Naar de inhoud

Wat je ziet in het Louvre als je maar een paar uur hebt

Gepubliceerd: • 11 min lezen

Louis-Léopold Boilly, Het publiek bekijkt de Kroning van David in het Louvre (1810): een menigte in empirekleding verzameld onder het enorme schilderij van David van de kroning van Napoleon.

De meeste mensen lopen het Louvre binnen met een lijstje. De Mona Lisa. De Venus van Milo. De Nikè van Samothrake. De Vrijheid leidt het volk. Ze marcheren van hit naar hit, maken de foto en marcheren door naar de volgende. Drie uur later vertrekken ze uitgeput, vaag teleurgesteld en niet zeker van wat ze eigenlijk hebben gezien. Het probleem is het lijstje.

Het lijstje behandelt het Louvre als een verzamelalbum met de grootste hits. Dat is het niet. Het is een middeleeuwse vesting die een koninklijk paleis werd, dat een keizerlijk pakhuis werd, dat een museum werd, en alle vier die gebouwen zitten nog altijd op elkaar gestapeld in het gebouw waarin je staat. Als mensen vragen wat je in het Louvre moet zien, is het eerlijke antwoord dat je moet ophouden met vragen wat je moet zien en moet beginnen met vragen waar je moet gaan staan. Kies een vleugel. Loop er langzaam doorheen. Laat het paleis het werk doen.

Het probleem met de toptienlijst

Dit is wat er gebeurt als je alles probeert te zien. Het Louvre heeft zo’n 35.000 werken tentoongesteld. Met dertig seconden per werk is dat 290 uur, zonder te stoppen om te eten of te zitten. Je ziet ze niet allemaal. Je ziet er nog geen procent van. Je ziet het handjevol waar de audiotour naar wees, en je ziet ze door een telefoon, over een menigte heen, ongeveer zo lang als een sigarettenpauze duurt.

Erger nog: het lijstje vertelt je dat de verkeerde dingen je aandacht waard zijn. Het meest bezochte object in het Louvre is de Mona Lisa. Het is ook het meest frustrerende. Ze hangt achter twee lagen kogelvrij glas in een zaal zo groot als een gate op een vliegveld, onder natriumgeel licht, op een afstand van zo’n vijf meter, achter een muur van opgestoken telefoons. Je krijgt geen moment met haar. Je krijgt een moment met de menigte.

Ondertussen hangt aan de muur tegenover haar De bruiloft te Kana van Veronese. Het is het grootste schilderij in het Louvre. Bijna zeventig vierkante meter doek, honderddertig figuren, een hond die wijn drinkt. Niemand kijkt ernaar. Wil je begrijpen hoe het zestiende-eeuwse Venetië zich een feest voorstelde, dan heb je vier minuten vrij zicht in de drukste zaal van Parijs. Dat is de grap die het Louvre met je uithaalt. Wat je kwam zien, is onmogelijk. Wat je niet wist dat het bestond, is leeg.

Vergeet de checklist. Kies een vleugel.

Het Louvre heeft de vorm van een hoefijzer rond een binnenplaats. Drie vleugels: Denon in het zuiden, Sully aan de oostkant eromheen, Richelieu in het noorden. Ze wegen niet even zwaar en ze belonen niet evenveel tijd. Dit is de kortere weg die niemand je vertelt: elke vleugel heeft een eigen karakter, en het beste plan is je op één ervan te storten en de andere twee te negeren.

Denon is de vleugel van de hitparade. De Mona Lisa, de Nikè van Samothrake, De Vrijheid leidt het volk, de grote schilders van de Italiaanse renaissance, de kroningen van David, de napoleontische machine. Het is de vleugel die de meeste mensen bedoelen als ze het over het Louvre hebben. Het is ook de luidste, de drukste en de moeilijkste om van te houden. Ben je hier een uur, dan ben je hier voor Denon. Je zult het verschrikkelijk vinden, en je hebt het Louvre gezien zoals iedereen het ziet.

Sully is de paleisvleugel. Hier herinnert het Louvre zich dat het ooit een huis was. De middeleeuwse fundamenten liggen in de kelder, met de oorspronkelijke vestingmuur nog overeind. Boven: Franse schilderijen uit de zeventiende en achttiende eeuw, de Egyptische oudheden, de vertrekken van Anna van Oostenrijk. Het voelt minder als een museum en meer als een heel oud gebouw dat iemand heeft volgezet met spullen. Wil je het paleis onder het museum voelen, dan is dit de vleugel.

Richelieu is de stille vleugel. Hier bewaart het Louvre de dingen die geen ansichtkaarten verkopen: de noordelijke renaissance, Vlaamse en Hollandse kunst, kunstnijverheid, de vertrekken van Napoleon III, de Assyrische reliëfs, Khorsabad. Het is er bijna altijd leeg. Kom je hier op een zaterdagmiddag in augustus, dan heb je De kantwerkster van Vermeer voor jezelf, en dan ben je via de gangen tien minuten van de Mona Lisa, maar voelt het alsof je in een ander museum bent. Richelieu is het geheim van het Louvre, en het is niet echt een geheim; het is alleen zo dat niemand verder leest dan het eerste opsommingsteken.

Het plan voor twee uur (en waarom het ketterij is)

Elke gids over ‘het Louvre in 2 uur’ geeft je dezelfde route. De Mona Lisa, de Venus van Milo, de Nikè van Samothrake, naar buiten. Het is een speedrun tussen drie objecten, gescheiden door lange marmeren trappen en stilstaande menigten. Je legt misschien vierhonderd meter gang af en je ziet drie dingen door een kluwen mensen heen.

Hier is een ketters plan voor twee uur. Ga naar binnen via de Piramide. Draai niet richting Denon. Ga rechtsaf, Richelieu in. Ga naar de tweede verdieping. Besteed veertig minuten in de zalen met noordelijke schilderkunst: Vermeer, de gebroeders Le Nain, de Maria de’ Medici-cyclus van Rubens, een propagandastrip van vierentwintig schilderijen die een levende koningin over haar eigen leven liet maken en een van de vreemdste dingen in het museum is. Loop daarna door de vertrekken van Napoleon III. Dat zijn de bewaard gebleven ontvangstzalen van de minister van Staat uit het Tweede Keizerrijk: verguldsel, rood fluweel, plafonds van negen meter hoog, kroonluchters zo groot als kleine auto’s. Ze zijn gratis, ze zijn altijd leeg, en ze komen in Parijs het dichtst bij het gevoel dat je in een negentiende-eeuwse politieke fantasie staat.

Nu heb je nog een uur. Loop naar Sully. Ga naar beneden, naar het middeleeuwse Louvre, dat in de kelder onder de Piramide ligt: je loopt over een hellingbaan langs de oorspronkelijke twaalfde-eeuwse vestingmuur, die vijfhonderd jaar onder het paleis begraven lag tot hij bij de opgravingen in de jaren tachtig weer werd blootgelegd. Je staat in het kasteel van Filips Augustus. Het museum is boven je hoofd. Dichter bij een tijdmachine komt het Louvre nooit.

Ga weg. Kom op een andere dag terug voor Denon. Steek je daarna de rivier over, dan wil het Musée d’Orsay minstens drie uur voor zichzelf, en die beloont het ook.

Wat je in het Louvre ziet als je het verhaal wilt, niet de selfie

Een oud-Egyptisch kalkstenen reliëf: een knielende koning brengt offers aan twee staande goden, onder kolommen met hiërogliefen.

Dit zijn de dingen waar ik een vriend bij een eerste bezoek in elke vleugel naartoe zou sturen. Niets hiervan is een volledige lijst. De volledige lijst is een leugen. Dit zijn de objecten die je het goede verhaal geven.

In Denon is de gang van de Italiaanse renaissance, de Grande Galerie, een rechte lijn van vierhonderd meter met aan elk uiteinde een Leonardo. Loop hem helemaal af. Ja, ga door de zaal van de Mona Lisa, maar vecht niet om een plek bij de reling vooraan. Kijk op de terugweg naar Rafaëls Baldassare Castiglione, een portret van een man die zo kalm en zo levendig is dat het drie eeuwen later Rembrandt tot tranen bracht. Rembrandt kocht er in 1639 op een veiling in Amsterdam een prent van, en daarna tekende hij in zijn schetsboek zijn eigen gezicht in dezelfde houding. Dat is iets waar je op drie meter afstand voor kunt staan zonder dat je iemand anders erover hoort praten.

In Sully: De valsspeler met de ruitenaas van Georges de La Tour. Een klein schilderij in een kleine zaal, meestal leeg. Een jongeman wordt aan een speeltafel uitgekleed door drie mensen die allemaal naar elkaar kijken in plaats van naar hem. Het hele schilderij gaat over het kijken. Zodra je de samenzwering van blikken ziet, kun je haar niet meer niet zien. De La Tour schilderde in de jaren 1630 bij kaarslicht en was driehonderd jaar lang volkomen vergeten, tot een kunsthistoricus hem in 1915 herontdekte. De helft van de musea ter wereld twist nu over de echtheid van zijn kleine oeuvre. Sully heeft er twee van hem.

In Richelieu: De kantwerkster van Vermeer. Het is zo’n vierentwintig centimeter hoog. Het is een van de maar twee Vermeers in het hele Louvre. Er staat meestal niemand voor. Ga heel dichtbij staan. De draden op het kussen zijn geen draden: Vermeer schilderde ze als stippen gele en rode verf die je oog tot draden samenvoegt als je een stap terug zet. Het is het enige schilderij in het Louvre waarbij achteruitstappen de truc is, en de enige zaal die stil genoeg is om Chiaro er helemaal over te laten uitpraten voordat je doorloopt.

De beste dingen om te zien in het Louvre zijn de dingen die je niet herkent

Dit is de dwarse bewering en ik blijf erbij. Elk van de beroemde objecten in dit museum is honderd miljoen keer gefotografeerd, je hebt die foto’s je hele leven gezien, en ervoor staan voelt meestal als een beroemdheid tegenkomen in de wachtkamer van de tandarts: je herkent ze, je weet niet wat je moet zeggen, je gaat weg. De schilderijen en objecten die echt veranderen hoe je kijkt, zijn de dingen waarvoor je niet kwam.

De Zittende schrijver, een Egyptische kalkstenen figuur van rond 2500 v.Chr., kijkt je aan met glazen ogen die vijfenveertighonderd jaar geleden in zijn oogkassen werden gezet. Ze werken nog. Zijn pupillen volgen je door de zaal. Er staat niemand voor hem.

De gevleugelde stieren uit het paleis van Sargon II, bij de ingang van de Assyrische vleugel. Vijf ton per stuk. Vijf poten per stuk: vier om vanaf de zijkant te lopen, één extra zodat je er van voren nog steeds vier ziet. De grap van een koning uit de ijzertijd met de geometrie van de beeldhouwkunst. Leger dan de Egyptische zalen.

De sarcofaag van de echtgenoten uit Cerveteri, een Etruskisch echtpaar van terracotta van rond 520 v.Chr., liggend op een rustbank, glimlachend naar elkaar alsof ze aan het diner zitten. Ieder ander zit sindsdien, in elke eeuw, ook aan het diner, tegenover iemand. Je staat vijf minuten voor dit object en vergeet dat je in een museum bent.

Geen van deze staat op de officiële lijst van wat je ‘gezien moet hebben’. Allemaal komen ze dichter bij waar het Louvre echt goed in is.

Nog één waarschuwing over de Mona Lisa

Je gaat haar toch zien. Ik ga je niet tegenhouden. Maar ik ga je wel vertellen hoe je het doet zonder dat je het verschrikkelijk vindt.

Ga niet als eerste. Ga als laatste. Benader haar vanaf de uitgangskant van de Salon Carré. De menigte stroomt in één richting, en als je tegen de stroom in gaat, heb je de zaal half leeg achter je. Ga niet in de rij staan voor de reling. Ga in de hoek bij Titiaans Man met handschoen staan en kijk over de hoofden heen naar haar, wat sowieso de manier is waarop ze bedoeld was om gezien te worden: van de andere kant van een grote zaal vol andere schilderijen. Neem twee minuten. Loop door. Ze is een vrij klein olieverfportret van rond 1503 dat beroemd werd omdat iemand haar in 1911 stal. Zodra je het verhaal kent, wordt de menigte de kern van de zaak. Je kwam zien wat iedereen kwam zien, en wat iedereen kwam zien, is iedereen.

Als je naar buiten loopt

Vertrek via de Carrousel. Loop door naar het grind van de Tuilerieën en ga op een van de groene stoelen zitten. De beste dingen om te zien in het Louvre staan bijna nooit op het lijstje, omdat het lijstje een paniekreactie is op een gebouw dat te groot is om in één bezoek te bevatten. Kies de volgende keer een vleugel. Loop langzamer. Kijk naar de dingen waar niemand anders naar kijkt.