
Αν η Γέννηση της Αφροδίτης είναι ο πίνακας που βάζει τον Μποτιτσέλι σε κάθε υφασμάτινη τσάντα, η Primavera είναι αυτός που τον βάζει σε κάθε πανεπιστημιακό πρόγραμμα ιστορίας της τέχνης. Είναι παλαιότερη, ζωγραφισμένη γύρω στο 1482, τρία χρόνια πριν από τη Γέννηση, μεγαλύτερη, πυκνότερη και δυσκολότερη. Έχει εννέα μορφές αντί για τέσσερις. Δεν έχει προφανή αφήγηση. Δεν εικονογραφεί έναν μόνο μύθο. Οι μελετητές διαφωνούν για το νόημά της από τότε που την περιέγραψε πρώτος ο Βαζάρι το 1550, και δεν έχουν τελειώσει ακόμα.
Αυτό είναι το δοκίμιο για τον πίνακα. Η εποχή του χρόνου στην οποία διαδραματίζεται. Η ιστορία που προσπαθεί να πει. Ο πελάτης για τον οποίο ζωγραφίστηκε. Και γιατί, περισσότερο από μισή χιλιετία αργότερα, μπορείτε ακόμα να μπείτε στις Αίθουσες 10–14 της Πινακοθήκης Ουφίτσι και να νιώσετε τον αέρα να σωπαίνει μπροστά της.
Τι βλέπετε στην πραγματικότητα
Έναν πορτοκαλεώνα. Εννέα μορφές, παραταγμένες χαλαρά στο πρώτο πλάνο, σε μια ζώνη περίπου τριών μέτρων. Από αριστερά προς τα δεξιά, με τη σειρά στην οποία συμφωνούν σήμερα οι περισσότεροι μελετητές:
- Ο Ερμής, ο αγγελιοφόρος θεός, με κόκκινη χλαμύδα, ένα σπαθί στο πλευρό και το κηρύκειό του (το ραβδί με τα δύο αλληλοπλεγμένα φίδια) υψωμένο προς τα δέντρα, να διαλύει σύννεφα που μόλις εμφανίστηκαν πάνω από τον κήπο.
- Οι Τρεις Χάριτες, τρεις νεαρές γυναίκες με σχεδόν διάφανους λευκούς χιτώνες, σε κύκλο, πιασμένες χέρι χέρι καθώς χορεύουν.
- Η Αφροδίτη, λίγο ψηλότερα από τις άλλες μορφές στο κέντρο, ντυμένη στα κόκκινα, με ήρεμο πρόσωπο και το δεξί χέρι υψωμένο.
- Από πάνω της: ένας Έρωτας με δεμένα μάτια, που τεντώνει το τόξο του και σημαδεύει με ένα βέλος την κεντρική Χάρη.
- Η Φλώρα, η θεά του ανθίσματος, με ένα φόρεμα σπαρμένο με λουλούδια, που σκορπίζει τριαντάφυλλα από μια πτυχή του υφάσματος που κρατά μπροστά της σαν ποδιά.
- Η Χλωρίδα, μια νύμφη με λεπτό λευκό φόρεμα, με το σώμα στριμμένο μακριά από τη μορφή πίσω της, ενώ βλαστάρια βγαίνουν ήδη από το στόμα της καθώς αρχίζει η μεταμόρφωσή της.
- Ο Ζέφυρος, ο δυτικός άνεμος, με φουσκωμένα μάγουλα και γαλάζιο σώμα που αναδύεται μισό από τα δέντρα τέρμα δεξιά, αρπάζει τη Χλωρίδα από πίσω.
Στον πίνακα έχουν ταυτιστεί περίπου πεντακόσια μεμονωμένα φυτά, από κάπου 190 είδη. Τριαντάφυλλα, ίριδες, δακράκια, υάκινθοι, νάρκισσοι, μαργαρίτες, βίνκες, κενταύρια, γιασεμιά, κρίνοι της κοιλάδας, και πάει λέγοντας. Η βοτανική ακρίβεια είναι τόσο μεγάλη που οι σύγχρονοι μελετητές που μελέτησαν τα είδη τη δεκαετία του 1980 μπόρεσαν να τοποθετήσουν τη σκηνή με απόκλιση λίγων εβδομάδων στις αρχές της τοσκανικής άνοιξης.

Ο κήπος αποτελείται από πορτοκαλιές με χρυσούς καρπούς. Τα πορτοκάλια δεν είναι τυχαία. Είναι τα mala medica, τα «μήλα των Μεδίκων», ένα εραλδικό έμβλημα της οικογένειας. Ολόκληρος ο κήπος είναι ένα εραλδικό μήνυμα: αυτός ο κήπος ανήκει στους Μεδίκους, και η άνοιξη που φέρνει είναι δική τους.
Η εποχή
Ο τίτλος του πίνακα, Primavera, «Άνοιξη» στα ιταλικά, δεν είναι του Μποτιτσέλι. Προέρχεται από τον Βαζάρι, που είδε τον πίνακα γύρω στο 1550 στην έπαυλη των Μεδίκων στο Καστέλο και, στους Βίους των καλλιτεχνών, τον περιέγραψε ως έργο που δείχνει «την Αφροδίτη, την οποία οι Χάριτες στολίζουν με λουλούδια, συμβολίζοντας την άνοιξη». Η ονομασία έμεινε. Τον δέκατο έβδομο αιώνα ο πίνακας ήταν γνωστός σε όλη τη Φλωρεντία ως La Primavera.
Η εποχή είναι αδύνατον να σας ξεφύγει μόλις ξέρετε τι να ψάξετε. Οι νάρκισσοι που ανθίζουν γύρω από τα πόδια της Χλωρίδας είναι λουλούδια των αρχών της άνοιξης στο τοσκανικό ημερολόγιο. Οι πορτοκαλιές είναι γεμάτες καρπούς, που σημαίνει τέλη χειμώνα ή πολύ αρχές της άνοιξης. Τα σύννεφα που διαλύει ο Ερμής είναι τα κρύα γκρίζα σύννεφα του τέλους του χειμώνα. Ο Ζέφυρος, ο δυτικός άνεμος, ήταν ο άνεμος που κατά τους κλασικούς συγγραφείς έφερνε την άνοιξη. Τη φέρνει τώρα.
Δεν είναι μια γενική άνοιξη. Είναι μια συγκεκριμένη στιγμή: το πέρασμα από τις τελευταίες μέρες του χειμώνα στις πρώτες της ζεστής εποχής, όταν ο άνεμος αλλάζει, ο πορτοκαλεώνας καρποφορεί και τα λουλούδια αρχίζουν να ανθίζουν. Ο πίνακας πιάνει τον κόσμο σε εκείνο ακριβώς το δευτερόλεπτο.
Η ιστορία που αφηγείται (κατά προσέγγιση)
Η πιο καθαρή αφηγηματική ανάγνωση της Primavera πηγαίνει από τα δεξιά προς τα αριστερά. Αυτό είναι ασυνήθιστο. Η δυτική ζωγραφική διαβάζεται σχεδόν πάντα από αριστερά προς τα δεξιά, όπως διαβάζουμε ένα κείμενο. Ο Μποτιτσέλι το αντιστρέφει.
Στα δεξιά, ο Ζέφυρος, ο δυτικός άνεμος, μόλις μπήκε φυσώντας στον κήπο. Έχει αρπάξει τη Χλωρίδα, μια νύμφη του δάσους, και ετοιμάζεται να της επιτεθεί. Η Χλωρίδα στρίβει να ξεφύγει. Βλάστηση αρχίζει να βγαίνει από το στόμα της. Σύμφωνα με τα Fasti του Οβιδίου, γραμμένα στις αρχές του πρώτου αιώνα μ.Χ., ο βιασμός της Χλωρίδας από τον Ζέφυρο καταλήγει στη μεταμόρφωσή της: εκείνος την παντρεύεται, της δίνει την εξουσία πάνω στα λουλούδια, και εκείνη γίνεται η θεά Φλώρα. Ο Μποτιτσέλι έχει ζωγραφίσει και τα δύο στάδια της ίδιας μορφής. Τη Χλωρίδα στα δεξιά, στη μέση της μεταμόρφωσης. Τη Φλώρα ένα βήμα πιο αριστερά, πλήρως μεταμορφωμένη, να σκορπίζει λουλούδια από το φόρεμά της.
Στο κέντρο στέκεται η Αφροδίτη με τον κόκκινο μανδύα της. Είναι η κυρίαρχη παρουσία του κήπου. Είναι ντυμένη με την ενδυμασία μιας σύγχρονής της φλωρεντινής νύφης. (Ο οίκος των Μεδίκων είχε αρκετές νύφες εκείνα τα χρόνια.) Από πάνω της, ο Έρωτας έχει δεμένα μάτια και σημαδεύει με το βέλος του. Κάτω από το βέλος χορεύουν οι Τρεις Χάριτες: η Αγλαΐα, η Ευφροσύνη και η Θάλεια, οι τρεις κόρες του Δία στη Θεογονία του Ησιόδου, αν και τα ονόματα μετρούν λιγότερο από τη χορογραφία.
Τέρμα αριστερά, ο Ερμής έχει βγει λίγο από τον χορό. Έχει σηκώσει το κηρύκειό του προς ένα μικρό σύμπλεγμα σκούρων σύννεφων που εμφανίστηκε πάνω από τις πορτοκαλιές. Τα διαλύει. Σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη των μελετητών, διώχνει τα τελευταία ίχνη του χειμώνα.
Λοιπόν: ο Ζέφυρος φτάνει, φέρνει τον πρώτο ζεστό άνεμο, και ο βιασμός και η μεταμόρφωση της Χλωρίδας σε Φλώρα είναι το πρώτο γεγονός της νέας εποχής. Η Φλώρα σκορπίζει λουλούδια σε όλο τον κήπο. Η Αφροδίτη προεδρεύει. Οι Χάριτες χορεύουν. Ο Έρωτας σημαδεύει την κεντρική Χάρη. Ο Ερμής, στο όριο ανάμεσα στον κήπο και τον ουρανό, διώχνει τα σύννεφα.
Είναι μια πομπή, σε εννέα μέρη, για τον ερχομό της άνοιξης.
Ποιος τον ζωγράφισε και πότε
Ο Σάντρο Μποτιτσέλι, που γεννήθηκε ως Αλεσάντρο ντι Μαριάνο ντι Βάνι Φιλιπέπι στη Φλωρεντία γύρω στο 1445, ζωγράφισε την Primavera κάπου ανάμεσα στο 1480 και το 1482. Ο πίνακας είναι τέμπερα σε ξύλινο πάνελ. Είναι μεγάλος: 203 επί 314 εκατοστά. Είναι ένας από τους μεγαλύτερους κοσμικούς πίνακες πριν από το 1500 στην Ευρώπη.
Το 1482, ο Μποτιτσέλι ήταν τριάντα επτά χρονών και στην κορυφή της καριέρας του. Είχε μόλις επιστρέψει από τη Ρώμη, όπου είχε ζωγραφίσει τρεις τοιχογραφίες στην Καπέλα Σιξτίνα για τον πάπα Σίξτο Δ΄. Ήταν ο αγαπημένος ζωγράφος του κύκλου των Μεδίκων, σε στενή επαφή με τους φλωρεντινούς φιλοσόφους και ποιητές, τον Μαρσίλιο Φιτσίνο, τον Πίκο ντέλλα Μιράντολα, τον Αντζέλο Πολιτσιάνο, που περιστρέφονταν γύρω από τον Λορέντζο τον Μεγαλοπρεπή. Είχε εργαστήριο. Είχε βοηθούς. Ήταν, με κάθε μέτρο της φλωρεντινής φήμης της εποχής, στην κορυφή.
Η Primavera ήταν ο πίνακας που απέδειξε την κυριαρχία του στη σύνθεση μορφών στη μεγαλύτερη κλίμακα. Οι εννέα μορφές είναι διαταγμένες σε έναν εκλεπτυσμένο ρυθμό, η καθεμία σε διαφορετική στάση, ντυμένη διαφορετικά, σε διαφορετική κατάσταση, και ισορροπούν. Το μάτι κινείται ανάμεσά τους. Τίποτα δεν ξεφεύγει.
Ποιος τον παρήγγειλε
Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του πίνακα, η υπόθεση ήταν ότι την Primavera την είχε παραγγείλει ο Λορέντζο ο Μεγαλοπρεπής, ο ουσιαστικός κυβερνήτης της Φλωρεντίας. Ο Βαζάρι την περιέγραψε κρεμασμένη στην έπαυλη των Μεδίκων στο Καστέλο, δυτικά της πόλης, δίπλα στη Γέννηση της Αφροδίτης. Όμως η αρχειακή έρευνα του εικοστού αιώνα έχει εντοπίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τον πραγματικό πελάτη.
Ο πελάτης ήταν ο Λορέντζο ντι Πιερφραντσέσκο των Μεδίκων, ένας νεότερος ξάδερφος του Λορέντζο του Μεγαλοπρεπούς, γεννημένος το 1463. Ο πατέρας του Λορέντζο ντι Πιερφραντσέσκο είχε πεθάνει νέος. Μεγάλωνε στο σπίτι του μεγαλύτερου ξαδέρφου του, που τον αντιμετώπιζε ως ένα είδος πνευματικού κηδεμονευόμενου. Η Primavera παραγγέλθηκε πιθανότατα την εποχή του γάμου του με τη Σεμιραμίδε Αππιάνι το 1482, και ίσως προοριζόταν να κρεμαστεί στο φλωρεντινό αρχοντικό του ζευγαριού, την Casa Vecchia, όπου καταγράφηκε για πρώτη φορά σε μια απογραφή του 1499.
Ο πίνακας ήταν, με άλλα λόγια, ένα γαμήλιο δώρο, ή μια παραγγελία κοντά στον γάμο, για έναν νεαρό ξάδερφο των Μεδίκων στα τέλη της εφηβείας του. Ο Φλωρεντινός ουμανιστής Αντζέλο Πολιτσιάνο ήταν σχεδόν σίγουρα αυτός που σχεδίασε το εικονογραφικό πρόγραμμα. Ο Πολιτσιάνο είχε διαβάσει τον Ησίοδο, τον Οβίδιο, τον Λουκρήτιο και τους νεοπλατωνικούς σχολιαστές. Μπορούσε να τους διαβάσει όλους στο πρωτότυπο, στα ελληνικά και στα λατινικά. Οι περισσότεροι σύγχρονοι μελετητές του αποδίδουν το πρόγραμμα: την επιλογή των μορφών, την εικονογραφία, την ανάγνωση από τα δεξιά προς τα αριστερά.
Μια διαφορετική θεωρία, που διατύπωσε ο Τσαρλς Ντέμπσεϊ τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, υποστηρίζει ότι ο πίνακας ήταν στην πραγματικότητα γαμήλιο δώρο για τον γάμο του συγγενή της Σεμιραμίδε, Λορέντζο Τορναμπουόνι, με τη Τζοβάνα ντέλι Αλμπίτσι το 1486. Η θεωρία του Τορναμπουόνι είναι καλά τεκμηριωμένη, αλλά βρίσκεται έξω από την καθιερωμένη ακαδημαϊκή συναίνεση, που μένει στον γάμο του Λορέντζο ντι Πιερφραντσέσκο με την Αππιάνι. Όπως και να έχει: ένας γάμος στο περιβάλλον των Μεδίκων, στο σπίτι ενός νέου άντρα, με την Αφροδίτη να προεδρεύει πάνω από το γαμήλιο κρεβάτι.
Οι τέσσερις αποφάσεις, μορφή προς μορφή
Ο πίνακας είναι τόσο γεμάτος λεπτομέρειες, μορφή προς μορφή, που ένα ολόκληρο δοκίμιο που αποκωδικοποιεί κάθε μορφή χωριστά είναι ο μόνος τρόπος να τους αποδοθεί δικαιοσύνη. Εδώ είναι οι τέσσερις πιο καθοριστικές αποφάσεις ανάγνωσης.
Γιατί η Αφροδίτη είναι ντυμένη νύφη

Η Αφροδίτη, στο κέντρο, δεν είναι ντυμένη θεά. Είναι ντυμένη φλωρεντινή νύφη του δέκατου πέμπτου αιώνα. Ο κόκκινος μανδύας, το λευκό εσωτερικό φόρεμα με την κόκκινη μπορντούρα, το χτένισμα (το trinzale, με ένα μόνο κόσμημα στο μέτωπο), είναι όλα η ενδυμασία μιας φλωρεντινής sposa. Ένας θεατής του 1482 θα τη διάβαζε ως παντρεμένη γυναίκα, όχι ως θεά.
Αυτό είναι το κεντρικό λογοπαίγνιο του πίνακα. Ολόκληρος ο καμβάς είναι, σε ένα επίπεδο, μια σκηνή παγανιστικής μυθολογίας: η Αφροδίτη περιτριγυρισμένη από τον Έρωτα, τον Ερμή, τη Φλώρα, τον Ζέφυρο, τις Χάριτες. Σε ένα άλλο επίπεδο, είναι η γαμήλια αλληγορία για την οποία πραγματικά παραγγέλθηκε ο πίνακας. Στο δωμάτιο της νύφης υπήρχε η Αφροδίτη, και η Αφροδίτη ήταν η νύφη.
Γιατί ο Ερμής γυρίζει την πλάτη
Ο Ερμής, στα αριστερά, είναι η μόνη μορφή που δεν ασχολείται με τις άλλες. Οι Χάριτες χορεύουν στον κύκλο τους. Η Αφροδίτη προεδρεύει. Η Φλώρα σκορπίζει λουλούδια. Ο Ζέφυρος αρπάζει τη Χλωρίδα. Ο Ερμής στέκεται λίγο παράμερα, με την πλάτη στραμμένη μακριά από τον χορό, και απλώνει ψηλά το κηρύκειό του για να διαλύσει τα σύννεφα.
Η νεοπλατωνική ανάγνωση: ο Ερμής είναι ο ψυχοπομπός, ο οδηγός των ψυχών, που σημαδεύει το όριο ανάμεσα στον γήινο κήπο και τους ουρανούς από πάνω. Οδηγεί την ψυχή έξω από τον κόσμο της σωματικής αγάπης (Αφροδίτη, Φλώρα, Χάριτες) στον κόσμο της ουράνιας αγάπης (τον καθαρό ουρανό από πάνω). Ο Λορέντζο ντι Πιερφραντσέσκο, που ο Μαρσίλιο Φιτσίνο τον εκπαίδευε ακριβώς σε τέτοιου είδους φιλοσοφικές ασκήσεις, έπρεπε να κοιτάζει τον Ερμή κάθε μέρα και να θυμάται το πέρασμα από τη γήινη στη θεία αγάπη.
Γιατί ο Έρωτας έχει δεμένα μάτια

Το δεμένο μάτι είναι παράθεμα από τον Πετράρχη, που στους Trionfi περιέγραψε τον Έρωτα τυφλό, με τα βέλη του να πέφτουν χωρίς να νοιάζονται ποιον θα πετύχουν. Στην Primavera, ο Έρωτας σημαδεύει την κεντρική Χάρη. Κάποιοι μελετητές λένε ότι χτυπά την Castitas (την Αγνότητα), τη σεμνότερη από τις τρεις. Το βέλος που ετοιμάζεται να καρφωθεί στο στήθος της είναι αυτό που θα τη μετατρέψει, με την αμείλικτη λογική του έρωτα, σε Pulchritudo (Ομορφιά), τη δεύτερη Χάρη, που με τη σειρά της γίνεται Voluptas (Ηδονή), η τρίτη. Ο χορός είναι ο κύκλος της ερωτικής μεταμόρφωσης, και ο Έρωτας είναι το τυχαίο βέλος που τον ξεκινά.
Γιατί ο πίνακας διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά
Η συνηθισμένη δυτική ανάγνωση είναι από αριστερά προς τα δεξιά. Η Primavera κινείται από τα δεξιά προς τα αριστερά: ο Ζέφυρος φτάνει, η Χλωρίδα γίνεται Φλώρα, η Φλώρα σκορπίζει, οι Χάριτες χορεύουν, ο Ερμής διαλύει τα σύννεφα. Η αντιστροφή είναι η πιο αποπροσανατολιστική επιλογή σχεδιασμού του πίνακα. Οι περισσότεροι θεατές τη βιώνουν ως μια αόριστη ανησυχία πριν την προσέξουν συνειδητά.
Η ανάγνωση είναι, πάλι, νεοπλατωνική. Η δεξιά πλευρά του πίνακα είναι ο κόσμος της σωματικής, ζωώδους, ακόμα και βίαιης αγάπης (η επίθεση του Ζέφυρου στη Χλωρίδα). Η αριστερή είναι ο κόσμος της φιλοσοφικής, πνευματικής, ανοδικής αγάπης (ο Ερμής που διαλύει τα σύννεφα). Ο πίνακας κινείται από το σώμα στο πνεύμα, από τη γη στον ουρανό. Για να τον διαβάσετε σωστά, το μάτι σας πρέπει να μάθει να κινείται ανάποδα.
Τα λουλούδια

Οι βοτανολόγοι μελετούν τα λουλούδια της Primavera εδώ και σχεδόν εκατό χρόνια. Η πιο ενδελεχής μελέτη, της Τοσκανής βοτανολόγου Μιρέλα Λέβι ντ’ Ανκόνα τη δεκαετία του 1980, ταύτισε περίπου 190 είδη. (Κάποιοι μελετητές σήμερα ανεβάζουν τον αριθμό.) Τα λουλούδια είναι σκορπισμένα σε όλο το πρώτο πλάνο. Ανθίζουν κάτω από τα πόδια των μορφών, απλώνονται πάνω στα φορέματά τους, πετούν στον αέρα γύρω από τη Φλώρα.
Τα λουλούδια δεν είναι τυχαία. Τα περισσότερα συνδέονται με τον γάμο, με την Αφροδίτη ή με την άνοιξη στην κλασική γραμματεία. Τα τριαντάφυλλα είναι ιερά της Αφροδίτης. Οι μαργαρίτες είναι λουλούδια της Φλώρας. Τα κενταύρια συνδέονται μερικές φορές με ρωμαϊκά γαμήλια έθιμα. Ο νάρκισσος είναι το λουλούδι της ελληνικής νύμφης Ηχούς. Ο υάκινθος είναι το λουλούδι του νεαρού Υάκινθου, που τον αγάπησε ο Απόλλωνας. Κάθε είδος, στο νεοπλατωνικό εικονογραφικό σύστημα στο οποίο δούλευε ο Πολιτσιάνο, είναι μια κωδικοποιημένη αναφορά.
Τα λουλούδια είναι επίσης καθαρή ομορφιά. Δεν χρειάζεται να τα διαβάσετε ως κώδικα για να σας σταματήσουν. Είναι ένα ξέσπασμα χρώματος σε έναν κατά τα άλλα σκοτεινό, συγκρατημένο, πράσινο και χρυσό καμβά. Είναι ο λόγος που ο πίνακας μοιάζει ζωντανός.
Γιατί η συζήτηση δεν έχει σταματήσει
Οι περισσότεροι μεγάλοι πίνακες της Αναγέννησης αφηγούνται μία, αναγνωρίσιμη ιστορία. Ο Μυστικός Δείπνος. Η Σχολή των Αθηνών. Η Αφροδίτη του Ουρμπίνο. Μπορείτε να τους συνοψίσετε σε μία πρόταση.
Η Primavera δεν συνοψίζεται σε μία πρόταση. Δεν είναι ένας μόνο μύθος. Δεν είναι μία μόνο αλληγορία. Είναι, σχεδόν σίγουρα, μια σκόπιμα πολυεπίπεδη κατασκευή, όπου κάθε μορφή φέρει νοήματα σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα: κλασική μυθολογία, σύγχρονο γαμήλιο συμβολισμό, νεοπλατωνική φιλοσοφική αλληγορία. Ο Πολιτσιάνο, ο σχεδιαστής του προγράμματος, ήταν ο τύπος του λόγιου που μπορούσε να διαβάσει την ίδια εικόνα με τον Ησίοδο, με τον Οβίδιο, με τον Φιτσίνο και ως γαμήλια αλληγορία ταυτόχρονα, και να γράψει ένα λατινικό ποίημα για κάθε επίπεδο.
Γι’ αυτό οι μελετητές διαφωνούν ακόμα. Ο πίνακας δεν είναι άλυτος· έχει υπερβολικά πολλές λύσεις. Κάθε ανάγνωση είναι εν μέρει σωστή, και καμία δεν τον εξαντλεί.
Το Chiaro σας ξεναγεί στην κίνηση του πίνακα από τα δεξιά προς τα αριστερά, ο Ζέφυρος που αρπάζει τη Χλωρίδα, η Χλωρίδα που μεταμορφώνεται σε Φλώρα, η Φλώρα που σκορπίζει, οι Χάριτες που χορεύουν, ο Ερμής που διαλύει τα σύννεφα, ως μία συνεχή ροή της άνοιξης πάνω στον καμβά, ώστε ο πίνακας να διαβάζεται ως μία πομπή αντί για μια στατική σειρά μορφών.
Πού θα τον βρείτε
Η Primavera κρέμεται στην Πινακοθήκη Ουφίτσι στη Φλωρεντία, στις Αίθουσες 10–14, τη μακριά αίθουσα του Μποτιτσέλι. Βρίσκεται σε έναν από τους πλαϊνούς τοίχους, απέναντι από τη Γέννηση της Αφροδίτης. Η αίθουσα είναι η πιο πολυσύχναστη του μουσείου. Οι δύο πίνακες κοιτάζονται, με καθίσματα ανάμεσά τους.
Ο φωτισμός της αίθουσας είναι ρυθμισμένος για τέμπερα σε πάνελ: πιο ψυχρός από το φως της μέρας από το οποίο μπήκατε, πιο ομοιόμορφος, με μια νότα ζεστού φωτός από πάνω. Σταθείτε κοντά. Κάντε πίσω. Σταθείτε πάλι κοντά. Ο πίνακας αλλάζει κλίμακα ανάλογα με την απόσταση. Από ένα μέτρο βλέπετε τα λουλούδια και το φύλλο χρυσού. Από πέντε μέτρα βλέπετε τον ρυθμό των εννέα μορφών.
Η επισκόπηση των Ουφίτσι καλύπτει το υπόλοιπο μουσείο και ο οδηγός για την πρώτη επίσκεψη αναλαμβάνει τη διαδρομή. Αν έχετε χρόνο μόνο για ένα ακόμα δοκίμιο για τον Μποτιτσέλι, η αποκωδικοποίηση μορφή προς μορφή πηγαίνει πιο βαθιά στο ποια είναι καθεμία από τις εννέα μορφές και τι κάνει.
Η τελευταία πινελιά
Μπείτε. Βρείτε τον πορτοκαλεώνα. Ξεκινήστε από τα δεξιά, με το γαλάζιο μάγουλο του Ζέφυρου να αναδύεται από τα δέντρα. Κινήστε το μάτι σας προς τα αριστερά, αντίθετα από τον τρόπο που διαβάζετε οτιδήποτε άλλο. Δείτε τη Χλωρίδα να γίνεται Φλώρα, τη Φλώρα να σκορπίζει τα λουλούδια, τις Χάριτες να χορεύουν, τον Ερμή να απλώνει το χέρι στα σύννεφα. Πριν από περισσότερα από πεντακόσια χρόνια, στη γαμήλια κάμαρα ενός νεαρού ξαδέρφου των Μεδίκων, κάποιος σχεδίασε έναν πίνακα που ζητούσε από το μάτι σας να κινηθεί ανάποδα μέσα στην άνοιξη. Το ζητά ακόμα.
Πηγές εικόνων
- Botticelli-primavera.jpg: Σάντρο Μποτιτσέλι (περ. 1445-1510). Πηγή, κοινό κτήμα.
- Primavera 03.jpg: Σάντρο Μποτιτσέλι (λεπτομέρεια με τις Τρεις Χάριτες). Πηγή, κοινό κτήμα.
- Primavera 02.jpg: Σάντρο Μποτιτσέλι (λεπτομέρεια με τον Ερμή). Πηγή, κοινό κτήμα.
- Primavera 05.jpg: Σάντρο Μποτιτσέλι (λεπτομέρεια με την Αφροδίτη και τον Έρωτα). Πηγή, κοινό κτήμα.
- Botticelli’s Primavera - detail (Flora and Venus).jpg: Σάντρο Μποτιτσέλι. Πηγή, κοινό κτήμα.