
Την Κυριακή 2 Δεκεμβρίου 1804, μέσα στην Παναγία των Παρισίων, ο Ναπολέων Βοναπάρτης ανέβηκε ως την αγία τράπεζα, πήρε ένα χρυσό δάφνινο στεφάνι και το έβαλε στο κεφάλι του μόνος του. Ο πάπας είχε έρθει από τη Ρώμη για την περίσταση. Παρακολουθούσε. Ύστερα ο Ναπολέων σήκωσε ένα δεύτερο, μικρότερο στέμμα, το κράτησε στον αέρα για λίγα δευτερόλεπτα και το κατέβασε στο κεφάλι της συζύγου του, της Ιωσηφίνας, που ήταν γονατισμένη πάνω σε ένα βιολετί μαξιλάρι μπροστά του.
Ο Ζακ-Λουί Νταβίντ ήταν στον καθεδρικό εκείνο το πρωί και σχεδίαζε. Πέρασε τα επόμενα τρία χρόνια μετατρέποντας όσα είδε στη Στέψη του Ναπολέοντα, τον πίνακα που στη Γαλλία είναι γνωστός ως Le Sacre. Έχει ύψος έξι μέτρα και πλάτος σχεδόν δέκα, και ο Κομ Φαμπρ, ο επιμελητής που έγραψε το σημερινό λήμμα του Λούβρου για το έργο, μετρά περίπου 190 μορφές, από τις οποίες οι 93 είναι πορτρέτα πραγματικών προσώπων: 59 άνδρες, 33 γυναίκες και ένα παιδί. Εκτός από τον Αυτοκράτορα, την Αυτοκράτειρα και τον πάπα, γράφει ο Φαμπρ, οι περισσότεροι από όσους μπορούσε να αναγνωρίσει ο Νταβίντ ήρθαν στο εργαστήριό του να ποζάρουν και του δάνεισαν τα ρούχα που είχαν φορέσει εκείνη τη μέρα. Τέσσερα πρόσωπα που δεν ήταν στον καθεδρικό βρίσκονται παρ’ όλα αυτά στον πίνακα.
Τα πρόσωπα της Στέψης του Ναπολέοντα με μια ματιά
Διαβάζοντας τον καμβά από αριστερά προς τα δεξιά, αυτές είναι οι μορφές που έχουν όνομα:
- Ο Ιωσήφ και ο Λουδοβίκος Βοναπάρτης, τέρμα αριστερά, με μανδύες κεντημένους με χρυσό. Ο Ιωσήφ είναι ο μεγαλύτερος, πιο κοντά στην άκρη.
- Η Καρολίνα, η Πωλίνα και η Ελίζα Βοναπάρτη, οι αδελφές του Ναπολέοντα, η μία δίπλα στην άλλη, ντυμένες στα λευκά.
- Η Ορτάνς ντε Μποαρνέ, κόρη της Ιωσηφίνας και σύζυγος του Λουδοβίκου, που κρατά από το χέρι τον γιο της, τον Ναπολέοντα-Κάρολο, το μόνο παιδί στον πίνακα. Η σύζυγος του Ιωσήφ, η Ζιλί Κλαρί, στέκεται μαζί με την οικογένεια.
- Ο Ιωακείμ Μιρά, γαμπρός του Ναπολέοντα, πίσω από την Ιωσηφίνα, κρατώντας το άδειο μαξιλάρι από το οποίο πάρθηκε το στέμμα της.
- Η Ιωσηφίνα, γονατιστή, με τη μακριά ουρά του ενδύματός της να την κρατούν οι κυρίες της, η κυρία ντε Λα Ροσφουκό και η κυρία ντε Λα Βαλέτ.
- Η Λετίσια Βοναπάρτη, η Madame Mère, καθισμένη στο θεωρείο στο μέσο βάθος. Δεν ήταν στον καθεδρικό.
- Ο Ζακ-Λουί Νταβίντ, που σχεδιάζει στον εξώστη από πάνω της, ανάμεσα στην οικογένειά του και σε συναδέλφους του καλλιτέχνες.
- Ο Ναπολέων, όρθιος στο σκαλί της αγίας τράπεζας με το στέμμα υψωμένο.
- Ένας ιερέας με το πρόσωπο του Ιουλίου Καίσαρα, ακριβώς δεξιά από τον Ναπολέοντα, που κοιτάζει ψηλά προς το μέρος του.
- Ο Πάπας Πίος Ζ΄, καθιστός, με το δεξί χέρι υψωμένο σε ευλογία, με τον καρδινάλιο Καπράρα πίσω του και τον καρδινάλιο Μπράσκι με χρυσή μίτρα.
- Οι ξένοι πρέσβεις, στο βάθος δεξιά, ανάμεσά τους ο Οθωμανός απεσταλμένος με λευκό τουρμπάνι.
- Ο Σαρλ-Φρανσουά Λεμπρέν, ο Ζαν-Ζακ-Ρεζί ντε Καμπασερές και ο Λουί-Αλεξάντρ Μπερτιέ, στο δεξί πρώτο πλάνο, που κρατούν το σκήπτρο με τον αετό, το χέρι της δικαιοσύνης και τη σφαίρα.
- Ο Ταλεϋράνδος, με τον κόκκινο μανδύα κοντά στη δεξιά γωνία, με τον Ευγένιο ντε Μποαρνέ με στολή ουσάρου από πάνω του.
Ποιον στέφει ο Ναπολέων, αν όχι τον εαυτό του;
Το δημοφιλές όνομα του πίνακα είναι ένα μικρό ψέμα. Λέγεται Sacre, δηλαδή χρίση, και δεν δείχνει ούτε τη χρίση ούτε τη στέψη του ίδιου του Ναπολέοντα. Δείχνει τη στέψη της Ιωσηφίνας.
Το Λούβρο είναι ακριβές για τη στιγμή. Στην τελετή, ο Ναπολέων έστεψε πρώτα τον εαυτό του και μετά πήρε το στέμμα της αυτοκράτειρας και το κράτησε πάνω από το κεφάλι της. Ο Νταβίντ ζωγραφίζει αυτή τη δεύτερη χειρονομία. Η επίσημη περιγραφή που τυπώθηκε όταν ο πίνακας εκτέθηκε για πρώτη φορά το 1808 το διατύπωνε έτσι: ο Αυτοκράτορας, «αφού έθεσε ο ίδιος στο μέτωπό του, το ένα μετά το άλλο, δύο στέμματα», μόλις έχει πάρει ξανά το δεύτερο και ετοιμάζεται να το τοποθετήσει στη σύζυγό του.
Εκείνη ήταν σαράντα ενός χρονών εκείνο το πρωί· εκείνος τριάντα πέντε. Η Ιωσηφίνα του Νταβίντ δεν δείχνει σαράντα ενός.

Πίσω της, με μαύρο καπέλο με λευκά φτερά, είναι ο Ιωακείμ Μιρά, γαμπρός του Ναπολέοντα και ένας από τους στρατάρχες του. Κρατά ακόμα το μαξιλάρι πάνω στο οποίο μεταφέρθηκε το στέμμα. Τώρα είναι άδειο.
Η αυτοστέψη που ο Νταβίντ ζωγράφισε και μετά έσβησε
Ο Νταβίντ δεν ξεκίνησε με την Ιωσηφίνα. Σώζονται τρία προπαρασκευαστικά σχέδια με ολόκληρη τη σύνθεση, και ο Σιλβέν Λαβεσιέρ, τότε επιμελητής στο τμήμα ζωγραφικής του Λούβρου, σημειώνει σε ένα κείμενο για το Ίδρυμα Ναπολέων το 2013 ότι και τα τρία δείχνουν τον Αυτοκράτορα να στέφει τον εαυτό του. Το ίδιο και μια μελέτη με μαύρο μολύβι στη συλλογή σχεδίων του Λούβρου: ο Ναπολέων κρατά με το ένα χέρι ένα στέμμα πάνω από το κεφάλι του και με το άλλο σφίγγει το σπαθί του, ενώ ο πάπας κάθεται δίπλα του με τα χέρια κατεβασμένα, χωρίς να ευλογεί τίποτα.

Αυτή η στάση πέρασε και στον καμβά. Σύμφωνα με τον Φαμπρ, ο Νταβίντ ζωγράφισε τον Ναπολέοντα να στέφει τον εαυτό του, και μετά, τον Αύγουστο του 1806, έσβησε εντελώς τη μορφή και τον ξαναζωγράφισε όρθιο, πιο ήρεμο, στραμμένο προς τη σύζυγό του. Ο Λαβεσιέρ αποδίδει την ιδέα στον Φρανσουά Ζεράρ, τον προσωπογράφο της αυλής, που πίστευε ότι ο αυτοκράτορας έπρεπε να φαίνεται να στέφει τη σύζυγό του. Η αυτοστέψη ήταν η πιο πολιτική χειρονομία. Η νέα ήταν ο καλύτερος πίνακας.
Ο άνθρωπος με το πρόσωπο του Ιουλίου Καίσαρα
Όταν ίσιωσε η πλάτη του Ναπολέοντα, έμεινε ένα μικρό κενό δίπλα του, και κάτι έπρεπε να το γεμίσει.
Ο Φαμπρ εντοπίζει τι έβαλε εκεί ο Νταβίντ. Ακριβώς δεξιά από τον Ναπολέοντα, μία σειρά πιο πίσω, ένας ιερέας με γκριζωπή επιδερμίδα σηκώνει τα μάτια του προς τον Αυτοκράτορα. Το πρόσωπό του είναι παρμένο από μια προτομή που πιστεύεται ότι απεικονίζει τον Ιούλιο Καίσαρα. Ο Νταβίντ τον πρόσθεσε, γράφει ο Φαμπρ, για να γεμίσει τον μικρό χώρο που ελευθερώθηκε όταν διορθώθηκε η στάση του Αυτοκράτορα. Κολακεύει τον Ναπολέοντα με τη σύγκριση με τον μεγάλο στρατηγό της Ρώμης. Βάζει όμως επίσης, κατά τα λόγια του Φαμπρ, έναν «δυσοίωνο οιωνό» στο πλευρό του: ο Καίσαρας σκοτώθηκε από συνωμότες που τον υποψιάζονταν ότι ήθελε να γίνει βασιλιάς.

Γιατί είναι υψωμένο το χέρι του πάπα;
Ο Πίος Ζ΄ κάθεται πίσω από τον Ναπολέοντα, στα λευκά, με λευκό σκουφάκι και ωμοφόριο με μαύρους σταυρούς. Το δεξί του χέρι είναι σηκωμένο, με δύο δάχτυλα υψωμένα, και ευλογεί το στέμμα. Είναι το μόνο πράγμα που ζήτησε ο Ναπολέων από τον Νταβίντ να αλλάξει.

Η αφήγηση του Λούβρου είναι συγκεκριμένη. Στις 18 Νοεμβρίου 1807, η Ιωσηφίνα ήρθε στο εργαστήριο του Νταβίντ να δει τον σχεδόν τελειωμένο καμβά. Τη Δευτέρα 4 Ιανουαρίου 1808 ξαναήρθε με τον Ναπολέοντα και μια ομάδα αξιωματούχων της αυλής. Ο Αυτοκράτορας συνεχάρη τον ζωγράφο και ζήτησε μία και μόνη αλλαγή: να σηκωθεί το δεξί χέρι του πάπα ώστε να κάνει το σημείο της ευλογίας. Ο Λαβεσιέρ προσθέτει ότι η ευλογία υπήρχε κάποια στιγμή στα σχέδια του Νταβίντ και ότι ο Νταβίντ την είχε εγκαταλείψει· ο Ναπολέων τον έβαλε να την ξαναβάλει.
Ένας πάπας με κατεβασμένα χέρια μοιάζει με καλεσμένο που τον έχουν αφήσει να περιμένει. Ένας πάπας που ευλογεί μοιάζει με συνεταίρο στο γεγονός. Ο Ναπολέων ήθελε τον συνεταίρο.
Πίσω από τον Πίο, με κόκκινο σκούφο και κάπα με φόδρα από ερμίνα, είναι ο παπικός λεγάτος, ο καρδινάλιος Καπράρα. Η περιγραφή του 1808 τοποθετεί δίπλα του τον καρδινάλιο Μπράσκι, όρθιο, με χρυσή μίτρα και πλούβιαλε, με τα χέρια ενωμένα. Η παρουσία του Καπράρα είναι μία από τις επινοήσεις του Νταβίντ. Ο Φαμπρ σημειώνει ότι ήταν άρρωστος και έχασε την τελετή.
Το Chiaro είναι φτιαγμένο για μια λεπτομέρεια σαν αυτό το υψωμένο χέρι, που ο επισκέπτης στην Αίθουσα 702 το βλέπει από τη μέση της αίθουσας και δεν σκέφτεται ποτέ να το αμφισβητήσει: την ιστορία της επίσκεψης στο εργαστήριο στις 4 Ιανουαρίου την ακούτε ενώ κοιτάζετε τα δύο υψωμένα δάχτυλα.
Γιατί είναι η μητέρα του Ναπολέοντα στον πίνακα;
Στη μέση του καμβά, σε ένα δικό της θεωρείο κάτω από τον εξώστη, κάθεται μια γυναίκα στα λευκά με διάδημα και πέπλο, ανάμεσα σε ακολούθους του οίκου της. Είναι η Λετίσια Βοναπάρτη, η μητέρα του Αυτοκράτορα, γνωστή στην αυλή ως Madame Mère. Ο Νταβίντ τής έδωσε την καλύτερη θέση του κτιρίου.

Ήταν στη Ρώμη. Ο Λαβεσιέρ την περιγράφει ως περιβόητα απούσα από μια τελετή που αποδοκίμαζε, και λέει ότι ο Ναπολέων απαίτησε να ζωγραφιστεί μέσα. Ο Φαμπρ απαριθμεί τέσσερα πρόσωπα στον πίνακα που δεν ήταν στον καθεδρικό: τη Madame Mère· τον καρδινάλιο Καπράρα, που ήταν άρρωστος· και τους πρέσβεις του Οθωμανού σουλτάνου και του αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Και οι τέσσερις προστέθηκαν, λέει το Λούβρο, κατόπιν αιτήματος του Αυτοκράτορα.
Οι επιμελητές των Βερσαλλιών επισημαίνουν ότι δύο από τους αδελφούς του Ναπολέοντα, ο Λουκιανός και ο Ιερώνυμος, δεν ήρθαν ούτε αυτοί στη στέψη, και ο Νταβίντ δεν τους ζωγράφισε μέσα.
Οι μορφές του πίνακα της Στέψης του Ναπολέοντα, από αριστερά προς τα δεξιά
Ξεκινήστε από την αριστερή άκρη, όπου, όπως λέει ο Φαμπρ, ο Νταβίντ τοποθέτησε την αυτοκρατορική οικογένεια. Δύο άνδρες με μανδύες άκαμπτους από το χρυσό κέντημα στέκονται σε προφίλ. Οι επιμελητές των Βερσαλλιών τους αναγνωρίζουν ως τον Ιωσήφ Βοναπάρτη, τον μεγαλύτερο αδελφό, πιο κοντά στην άκρη, και τον Λουδοβίκο, τον αδελφό που παντρεύτηκε την Ορτάνς ντε Μποαρνέ.

Ακολουθούν οι γυναίκες στα λευκά. Οι τρεις πρώτες είναι οι αδελφές του Ναπολέοντα: η Καρολίνα, παντρεμένη με τον Μιρά και αργότερα βασίλισσα της Νάπολης· η Πωλίνα, αυτή που έμεινε πιστή στον αδελφό της μέχρι και την Έλβα· και η Ελίζα. Η Ορτάνς ντε Μποαρνέ, η κόρη της Ιωσηφίνας, κρατά από το χέρι ένα μικρό αγόρι στα κόκκινα. Είναι ο γιος της, ο Ναπολέων-Κάρολος, το μοναδικό παιδί ανάμεσα στα 93 πορτρέτα του Φαμπρ. Η σύζυγος του Ιωσήφ, η Ζιλί Κλαρί, στέκεται στην ίδια ομάδα. Πίσω τους υψώνονται τα φτερωτά καπέλα των στρατάρχων, ο στρατός ένα βήμα πίσω από την οικογένεια.
Το αγόρι δεν είδε ποτέ τον τελειωμένο πίνακα. Ο Ναπολέων-Κάρολος πέθανε από κρούπ στη Χάγη στις 5 Μαΐου 1807, σε ηλικία τεσσάρων ετών. Ο Νταβίντ συνέχισε να ζωγραφίζει ως τα μέσα Νοεμβρίου.
Οι άνδρες που κρατούν τα εμβλήματα
Το δεξί πρώτο πλάνο ανήκει στους άνδρες που διοικούσαν την Αυτοκρατορία. Η περιγραφή του 1808 τους κατονομάζει με τη σειρά. Ο Σαρλ-Φρανσουά Λεμπρέν, ο αρχιθησαυροφύλακας, μας γυρίζει την πλάτη, με καπέλο αλά Ερρίκο Δ΄ και βιολετί μανδύα, και κρατά μια ράβδο με τον αυτοκρατορικό αετό στην κορυφή. Δίπλα του, σε προφίλ, ο Καμπασερές, ο αρχικαγκελάριος, κρατά το χέρι της δικαιοσύνης, ένα σκήπτρο που καταλήγει σε ένα μικρό σκαλιστό χέρι. Μετά ο Μπερτιέ, που κρατά τη σφαίρα με τον σταυρό πάνω σε ένα μαξιλάρι.

Σχεδόν στη γωνία, με κόκκινο μανδύα, είναι ο Σαρλ-Μορίς ντε Ταλεϋράνδος, ο μέγας θαλαμηπόλος, που αργότερα θα υπηρετούσε τους Βουρβόνους μετά την πτώση του Ναπολέοντα. Πάνω από το κεφάλι του, ασκεπής, με στολή ουσάρου και το χέρι στη σπάθα του, είναι ο Ευγένιος ντε Μποαρνέ, ο γιος της Ιωσηφίνας. Η σπάθα του κρέμεται ακριβώς μπροστά από το παιδί της χορωδίας με το θυμιατό.
Ο πρέσβης που δεν ήταν εκεί
Ο Φαμπρ τοποθετεί τους ξένους πρέσβεις στο βάθος δεξιά. Αυτός που εντοπίζεται πιο εύκολα είναι ο άνδρας με το λευκό τουρμπάνι.

Εκπροσωπεί τον Οθωμανό σουλτάνο, και σύμφωνα με τον Φαμπρ είναι ένα από τα τέσσερα πρόσωπα του πίνακα που δεν ήταν στην Παναγία των Παρισίων. Ούτε ο πρέσβης του αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν εκεί. Ο Νταβίντ έβαλε και τους δύο. Μια στέψη φαίνεται πιο νόμιμη όταν η Κωνσταντινούπολη και η Βιέννη μοιάζουν να παρακολουθούν.
Πού είναι ο Νταβίντ στη Στέψη του Ναπολέοντα;
Κοιτάξτε πάνω από το θεωρείο της Madame Mère, στον εξώστη με τις πράσινες κουρτίνες. Ο Νταβίντ ζωγράφισε εκεί τον εαυτό του να σχεδιάζει, περιτριγυρισμένο από τη σύζυγό του και τις δίδυμες κόρες τους, τον βοηθό του Ζορζ Ρουζέ και φίλους του ανάμεσα στους καλλιτέχνες και τους ακαδημαϊκούς. Οι επιμελητές των Βερσαλλιών το διαβάζουν ως σύμβολο της μελέτης που του κόστισε ο πίνακας.

Ο εξώστης είναι πιο σκοτεινός από τον υπόλοιπο καμβά και δύσκολο να διαβαστεί από το πάτωμα. Οι επιμελητές των Βερσαλλιών, στο φύλλο παιχνιδιού που μοιράζουν στους επισκέπτες, δίνουν το στοιχείο ως εξής: «Σχεδιάζει τη σκηνή από έναν εξώστη ψηλά, κάτω από μεγάλες κουρτίνες». Ο Ρουζέ δεν ήταν απλώς ένα από τα μοντέλα. Ο Φαμπρ του αποδίδει τα περισσότερα κοστούμια και αξεσουάρ, και αποδίδει στον θεατρικό σκηνογράφο Ινάτσιο Ντεγκότι την αρχιτεκτονική και την προοπτική. Ο Νταβίντ δούλεψε σε ένα εγκαταλελειμμένο γοτθικό παρεκκλήσι στην πλατεία της Σορβόνης, σχεδιάζοντας το πλήθος με μια τρισδιάστατη μακέτα και μικρές ντυμένες κούκλες.
Άλλαξε επίσης τον καθεδρικό. Εκείνη την εποχή, ο γοτθικός χορός της Παναγίας των Παρισίων ήταν κρυμμένος πίσω από κλασικές τοξοστοιχίες, και ο Νταβίντ απλοποίησε τα χαλιά, έκανε πράσινα τα κόκκινα παραπετάσματα και επινόησε τις μεγάλες πράσινες κουρτίνες. Ένα πράγμα κράτησε: στην άκρη δεξιά, πάνω από την αγία τράπεζα, είναι η μαρμάρινη Πιετά του Νικολά Κουστού, που ολοκληρώθηκε το 1723. Ο Φαμπρ σημειώνει ότι βρίσκεται ακόμα στη θέση της. Μπορείτε να τη δείτε σήμερα στην Παναγία των Παρισίων, που ξανάνοιξε μετά τη φωτιά του 2019, και ο οδηγός μας για την Παναγία των Παρισίων καλύπτει το υπόλοιπο κτίριο.
Υπάρχουν δύο πίνακες της Στέψης του Ναπολέοντα;
Ναι. Αυτός στο Λούβρο είναι το πρωτότυπο. Ο δεύτερος βρίσκεται στις Βερσαλλίες, στην Αίθουσα της Στέψης, και έχει πιο παράξενη ιστορία από τον πρώτο.

Το Ανάκτορο των Βερσαλλιών αναφέρει ότι ο Νταβίντ το ζωγράφισε στο Παρίσι και μετά στις Βρυξέλλες, από το 1808 ως το 1822, για μια ομάδα Αμερικανών επιχειρηματιών. Εκτέθηκε σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη κατά τον δέκατο ένατο αιώνα. Οι Βερσαλλίες το αγόρασαν το 1947 και το κρέμασαν στην Αίθουσα της Στέψης τον επόμενο χρόνο, στο σημείο όπου κρεμόταν το πρωτότυπο από το 1837 ως τη μεταφορά του στο Λούβρο το 1889. Ο οδηγός μας για τις Βερσαλλίες καλύπτει το υπόλοιπο ανάκτορο.
Η διαφορά που βρίσκεται πιο εύκολα είναι στα αριστερά. Στην εκδοχή των Βερσαλλιών, η δεύτερη από τις τρεις αδελφές φορά ροζ.

Οι Βερσαλλίες την αναγνωρίζουν ως την Πωλίνα Μποργκέζε, την αδελφή που το ανάκτορο περιγράφει ως τη μόνη από τις τρεις που έμεινε κοντά στον Ναπολέοντα. Στο πρωτότυπο του Λούβρου το φόρεμά της είναι λευκό όπως των άλλων. Ο Νταβίντ τελείωσε το αντίγραφο στις Βρυξέλλες ως εξόριστος. Ως τότε ο Ναπολέων ήταν νεκρός εδώ και έναν χρόνο.
Σε ποια αίθουσα του Λούβρου βρίσκεται;
Η Στέψη κρέμεται στην πτέρυγα Denon του Λούβρου, στον 1ο όροφο, στην Αίθουσα 702, την Αίθουσα Νταρί (Salle Daru), μία από τις κόκκινες αίθουσες που είναι αφιερωμένες στους μεγάλους γαλλικούς πίνακες. Σύμφωνα με το αρχείο του ίδιου του μουσείου, κρέμεται εκεί από το 1994. Είναι λάδι σε καμβά, με ύψος 6,21 μέτρα και πλάτος 9,79 μέτρα, και ο Νταβίντ το υπέγραψε κάτω δεξιά και το χρονολόγησε 1806 και 1807 κάτω αριστερά.

Στην ίδια αίθουσα βρίσκεται ο πίνακας που έκανε τον Νταβίντ διάσημο είκοσι χρόνια νωρίτερα, Ο Όρκος των Ορατίων. Σύμφωνα με το αρχείο του Λούβρου, ζωγραφίστηκε στη Ρώμη και ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 1785. Έχει περίπου το ένα τέταρτο του μεγέθους της Στέψης και λέει περισσότερα με έναν πατέρα και τρεις γιους από όσα λέει ο μεταγενέστερος πίνακας με 190 ανθρώπους.

Ο ιστότοπος του Λούβρου αναφέρει ωράριο από τις 9 π.μ. ως τις 6 μ.μ. Δευτέρα, Πέμπτη, Σάββατο και Κυριακή, και από τις 9 π.μ. ως τις 9 μ.μ. Τετάρτη και Παρασκευή. Είναι κλειστό τις Τρίτες. Τα εισιτήρια κοστίζουν 22 ευρώ για τους κατοίκους του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και 32 ευρώ για όλους τους άλλους. Αν είστε ήδη σε αυτόν τον όροφο για τη Μόνα Λίζα, ο Γάμος της Κανά του Βερονέζε, που είναι ακόμα μεγαλύτερος, βρίσκεται στην ίδια πτέρυγα. Οι οδηγοί μας για το τι να δείτε στο Λούβρο και για τους πίνακες του Λούβρου καλύπτουν τι άλλο υπάρχει κοντά.
Αν σας αρέσει να διαβάζετε ένα πλήθος με αυτόν τον τρόπο, η Σχολή των Αθηνών του Ραφαήλ έχει το ίδιο αριθμημένο υπόμνημα, με το πρόσωπο του Λεονάρντο στον Πλάτωνα, και ολόκληρη η σειρά είναι συγκεντρωμένη στο άρθρο Διάσημοι πίνακες, κάθε μορφή με το όνομά της.
Τι να προσέξετε όταν σταθείτε μπροστά του
Σταθείτε αρκετά πίσω ώστε να δείτε πρώτα ολόκληρο το έργο, κάτι που στην Αίθουσα Νταρί σημαίνει τη μέση της αίθουσας. Μετά πλησιάστε και διατρέξτε το με τον τρόπο που το οργάνωσε ο Νταβίντ.
Βρείτε το άδειο μαξιλάρι στα χέρια του Μιρά. Βρείτε τα δύο υψωμένα δάχτυλα του πάπα και θυμηθείτε ότι ζωγραφίστηκαν μετά τις 4 Ιανουαρίου 1808. Βρείτε τον ιερέα με το γκρίζο πρόσωπο ακριβώς πίσω από τον ώμο του Ναπολέοντα, αυτόν που κοιτάζει ψηλά, και θυμηθείτε ποιανού το πρόσωπο έχει. Μετά κοιτάξτε ψηλά, πέρα από τη Madame Mère στο θεωρείο της, στον σκοτεινό εξώστη με τις πράσινες κουρτίνες.
Ο Νταβίντ ζητούσε 100.000 φράγκα για τον πίνακα. Σύμφωνα με το αρχείο του Λούβρου, πήρε 65.000, μετά από μια διαπραγμάτευση που κράτησε ως τον Φεβρουάριο του 1810 με τον κόμη Νταρί, τον γενικό διαχειριστή του αυτοκρατορικού οίκου. Η αίθουσα όπου κρέμεται σήμερα ο πίνακας είναι η Αίθουσα Νταρί.