İçeriğe geç

Parktaki Heykelleri Tanıyan Bir Uygulama Var mı?

Yayınlanma: • 9 dk okuma

Perilerle, tavşanlarla ve sincaplarla dolu bir ağaç kütüğünün tepesinde kaval çalan bronz Peter Pan heykeli; Kensington Gardens'ta sonbahar ağaçlarıyla çevrili.

Her parkta vardır. İki patikanın kesiştiği yerde at üstünde bronz bir adam. Gölün kenarında taç takmış mermer bir kadın. Bir çitin yarı yarıya gizlediği bir sütunun üstünde, seksen yaşın altındaki kimsenin tanımadığı bir isim taşıyan bir büst. Kafeye giderken önlerinden geçersiniz. Arada bir durup kim olduklarını merak edersiniz.

Evet, bunun için bir uygulama var. Chiaro’yu bir park heykeline doğrultun; size onun kim olduğunu, kimin yaptığını ve neden orada durduğunu sesli olarak, birkaç saniyede anlatır. Ama park heykellerinin neden bu kadar bilmece olduğunu ve birinden kendi başınıza ne kadar çok şey okuyabileceğinizi bilmeye değer.

Park heykellerini tanımak neden bu kadar zor

Müzelerdeki heykelleri tanımak hakkında yazmıştık; orada en azından duvarda bir etiket vardır. Açık havadaki heykeller bu yardımın hiçbirini görmez.

Etiket yoktur. Bir müze her nesneye bir kart verir. Bir park ise bir heykele en iyi ihtimalle kaideye kazınmış bir isim verir; bazen Latince, bazen aşınıp silinmiş, bazen de çalılara bakan yüzde.

Hava onları yıpratır. Bronz yeşile döner ve çizgilenir. Mermer kararır, çatlar, parmaklarını ve burunlarını kaybeder. Levhalar, harfler ancak tahmin edilebilecek hâle gelene kadar paslanır. Gerisini güvercinler halleder.

Kimse kim olduklarını hatırlamaz. Şehirler, kendi dönemlerinde son derece önemli olan insanlara heykel diker: bir belediye başkanı, bir general, bir şair, çeşmenin parasını ödeyen bir hayırsever. Bir yüzyıl sonra o isim parktaki kimseye bir şey ifade etmez; bazen bakımını yapanlara bile.

Her zaman göründükleri kişi değillerdir. Taç takmış bir kadın bir kraliçe, bir azize, şehrin bir alegorisi ya da muhtemelen hiç yaşamamış bir kadın olabilir. Ondan aşağıda daha çok bahsedeceğiz.

Bir park heykelini kendiniz nasıl okursunuz

Telefonu çıkarmadan önce kaidenin etrafında bir tur atın. Açık hava anıtları göründüklerinden fazla bilgi taşır.

Kaidenin önünü okuyun. İsim genellikle oradadır, çoğu zaman doğum ve ölüm tarihleriyle birlikte. Tarihler tek başına çok şey söyler: 1918’de yirmi üç yaşında ölmüş biri neredeyse kesinlikle bir savaş anıtıdır.

Arkasını ve yanlarını okuyun. İthaflar oradadır: parasını kimin ödediği, açılış yılı, bazen birkaç dize şiir ya da bu kişinin neden bir heykeli hak ettiğinin bir özeti.

Heykelin kendisinin alt kenarına bakın. Heykeltıraşlar ve bronz dökümhaneleri eserlerini kaideye değil, figürün tabanı boyunca imzalardı. Bir isim ve bir şehir (İtalya’da “Fonderia”, Fransa’da “Fondeur”) görüyorsanız, konuyu değil yapanı okuyorsunuzdur.

Kayadaki levhayı arayın. Bazı anıtlar, eğilip okursanız bütün hikâyelerini tek bir paragrafta anlatır.

Kızak köpeği Balto'nun Central Park'ta büyük bir kayanın üzerinde duran bronz heykeli; altta kayaya yerleştirilmiş bronz bir levha.

Central Park’ın East 67th Street girişinin yakınında, granit bir kaya çıkıntısının üzerinde bronz bir husky durur. Altındaki levha açıklar: Bu Balto’dur ve heykel “dedicated to the indomitable spirit of the sled dogs that relayed antitoxin six hundred miles over rough ice, across treacherous waters, through Arctic blizzards from Nenana to the relief of stricken Nome in the winter of 1925” (1925 kışında, Nenana’dan zor durumdaki Nome’un yardımına, sert buzun üzerinden, tehlikeli sulardan geçerek, Arktik kar fırtınalarının içinden altı yüz mil boyunca bayrak yarışıyla antitoksin taşıyan kızak köpeklerinin yılmaz ruhuna adanmıştır). Frederick Roth’un yaptığı heykelin açılışı o aralık ayında, Balto’nun kendisinin de katıldığı bir törenle yapıldı. Central Park Conservancy’ye göre bu, parkta konusu kendi açılışında hazır bulunan tek heykel.

Central Park'ta kayaya yerleştirilmiş bronz kabartmalı bir levha; 1925'te Nome'a antitoksin taşıyan kızak köpeklerine adanmış bir yazıtın üstünde bir friz hâlinde kızak köpeği ekibi.

At toynağı kuralı bir efsane

At üstündeki bir adamın heykelini ziyaret eden herkes er geç şu kuralı duyar: Atın bir toynağı havadaysa binici savaşta yaralanmıştır; iki toynağı havadaysa savaşta ölmüştür; dördü de yerdeyse yatağında ölmüştür.

Doğru değil. Askerî tarihçiler ve Avustralya Savaş Anıtı dahil anma kurumları bunun bir şehir efsanesi olduğunu söylüyor ve heykellerin kendileri de bunu çürütüyor.

Beyaz Saray'ın karşısındaki Lafayette Meydanı'nda, toplarla çevrili beyaz taş bir kaide üzerinde arka ayakları üstüne şahlanan bir atın sırtındaki Andrew Jackson'ın bronz atlı heykeli.

En iyi karşı örnek Beyaz Saray’ın tam karşısında duruyor. Clark Mills’in Lafayette Meydanı’ndaki, 1853’te açılışı yapılan Andrew Jackson heykelinde at, iki ön toynağı havada şahlanıyor. Kurala göre Jackson savaşta ölmüş olmalı. Oysa 1845’te Tennessee’deki evi Hermitage’da öldü. Şahlanma pozunun ölümüyle hiçbir ilgisi yoktu. Bir gösteriydi: Bronz bir atı yalnızca arka ayakları üzerinde dengede tutmak bir mühendislik başarısıydı ve Mills’in, inceleyebilmek için kendi atını şahlanmaya alıştırdığı söylenir.

Yani şahlanan bir at gördüğünüzde, binicinin nasıl öldüğünü değil, heykeltıraşın ne göstermek istediğini sorun. Anlayamadığınızda da heykele sorun.

Üç park, üç bilmece

Bir gecede ortaya çıkan heykel: Peter Pan, Kensington Gardens

Bu yazının başındaki Kensington Gardens’taki Peter Pan heykelinin açılışı yapılmadı. Gizlice getirildi. J. M. Barrie, heykeli yapması için George Frampton’a para ödedi ve çocuklara periler getirmiş gibi görünsün diye, 30 Nisan 1912 gecesi civarında, gösterişsiz ve izinsiz olarak bir gecede diktirdi. Ertesi sabah The Times’taki bir ilan onu bir 1 Mayıs hediyesi olarak duyurdu. Ağaç kütüğüne yakından bakın; Peter’a doğru tırmanan perileri, tavşanları, fareleri ve sincapları bulacaksınız.

Muhtemelen hiç yaşamamış kadın: Clémence Isaure, Jardin du Luxembourg

Ortaçağ kıyafetleri içinde, elinde bir çelenk tutan Clémence Isaure'un mermer heykeli; sonbaharda Jardin du Luxembourg'da duruyor.

Paris’teki Jardin du Luxembourg’un büyük havuzunun çevresinde yirmi mermer kadın durur: 1840’larda Kral Louis-Philippe’in seçtiği bir dizi olan Reines de France et Femmes illustres (Fransa Kraliçeleri ve Ünlü Kadınlar). Çoğu adının vaat ettiği gibidir: Fransa’nın kraliçeleri ve naipleri, her biri adını ve tarihlerini veren bir kaide üzerinde. Bunlardan biri olan Clémence Isaure, Toulouse’un ortaçağdan kalma şiir yarışması Jeux Floraux’nun koruyucusu olarak onurlandırılır. Tarihçiler uzun zamandır onun gerçekten var olup olmadığından şüphe ediyor. Yine de 170 yılı aşkın süredir kraliçelerin arasında duruyor.

Tepedeki büstler: Pincio, Roma

Roma'daki Pincio Tepesi'nde, ağaçlar ve mavi gökyüzü önünde üzerinde OBERDAN yazan bir sütunun üstündeki Guglielmo Oberdan'ın mermer büstü.

Villa Borghese’nin yanında, Piazza del Popolo’nun üstündeki tepede bulunan bahçe Pincio’nun yollarında yürüyün; sütunlar üzerinde uzun, çift sıra mermer başların önünden geçersiniz. Fikir, tepe için ünlü İtalyanların büstlerini sipariş eden 1849’daki kısa ömürlü Roma Cumhuriyeti’ne dayanıyor. Sonraki yüzyıl boyunca çok daha fazlası eklendi. Bazı isimler Leonardo da Vinci gibi ünlü. Pek çoğu ise değil; örneğin büstü yukarıda görülen, 1882’de Avusturya tarafından idam edilen vatansever Guglielmo Oberdan. Pek çoğu burnunu vandallara kaptırmış. Tanımanız beklenen ama çoğunu tanımayacağınız insanlarla dolu koca bir yürüyüş yolu; bu da onu bir uygulama için mükemmel kılıyor.

Chiaro bir park heykelini nasıl tanıyor

Tek fotoğraf, nerede duruyorsanız oradan

Heykelin tek bir fotoğrafını çekersiniz; patikadan, eğik bir açıyla, göğe karşı. Chiaro onu tanır ve anlatmaya başlar: kim olduğunu, kimin yaptığını ve neden orada olduğunu. Ses saniyeler içinde başlar; böylece telefonu cebinize koyup dinlerken kaidenin etrafında dolaşabilirsiniz.

Chiaro neredeyse nereye doğrultsanız çalışır. At üstünde bir general, bir çitin yanında bir büst, bir çeşme, bir savaş anıtı, bir kayanın üstünde bir köpek. Bir hikâyesi varsa, Chiaro onu bulur. İndirilecek şehir paketleri ya da desteklenen parklar listesi yok.

Merak mı ettiniz? Sorun yeter

Devam düğmeleri bir sonraki konuyu önerir: parasını kimin ödediği, yazıtın ne anlama geldiği, bu kişinin neden önemli olduğu. Ya da “at meselesi doğru mu?” veya “burnu neden yok?” gibi kendi sorunuzu yazın ya da söyleyin, Chiaro sesli olarak cevap verir. Cevap bugüne bağlıysa, örneğin bir heykelin taşınıp taşınmadığı, kaldırılıp kaldırılmadığı ya da restorasyonda olup olmadığı gibi, web’e bakar ve güncel cevabı getirir.

Sizin dilinizde ve yerel dilde

Chiaro 18 dil konuşur; bir kadın ya da erkek sesiyle, İngilizce, İspanyolca ve Portekizce için aksan seçeneğiyle. Yer adları sizin dilinizde ve yerel dilde yan yana görünür; yazıt Latince, Fransızca ya da İtalyanca olduğunda bu işe yarar.

Bir sonraki heykeli bulun

Paris'te Harita; Tuileries ve Seine çevresinde mor iğneler olarak Chiaro önerileri.

Bir park tek bir durak değil, bir yürüyüştür. Harita çevrenizdeki Chiaro önerilerini gösterir; her birinde neden yürümeye değdiğini anlatan tek bir cümle. Çektiğiniz her fotoğraf bir iğneye dönüşür; böylece hangi heykellerle zaten tanıştığınızı görebilirsiniz. Her akşam bir Filo, günü noktaları birleştiren kısa bir hikâyeye dönüştürür: Sabahki generalle öğleden sonraki kraliçenin aynı yüzyıla ve aynı tartışmaya ait olduğu ortaya çıkar. Herhangi bir konuda Daha derine inin’e dokunun. Ayrıca çalışma saatleri, hava durumu ve yağmur için bir B planıyla yarını tek dokunuşla planlayabilirsiniz.

Tanımanın nasıl çalıştığını görün

Chiaro web sitesindeki müze ve simge yapı sayfaları, uygulamanın bir şeyi tanıdıktan sonra ne yaptığının bir demosu: 80 yer, her birinde beş durak, hesap gerekmeden tarayıcınızda çalıyor. Londra Kulesi’ni, Lincoln Anıtı’nı ya da hepsinin en ünlü açık hava heykeli Özgürlük Heykeli’ni deneyin. Mahallenizdeki parktaki heykel o listede yok ve olmasına da gerek yok: Uygulamada bir fotoğraf yeterli.

SSS

Parktaki heykelleri tanıyan bir uygulama var mı?

Evet. Chiaro park heykellerini, anıtları, büstleri ve çeşmeleri bir fotoğraftan tanır ve onlar hakkında 18 dilde bir sesli rehber çalar. Genel görsel arama araçları da ünlü heykelleri eşleştirip web sonuçları verebilir.

Bir heykelin kim olduğunu uygulama olmadan nasıl öğrenebilirim?

Kaidenin etrafında dolaşın. İsim ve tarihler genellikle öndedir, ithaf arkada ya da yanlarda, heykeltıraşın imzası ise figürün tabanı boyuncadır. Sonra ismi arayın.

Bir at heykelinin havadaki toynağı, binicinin savaşta öldüğü anlamına mı gelir?

Hayır. Bu bir efsane. Andrew Jackson’ın Lafayette Meydanı’ndaki atı iki ön toynağı havada şahlanır ve Jackson 1845’te evinde ölmüştür.

Ünlü olmayan heykellerde de çalışıyor mu?

Chiaro, ziyaretçilerin çoğunun hiç duymadığı insanlara ait büstler ve anıtlar dahil, neredeyse nereye doğrultsanız çalışır. Bir hikâyesi varsa, Chiaro onu bulur.

Kafeye giderken durun

Park heykelleri her şehirde en çok görmezden gelinen ve en tuhaf sanat eserlerinden bazılarıdır: kendi açılışına gelen bir köpek, periler tarafından bir gecede dikilen bir çocuk, belki de hiç yaşamamış bir kraliçe. Bir dahaki sefere birinin önünden geçerken durun.

Chiaro, İtalyancada “açık, berrak” demek. App Store’dan indirin, parktaki bir sonraki heykele doğrultun ve dinleyin.

Çekin. Dinleyin. Keşfedin.