Tycjan i Tintoretto, namalowani tak, jakby zastępowali zespół grający na weselu stulecia.

To bardzo dużo malarstwa jak na jedną ścianę. To obraz, przed którym można stać godzinę i wciąż odkrywać nowe rzeczy. A ponieważ wisi naprzeciwko najczęściej fotografowanego przedmiotu w muzeum, istnieje głównie jako tapeta. I to jest, szczerze mówiąc, najlepsza rada, jaką ktokolwiek może ci dać w sprawie oglądania sztuki w Luwrze: obraz, na który wszyscy patrzą, rzadko jest jedynym obrazem w sali, a czasem nie jest nawet największym.

Jak je naprawdę zobaczyć

Jeśli jesteś w Luwrze przez cały dzień, zobaczysz może pięćdziesiąt obrazów. Jeśli jesteś tam trzy godziny, zobaczysz dwadzieścia. Jeśli jesteś tam godzinę w tłumie, zobaczysz sześć, a zapamiętasz trzy. Zaplanuj to. Nie próbuj zobaczyć wszystkiego. Wybierz jeden korytarz i przejdź go powoli. Usiądź na ławce w Wielkiej Galerii i zostań tam dwadzieścia minut, patrząc, jak zmienia się światło, a dowiesz się więcej o tym, jak te obrazy miały być oglądane, niż z jakiegokolwiek audioprzewodnika.

Te obrazy to nie lista kontrolna. To lista lektur, a jak z każdą listą lektur, nie chodzi o to, żeby przez nią przebrnąć, tylko o to, żeby znaleźć dwie czy trzy pozycje, które zamienią się w coś, co potem nosisz w sobie. Mona Lisa może być jedną z nich albo nie. Może Wesele w Kanie. Obrazy Vermeera pewnie tak. Jakiś szczegół z Géricault, którego się nie spodziewałeś, napadnie cię w sali, do której zawędrowałeś przypadkiem, i to właśnie o tym obrazie będziesz myśleć w drodze do domu.

Kto go zamówił. Kto go znienawidził, kiedy był skończony. Co malarz próbował powiedzieć osobie po drugiej stronie stołu. To warstwa, której ściana galerii nie potrafi unieść, i to warstwę, jak się zawsze okazuje, miały w sobie obrazy, które zostają ci w głowie.

Źródła ilustracji