Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι πίνακες του Λούβρου: τι να δείτε όταν προσπεράσετε τη Μόνα Λίζα

Δημοσίευση: • 11 λεπτά ανάγνωσης

Η Μεγάλη Στοά του Λούβρου, η ραχοκοκαλιά του μουσείου μήκους σχεδόν τετρακοσίων μέτρων

Στον τοίχο ακριβώς απέναντι από τη Μόνα Λίζα κρέμεται ο μεγαλύτερος πίνακας του Λούβρου. Έχει ύψος σχεδόν επτά μέτρα. Καλύπτει σχεδόν εβδομήντα τετραγωνικά μέτρα καμβά. Έχει μέσα εκατόν τριάντα ανθρώπους, τρία σκυλιά, μια γάτα και τον Ιησού σε έναν γάμο στη Βενετία. Δεν τον κοιτάζει κανείς. Όλοι κοιτάζουν προς την αντίθετη πλευρά, προς ένα πορτρέτο στο μέγεθος ντουλαπιού κουζίνας, στρέφοντας τα κινητά τους στο πίσω μέρος του κεφαλιού του διπλανού τους.

Αυτό είναι το καθοριστικό γεγονός για τους πίνακες του Λούβρου. Ήρθατε να δείτε τους διάσημους. Ακολουθήσατε τα βέλη. Καταλήξατε στη μία αίθουσα όπου ο χάρτης πετυχαίνει τόσο καλά που αυτοαναιρείται. Στέκεστε ανάμεσα στους δύο πιο μεγαλειώδεις πίνακες του κτιρίου και βλέπετε μόνο τον έναν, επειδή ο άλλος δεν έχει ουρά.

Ο πίνακας πίσω σας είναι ο Γάμος της Κανά του Πάολο Βερονέζε, που ολοκληρώθηκε το 1563 για την τραπεζαρία της μονής του Σαν Τζόρτζιο Ματζόρε στη Βενετία. Οι στρατιώτες του Ναπολέοντα τον έκοψαν από τον τοίχο, τον τύλιξαν και τον έφεραν στο Παρίσι το 1797. Κρέμεται απέναντι από τη Μόνα Λίζα περισσότερο καιρό απ’ όσο οι περισσότερες χώρες υπάρχουν ως χώρες. Και υπάρχει, στην εμπειρία σχεδόν όλων όσων έρχονται στο Λούβρο, μόνο ως φόντο στις φωτογραφίες των άλλων.

Γιατί οι πίνακες του Λούβρου είναι διαταγμένοι έτσι

Η συλλογή του Λούβρου είναι οργανωμένη σε γενικές γραμμές με βάση τη γεωγραφία και μετά τη χρονολογία. Οι ιταλικοί πίνακες απλώνονται προς τα βόρεια μέσα στη Μεγάλη Στοά, έναν διάδρομο σχεδόν τετρακοσίων μέτρων που κάποτε ήταν η φυσική σύνδεση ανάμεσα στο βασιλικό ανάκτορο και τον Κεραμεικό, τόσο μακρύ που ο Ναπολέων έκανε επιθεωρήσεις στρατευμάτων μέσα του. Οι γαλλικοί πίνακες γεμίζουν τις πτέρυγες Ρισελιέ και Συλί. Τα έργα της Βόρειας Ευρώπης, ολλανδικά, φλαμανδικά, γερμανικά, κρέμονται στο επίπεδο 2 της Ρισελιέ. Αν κοιτάζετε έναν πίνακα, γενικά βρέθηκε σε εκείνο το σημείο λόγω της καταγωγής του ζωγράφου, όχι λόγω της σημασίας του πίνακα.

Γι’ αυτό η εμπειρία είναι τόσο αποπροσανατολιστική. Ο χάρτης αντιμετωπίζει μια βυζαντινή εικόνα του 13ου αιώνα με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζει μια Μαντόνα του Ραφαήλ, επειδή και οι δύο είναι ιταλικές. Ένας ξεχασμένος γαλλικός ιστορικός πίνακας κρέμεται στην ίδια αίθουσα με την Ελευθερία οδηγεί τον λαό του Ντελακρουά, επειδή και οι δύο είναι γαλλικοί του 19ου αιώνα. Το μεγαλείο δεν είναι οργανωμένο πουθενά στην κάτοψη. Υποτίθεται ότι φέρνετε το δικό σας γούστο, κάτι που είναι πολύ γαλλικός τρόπος να σχεδιάσεις ένα μουσείο και πολύ εξαντλητικός τρόπος να το επισκεφθείς.

Το άλλο που αξίζει να ξέρετε πριν μπείτε: η συλλογή του Λούβρου σταματά γύρω στο 1848. Ό,τι ήταν μεταγενέστερο πήγε στο Μουσείο Ορσέ όταν αυτό άνοιξε το 1986. Αυτή είναι η σωστή απάντηση για κάθε μπερδεμένο τουρίστα που γκουγκλάρει «Λούβρο Βαν Γκογκ» και εμφανίζεται να τον ψάχνει. Δεν είναι εδώ. Είναι λιγότερο από ένα χιλιόμετρο μακριά, απέναντι από τον Σηκουάνα, σε έναν όμορφο παλιό σιδηροδρομικό σταθμό: η αυτοπροσωπογραφία του Σεν-Ρεμί είναι στον πέμπτο όροφο, πίσω από το μεγάλο ρολόι. Το Λούβρο δεν έχει τίποτα δικό του, δεν είχε ποτέ και δεν θα έχει ποτέ. Ολόκληρη η σύντομη καριέρα του έγινε σαράντα χρόνια αφότου το Λούβρο σταμάτησε να συλλέγει.

Έτσι, όταν οι άνθρωποι ρωτούν για τους διάσημους πίνακες του Λούβρου στο Παρίσι, σχεδόν πάντα εννοούν μια χούφτα έργα που έτυχε να έχουν φτιαχτεί πριν από την τομή και έτυχε να έχουν αγοραστεί ή λεηλατηθεί από Γάλλους βασιλιάδες, αυτοκράτορες και επιτροπές στη διάρκεια τεσσάρων αιώνων. Είναι μια σπουδαία συλλογή. Είναι επίσης μια ιδιόρρυθμη συλλογή.

Η Μεγάλη Στοά είναι η ραχοκοκαλιά των πάντων

Ξεκινήστε από την είσοδο της Μεγάλης Στοάς του Λούβρου, στο επίπεδο 1 της πτέρυγας Ντενόν, έναν όροφο πάνω από την είσοδο. Στραφείτε προς τα βόρεια. Στέκεστε σε αυτό που ο Σταντάλ κάποτε αποκάλεσε την ωραιότερη αίθουσα της Ευρώπης, ένας ισχυρισμός που έχει αντέξει στον χρόνο. Ο διάδρομος συνεχίζεται για σχεδόν τετρακόσια μέτρα. Ό,τι διάσημο υπάρχει στην ιταλική ζωγραφική βρίσκεται μέσα του ή διακλαδώνεται από αυτόν. Λεονάρντο. Ραφαήλ. Τιτσιάνο. Καραβάτζο, που κρέμεται κοντά στην αρχή. Μαντένια, του οποίου η σκηνή της Σταύρωσης από την πρεντέλα του ρετάμπλ του Σαν Τζένο βρίσκεται σε μια προθήκη στον τοίχο σαν παράλογα λεπτομερής μινιατούρα.

Στη Μεγάλη Στοά μαθαίνετε ότι το Λούβρο έχει περισσότερα έργα του Λεονάρντο από οποιοδήποτε μουσείο στη γη. Είναι γνωστοί μόνο περίπου δεκαπέντε ολοκληρωμένοι πίνακες του Λεονάρντο, και το Λούβρο έχει πέντε από αυτούς. Πέντε. Η Παναγία των Βράχων κρέμεται στη Μεγάλη Στοά. Το ίδιο και η La Belle Ferronnière, το πορτρέτο μιας γυναίκας για την ταυτότητα της οποίας οι μελετητές διαφωνούν εδώ και δύο αιώνες. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είναι εκεί, δείχνοντας προς τα πάνω με μια χειρονομία τόσο παράξενη που άνθρωποι πέρασαν ολόκληρες ζωές προσπαθώντας να την αποκωδικοποιήσουν. Η Παναγία με το Βρέφος και την Αγία Άννα είναι εκεί. Και μετά, στη δική της αίθουσα, η Μόνα Λίζα, που βρίσκεται στο Λούβρο όχι επειδή λεηλατήθηκε αλλά επειδή ο ίδιος ο Λεονάρντο την κουβάλησε πάνω από τις Άλπεις το 1516 και την πούλησε στον Φραγκίσκο Α΄ λίγα χρόνια αργότερα. Πέθανε στη Γαλλία. Ο πίνακας έμεινε.

Αν περνούσατε όλη την επίσκεψή σας στο Λούβρο στη Μεγάλη Στοά και στις πλαϊνές αίθουσές της, κοιτάζοντας μόνο τον Λεονάρντο και τους ζωγράφους που τον ακολούθησαν, θα χάνατε μεν το υπόλοιπο κτίριο, αλλά θα είχατε δει περισσότερα από τον ζωγράφο απ’ όσα θα μπορούσατε να δείτε οπουδήποτε αλλού. Μόνο γι’ αυτό, κάθε συζήτηση για τους καλύτερους πίνακες του Λούβρου πρέπει να ξεκινά από εδώ.

Η Ελευθερία οδηγεί τον λαό του Ντελακρουά, που σήμερα βρίσκεται στα γαλλικά διαβατήρια

Στις γαλλικές αίθουσες ζει η πολιτική

Βγείτε από τη Μεγάλη Στοά, μπείτε στη γαλλική πτέρυγα και όλη η θερμοκρασία του μουσείου αλλάζει. Οι ιταλικές αίθουσες αφορούν την ιδιωτική ευλάβεια, το ιδιωτικό πορτρέτο, το ήσυχο χρώμα. Οι γαλλικές αίθουσες αφορούν το θέαμα. Εκεί η κυβέρνηση ζωγραφίζει τον εαυτό της.

Η Στέψη του Ναπολέοντα του Ζακ-Λουί Νταβίντ γεμίζει έναν ολόκληρο τοίχο σε μια αίθουσα στο επίπεδο 1 της Ντενόν, στον ίδιο όροφο με τη Μεγάλη Στοά. Έχει πλάτος σχεδόν δέκα μέτρα. Ο Ναπολέων τον παρήγγειλε ο ίδιος, εξέτασε τα σχέδια και απαίτησε αλλαγές. Ο Νταβίντ ζωγράφισε τον αυτοκράτορα να βάζει το στέμμα στο κεφάλι του, και μετά σε εκείνο της Ιωσηφίνας, σε έναν καθεδρικό γεμάτο ακριβώς με τους ανθρώπους που ο Ναπολέων ήθελε να φαίνεται ότι τον έστεψαν. Δεν είναι πίνακας μιας στέψης. Είναι πίνακας ενός δελτίου τύπου για μια στέψη. Το ότι είναι επίσης αριστούργημα είναι σχεδόν δευτερεύον: ο Νταβίντ ήξερε να ζωγραφίζει, ζωγράφισε ό,τι του είπαν, και αυτό που του είπαν να φτιάξει είναι η καλύτερη σωζόμενη εικόνα του πώς ήθελε να βλέπει τον εαυτό του το ναπολεόντειο κράτος.

Στην ίδια αίθουσα, λίγα βήματα πέρα δώθε, κρέμεται η Σχεδία της Μέδουσας του Τεοντόρ Ζερικό, που είναι ο αντίθετος πίνακας. Είναι κι αυτός τεράστιος. Είναι κι αυτός γεμάτος σώματα. Αλλά τα σώματα πεινούν, πεθαίνουν, στοιβαγμένα πάνω σε μια διαλυμένη σχεδία στη μέση του Ατλαντικού, επειδή ένας Γάλλος καπετάνιος προσάραξε το πλοίο του και μετά εγκατέλειψε το πλήρωμα. Ο Ζερικό τον ζωγράφισε το 1819 ως κατηγορία, χρησιμοποιώντας μοντέλα από ένα νεκροτομείο και πτώματα στο εργαστήριό του για να πετύχει σωστά τους τόνους του δέρματος. Ο πίνακας λίγο έλειψε να μην κρεμαστεί ποτέ εδώ. Η κυβέρνηση τον θεωρούσε ανατρεπτικό. Κρέμεται εδώ παρ’ όλα αυτά, λίγες αίθουσες μακριά από τον βασιλιά που τον έκανε πολιτικά επικίνδυνο, και αυτή είναι η καλύτερη δυνατή κατάληξη για εκείνον.

Και μετά η Ελευθερία οδηγεί τον λαό του Ντελακρουά, ένας πίνακας που έχει δραπετεύσει τόσο ολοκληρωτικά από το μουσείο του που βρίσκεται στα γαλλικά διαβατήρια και κάποτε βρισκόταν στα χαρτονομίσματα. Δείχνει μια αλληγορική μορφή με γυμνό στήθος να οδηγεί ένα πλήθος πάνω από ένα οδόφραγμα κατά την επανάσταση του 1830, με έναν νεκρό στρατιώτη στα πόδια της και ένα παιδί με ψηλό καπέλο να κρατά δύο πιστόλια στα δεξιά της. Είναι προπαγάνδα. Είναι επίσης γνήσια συγκινητικός, και κάθε φορά που αφαιρείται από το Λούβρο για καθαρισμό, η είδηση αντιμετωπίζεται ως μικρό εθνικό γεγονός.

Αυτοί οι τρεις πίνακες, δίπλα δίπλα, είναι αυτό που εννοούν οι άνθρωποι όταν μιλούν για τη διάσημη τέχνη του Λούβρου χωρίς να δείχνουν ένα συγκεκριμένο έργο. Είναι η ραχοκοκαλιά της γαλλικής συλλογής του 19ου αιώνα, και βρίσκονται όλοι σε απόσταση τριάντα δευτερολέπτων με τα πόδια ο ένας από τον άλλο.

Οι αίθουσες όπου δεν πηγαίνει κανείς

Στο επίπεδο 2 της Ρισελιέ το πλήθος αραιώνει. Αυτή είναι η ολλανδική και φλαμανδική πτέρυγα, και περιέχει μερικούς από τους πιο ήσυχα μεγαλειώδεις μικρούς πίνακες της Ευρώπης. Ο Βερμέερ είναι εδώ, όχι πολύς, γιατί δεν υπάρχει πολύς πουθενά, αλλά δύο πίνακες: η Δαντελού και ο Αστρονόμος, και οι δύο τόσο μικροί που μπορείτε να τους καλύψετε με ένα σουπλά, και οι δύο σχεδόν οδυνηρό να τους κοιτάζεις, για το πόσα μπορούσε να κάνει ο Βερμέερ με μία μόνο πηγή φωτός. Ο Ρέμπραντ είναι εδώ σε ολόκληρες αίθουσες, μαζί με μια αυτοπροσωπογραφία του 1660 όπου μοιάζει με άνθρωπο που έχει επιβιώσει από το μεγαλύτερο μέρος της ίδιας του της ζωής. Φρανς Χαλς. Ιερώνυμος Μπος. Ένας Ευαγγελισμός του Ρογκίερ βαν ντερ Βέιντεν όπου ο χιτώνας του αγγέλου είναι αποδοσμένος με τόση ακρίβεια που διακρίνετε τις ξεχωριστές κλωστές του μπροκάρ.

Όταν σας ζητούν τους κορυφαίους πίνακες του Λούβρου και θέλετε να πείτε κάτι που δεν έχουν ακούσει ήδη, στείλτε τους εδώ. Πείτε τους να κοιτάξουν τους Βερμέερ για πέντε λεπτά τον καθένα χωρίς να κουνηθούν, με το Chiaro ανοιχτό ώστε να ξέρουν τι κάνει στην πραγματικότητα η μοναδική πηγή φωτός του Βερμέερ όσο στέκονται εκεί. Πείτε τους να βρουν την αυτοπροσωπογραφία του Ρέμπραντ και να σταθούν σε τρεις διαφορετικές αποστάσεις από αυτήν. Πείτε τους ότι ολόκληρη η ιταλική Αναγέννηση είναι από κάτω και θα έχουν αρκετή ενέργεια να τη δουν αργότερα, γιατί εδώ πάνω οι αίθουσες είναι ήσυχες, οι πίνακες είναι μικροί και τίποτα δεν είναι πίσω από αλεξίσφαιρο τζάμι.

Ο Γάμος της Κανά του Βερονέζε, ο μεγαλύτερος πίνακας του Λούβρου

Ο Γάμος της Κανά, ξανά

Γυρίστε στην αίθουσα της Μόνα Λίζα άλλη μία φορά και, αυτή τη φορά, γυρίστε την πλάτη σας.

Ο πίνακας πίσω σας καλύπτει έναν τοίχο όπως μια οθόνη κινηματογράφου. Η σύνθεση είναι οργανωμένη γύρω από ένα μακρύ τραπέζι σε σχήμα Π, γεμάτο καλεσμένους του γάμου, υπηρέτες, μουσικούς και ζώα, σε ένα αρχιτεκτονικό σκηνικό που μοιάζει περισσότερο με βενετσιάνικο παλάτσο παρά με χωριό της Γαλιλαίας. Στο κέντρο του τραπεζιού, σχεδόν χαμένος μέσα στο πλήθος, ο Χριστός σηκώνει το χέρι του για να κάνει το θαύμα. Από πάνω του, σε ένα μπαλκόνι, χασάπηδες κόβουν αρνί. Στο πρώτο πλάνο, ένας υπηρέτης αδειάζει νερό από έναν αμφορέα σε έναν άλλο, και το νερό γίνεται κρασί την ώρα που το αδειάζει. Η ορχήστρα στο μέσο του πρώτου πλάνου είναι ομαδικό πορτρέτο: ο ίδιος ο Βερονέζε είναι εκεί, ντυμένος στα λευκά, κρατώντας μια βιόλα ντα γκάμπα, μαζί με τον Τιτσιάνο και τον Τιντορέττο, ζωγραφισμένοι σαν να αντικαθιστούν την ορχήστρα στον γάμο του αιώνα.

Είναι πολλή ζωγραφική για έναν τοίχο. Είναι το είδος της εικόνας μπροστά στην οποία θα μπορούσατε να σταθείτε μία ώρα και να βρίσκετε ακόμα καινούργια πράγματα. Και επειδή κρέμεται απέναντι από το πιο φωτογραφημένο αντικείμενο του μουσείου, υπάρχει κυρίως ως ταπετσαρία. Αυτή είναι, ειλικρινά, η καλύτερη συμβουλή που μπορεί να σας δώσει κανείς για να δείτε τέχνη στο Λούβρο: ο πίνακας που κοιτάζουν όλοι σπάνια είναι ο μόνος πίνακας στην αίθουσα, και μερικές φορές δεν είναι καν ο μεγαλύτερος.

Πώς να τους δείτε πραγματικά

Αν είστε στο Λούβρο για μία μέρα, θα δείτε ίσως πενήντα πίνακες. Αν είστε εκεί για τρεις ώρες, θα δείτε είκοσι. Αν είστε εκεί για μία ώρα μέσα στο πλήθος, θα δείτε έξι και θα θυμάστε τρεις. Υπολογίστε το. Μην προσπαθήσετε να τα δείτε όλα. Διαλέξτε έναν διάδρομο και περπατήστε τον αργά. Καθίστε σε έναν πάγκο στη Μεγάλη Στοά και μείνετε εκεί είκοσι λεπτά, παρακολουθώντας το φως να αλλάζει, και θα μάθετε περισσότερα για το πώς προορίζονταν να ειδωθούν αυτοί οι πίνακες απ’ όσα θα μαθαίνατε από οποιαδήποτε ηχητική ξενάγηση.

Αυτοί οι πίνακες δεν είναι λίστα για τσεκάρισμα. Είναι λίστα ανάγνωσης, και όπως με κάθε λίστα ανάγνωσης, το ζητούμενο δεν είναι να τη βγάλετε, αλλά να βρείτε τους δύο ή τρεις που θα γίνουν κάτι που κουβαλάτε μαζί σας μετά. Η Μόνα Λίζα μπορεί να είναι ή να μην είναι ένας από αυτούς για εσάς. Ο Γάμος της Κανά μπορεί να είναι. Οι Βερμέερ μάλλον θα είναι. Μια λεπτομέρεια του Ζερικό που δεν περιμένατε θα σας στήσει ενέδρα σε μια αίθουσα όπου μπήκατε κατά τύχη, και αυτός θα είναι ο πίνακας που θα σκέφτεστε όταν γυρίσετε σπίτι.

Ποιος τον παρήγγειλε. Ποιος τον μίσησε όταν τελείωσε. Τι προσπαθούσε να πει ο ζωγράφος στον άνθρωπο απέναντι στο τραπέζι. Αυτό είναι το στρώμα που δεν μπορεί να κουβαλήσει ο τοίχος της αίθουσας, και αυτό είναι το στρώμα που αποδεικνύεται πάντα ότι είχαν οι πίνακες που τελικά μένουν στο μυαλό σας.

Πηγές εικόνων