კონტენტზე გადასვლა

„საიდუმლო სერობა“, ვინ ვინ არის: ლეონარდოს თორმეტი მოციქული სახელებით

გამოქვეყნდა: • კითხვის დრო: 17 წთ

ლეონარდო და ვინჩის „საიდუმლო სერობა“ სატრაპეზოს ბოლო კედელზე: ქრისტე ზის გრძელი თეთრი მაგიდის შუაში, სამი ფანჯრის წინ, თორმეტი მოციქული სამ-სამად, ოთხ აღელვებულ ჯგუფადაა დაყოფილი, ზემოთ კესონური ჭერია.

დაახლოებით 1490-იანი წლების შუა ხანებში ერთი ყმაწვილი დომინიკელი ბერი, მატეო ბანდელო, მონასტრის წინამძღვრის ძმისწული, მილანში, თავისი მონასტრის სატრაპეზოში მომუშავე მხატვარს უყურებდა. ზოგ დღეს, წერდა მოგვიანებით ბანდელო, ეს კაცი განთიადისას ხარაჩოზე ადიოდა და ბნელდებოდა, ფუნჯს ხელიდან არ უშვებდა, ჭამაც ავიწყდებოდა. სხვა დღეებში საერთოდ არ ხატავდა. საათობით იდგა კედლის წინ, ხელებგადაჯვარედინებული, და უყურებდა. მერე შუადღისას ქალაქის მეორე ბოლოდან მოვიდოდა, რომელიმე თავს ერთ-ორ მონასმს დაამატებდა და წავიდოდა.

მხატვარი ლეონარდო და ვინჩი იყო, თავები კი — თორმეტი მოციქულისა. თუ ოდესმე გიდგათ ამ ნახატის რეპროდუქციის წინ და გიკითხავთ აშკარა კითხვა — „საიდუმლო სერობაზე“ ვინ ვინ არის, — კარგ კომპანიაში ხართ: საუკუნეების განმავლობაში თითქმის ვერავინ ასახელებდა ოთხზე მეტს. ლეონარდოს მათი სახელები კედელზე არ დაუწერია. სახელები, რომლებსაც დღეს ვიყენებთ, ერთი ასლიდან, ერთი სადავო ნახაზიდან და ძალიან ყურადღებიანი დაკვირვებიდან მოდის. აი, ისინიც, დანომრილები, იმით, თუ რას აკეთებს თითოეული და რატომ.

ეს ნახატია ცამეტ ადამიანზე, რომლებიც ერთ წინადადებას ისმენენ, და ყოველი რეაქცია მინიშნებაა. როცა მათ სახელებით იცნობთ, კედელი წყვეტს ცნობილ გამოსახულებად ყოფნას და სცენად იქცევა.

ვინ ვინ არის „საიდუმლო სერობაზე“ — მოკლედ

ლეონარდოს „საიდუმლო სერობა“ დანომრილი წრეებით თითოეულ ფიგურაზე: 1 ბართლომე, 2 იაკობ უმცროსი, 3 ანდრია, 4 იუდა, 5 პეტრე, 6 იოანე, 7 იესო, 8 თომა, 9 იაკობ უფროსი, 10 ფილიპე, 11 მათე, 12 იუდა თადეოზი, 13 სიმონ მოშურნე; 14 აღნიშნავს იუდას ფულის ქისას, 15 კი პეტრეს დანას.

სურათზე ნომრები ამ ცხრილს შეესაბამება. თუ მარცხნიდან მარჯვნივ წაიკითხავთ, მოციქულები სამ-სამად ოთხ ჯგუფად იყოფიან, ქრისტე კი შუაში მარტოა.

#ფიგურასად ვიპოვოთრას აკეთებს
1ბართლომეყველაზე მარცხნივ, ფეხზე დგას, ორივე ხელი მაგიდაზეწინ იხრება, თითქოს ახლახან წამოხტა
2იაკობ უმცროსიანდრიას უკან, ნახევრად დამალულიანდრიას ზურგს უკნიდან პეტრესკენ იწვდის ხელს
3ანდრიაჭაღარა წვერი, ყვითელი სამოსიორივე ხელისგული აწეული და გარეთ მიქცეული: მე არა
4იუდა ისკარიოტელიჩრდილში მოქცეული მუქი სახე, უკან გადაწეული, ლურჯშიპატარა ქისას ჩაბღაუჭებია, იდაყვი მაგიდაზე უდევს
5პეტრეთეთრი თმა, იუდას უკნიდან წინ მიიწევსიოანეს ჩურჩულებს, მარჯვენა ხელში დანა უჭირავს
6იოანეახალგაზრდა, უწვერო, თვალდახრილი, ქრისტესთან ყველაზე ახლოსგვერდზე იხრება, რომ პეტრეს მოუსმინოს
7იესოშუაში, შუა ფანჯრის ჩარჩოშიახლახან ილაპარაკა; ხელები მაგიდაზე გაშლილი აქვს
8თომაიაკობ უფროსის უკანსაჩვენებელი თითი აწეული აქვს
9იაკობ უფროსიწვერიანი, მწვანეში, ქრისტეს გვერდითშოკისგან ხელები ფართოდ გაუშლია
10ფილიპეფეხზე დგას, წითელშიხელები მკერდზე მიუჭერია: ნუთუ მე?
11მათეახალგაზრდა, ლურჯში, მარჯვნივორივე ხელს უკან, ქრისტესკენ იწვდის
12იუდა თადეოზიჭაღარა წვერი, მათესა და სიმონს შორისსიმონისკენ შებრუნებულა, ერთი ხელი აუწევია
13სიმონ მოშურნეყველაზე მარჯვნივ, პროფილშიგაშლილი ხელისგულებით ახსნას ითხოვს
14იუდას ფულის ქისაიუდას მარჯვენა ხელშიქისა, რომელშიც ჯგუფის ფულს ინახავდა
15პეტრეს დანაიუდას ზურგს უკან, პირით გარეთგეთსიმანიის ბაღის წინასწარმეტყველება

საიდან მოდის „საიდუმლო სერობის“ მოციქულთა სახელები

ლეონარდოს არაფერი წაუწერია. დიდხანს ერთადერთი ფიგურები, რომლებზეც ყველა თანხმდებოდა, ის ოთხი იყო, რომელთა ამოცნობასაც თავად ამბავი აადვილებს: იესო შუაში, იოანე მის გვერდით, თეთრთმიანი პეტრე და იუდა სიბნელეში.

სრული სია ერთი ასლიდან მოდის. შვეიცარიაში, ლუგანოს ზემოთ, გორაკებზე გაშენებულ სოფელ პონტე კაპრიასკაში, სანტამბროჯოს სამრევლო ეკლესიაში ინახება ლეონარდოს კედლის XVI საუკუნის ფერწერული ვერსია, რომელსაც ხშირად მის მიმდევარს, ჩეზარე და სესტოს მიაწერენ. მისმა მხატვარმა გააკეთა ის, რაც ლეონარდომ არ ისურვა. ქვედა კიდეზე, ყოველი ფიგურის ქვეშ, ლათინური მთავრული ასოებით სახელი დაწერა: Bartholomeus, Iacobus Minor, Andreas, Petrus, Iudas, Iohannes და ასე შემდეგ, ყველაზე მარჯვნივ მჯდომ სიმონამდე. ეს ყველაზე ახლოს დგას იმასთან, რასაც პასუხების ფურცელი შეიძლება ვუწოდოთ, და დაიწერა მაშინ, როცა ჯერ კიდევ ცოცხლები იყვნენ ადამიანები, რომლებსაც ორიგინალი კარგ მდგომარეობაში ჰქონდათ ნანახი.

„საიდუმლო სერობის“ XVI საუკუნის ფერწერული ასლი უფრო მკვეთრი ფერებით, მაგიდის ქვეშ ხილული ფეხებით და მოციქულთა სახელებით, რომლებიც ლათინური მთავრული ასოებითაა დაწერილი ქვედა კიდეზე.

მეორე მინიშნება წითელი ცარცით შესრულებული ნახაზია ვენეციის აკადემიის გალერეაში: თორმეტიდან ცხრა თავის ზემოთ სახელებია დაწერილი, იუდა კი ჯერ კიდევ მარტო ზის მაგიდის მეორე მხარეს. მეცნიერები კამათობენ, საერთოდ ლეონარდოსია თუ არა. ასეა თუ ისე, ის აჩვენებს ძველ განლაგებას, რომელზეც ლეონარდომ უარი თქვა.

თავად ლეონარდოს უბის წიგნაკები სახელებზე უკეთესს გვაძლევს. ისინი ჟესტებს გვაძლევს. ჩანაწერების ერთ გვერდზე, რომელიც კედლის დაგეგმვისას დაწერა, აღწერა, რისი გაკეთება სურდა თავისი პერსონაჟებისთვის. „ერთმა, რომელიც სვამდა, ჭიქა ადგილზე დატოვა და თავი მოლაპარაკისკენ მიაბრუნა.“ მეორე თითებს ერთმანეთში ხლართავს და შეჭმუხნილი წარბებით ამხანაგისკენ ბრუნდება. მესამე ხელებს შლის, ხელისგულებს აჩენს და გაოცებისგან მხრებს ყურებამდე სწევს. კიდევ ერთი მეზობელს ყურში ჩასჩურჩულებს, მეზობელი კი მოსასმენად ბრუნდება, ერთ ხელში დანა უჭირავს. ყველა სტრიქონი კედელზე არ მოხვდა. ბევრი მოხვდა და სწორედ ამიტომ ხვდებით, რომ ნახატი სცენარით არის დაწერილი.

„საიდუმლო სერობის“ მნიშვნელობა: ერთი წინადადება, ცამეტი რეაქცია

ეს წამი სახარებიდანაა. პასექის ვახშმისას იესო თორმეტს ეუბნება: „ერთი თქვენგანი გამცემს მე.“ იოანეს სახარებაში პეტრე ანიშნებს იოანეს, მოწაფეს, რომელიც იესოსთან ყველაზე ახლოს წევს, რომ ჰკითხოს, ვის გულისხმობს. მათე ამატებს, რომ მოციქულებმა ერთიმეორის მიყოლებით დაიწყეს კითხვა: „ხომ არა მე, უფალო?“

ლეონარდო ხატავს იმ ნახევარ წამს, როცა წინადადება უკვე ითქვა. ქრისტემ ლაპარაკი შეწყვიტა. პირი ჯერ კიდევ ოდნავ ღია აქვს. მის გარშემო შოკი წყალზე წრეებივით ვრცელდება და მაგიდას სამ-სამად ოთხ ტალღად ყოფს.

ეს არის მთავარი იდეა და სწორედ ამიტომ ჰგავს ყოველი შემდგომი „საიდუმლო სერობა“ ცოტათი ამას. ლეონარდომდე ფლორენციელი მხატვრები მოციქულებს მშვიდ რიგად აწყობდნენ, შარავანდედებს ახატავდნენ და იუდას მაგიდის არასწორ მხარეს, სკამზე სვამდნენ, რომ ვერავის გამორჩენოდა. ლეონარდომ იუდა ისევ მეგობრებს შორის დააბრუნა. შარავანდედები მოაშორა. მოღალატეს თავი ისე გაასცემინა, როგორც დამნაშავე ადამიანი გასცემს თავს ხალხით სავსე ოთახში: შეკრთომით. ეს შეკრთომაა მნიშვნელობა. ეს უპირველეს ყოვლისა საიდუმლოს ნახატი არ არის. ეს ნახატია იმაზე, თუ რას უშვრება ერთი წინადადება ოთახს.

ბართლომე, იაკობი და ანდრია: მაგიდის ბოლო ფეხზე წამოიჭრება

დაიწყეთ ყველაზე მარცხნიდან. ბართლომე ფეხზე დგას, ორივე ხელი სუფრაზე დაუყრდნია და ცენტრისკენ იხრება, თითქოს ბოლომდე ვერ გაიგონა. ის ერთადერთი მოციქულია ამ ბოლოში, რომელიც სწორად დგას, და ის ფრჩხილივით კეტავს კომპოზიციას მარცხნიდან.

მაგიდის მარცხენა ბოლოს დეტალი: ლურჯში ჩაცმული მოციქული ფეხზე დგას და მაგიდას ეყრდნობა, მის უკან ახალგაზრდა კაცია, ყვითელში ჩაცმული ჭაღარაწვერა მოციქული კი ორივე ხელისგულს სწევს.

მის გვერდით, ნახევრად დამალული, იაკობ უმცროსია, რომელსაც ზოგჯერ იაკობ ალფესსაც უწოდებენ. ის მშვიდია. ძირითადად მისი სახე და ერთი ხელი ჩანს, რომელიც ანდრიას უკნიდან იწვდება, რომ პეტრეს ზურგს შეეხოს, თითქოს ამბობს: მას ჰკითხე.

ანდრია, ყვითელში ჩაცმული ჭაღარაწვერა ხანდაზმული კაცი, ორივე ხელს სწევს, ხელისგულებით გარეთ. ეს თითქმის ზუსტად ის ჟესტია, ლეონარდოს ჩანაწერში რომ არის აღწერილი: კაცი, რომელიც ხელისგულებს აჩენს და მხრებს იჩეჩავს. ნებისმიერ ენაზე ერთსა და იმავეს ნიშნავს. მე არა.

იუდა: ქისა, მარილი და ჩრდილი

მეორე ჯგუფი ის არის, რისთვისაც ყველა მოდის, და ის მჭიდროდაა შეკუმშული. იუდა, პეტრე და იოანე — სამი თავი ერთი მხრის სიგანეზე.

სამი მოციქულის დეტალი: მუქსახიანი კაცი პროფილში მაგიდიდან უკან იხრება, ხელში პატარა ქისა უჭირავს; თეთრთმიანი მოხუცი მის უკნიდან წინ მიიწევს, დაბლა დაჭერილი დანით; ახალგაზრდა, ფერმკრთალი მოციქული კი თვალდახრილი გვერდზე იხრება.

იუდა ის კაცია, რომლის სახეც ჩრდილშია. ნახატში სინათლე მარცხნიდან ეცემა, იმავე მხრიდან, სადაც სატრაპეზოს ნამდვილი ფანჯრებია, და მის ჯგუფში ყველა სახეს ანათებს, მისი სახის გარდა. ის ასევე ერთადერთია, ვინც უკან იხრება, როცა გარშემო ყველა წინ იწევს. მარჯვენა ხელით პატარა ქისა ჩაუბღუჯავს. ეს ფულის ქისაა. იოანეს სახარებაში იუდა საერთო ფულს ინახავდა, ქისა კი იმ ოცდაათ ვერცხლადაც განიმარტება, რომელიც მან მღვდელმთავრებისგან აიღო.

ის ასევე ერთადერთია, ვისაც იდაყვი მაგიდაზე უდევს, და ამ იდაყვს ცოტა ზიანიც მიუყენებია. მარილის ჭურჭელი წაუქცევია. დაყრილი მარილი უკვე მაშინ ცუდ ნიშნად ითვლებოდა, სუფრაზე გაზიარებული მარილი კი ერთგულების ნიშანი იყო, ასე რომ, მოღალატის იდაყვთან წაქცეული სამარილე ამბობს იმას, რასაც ნახატი ხმამაღლა არ ამბობს. დღეს კედელზე მისი გარჩევა ძალიან ძნელია. იქაური საღებავი ხუთი საუკუნის ერთ-ერთი მსხვერპლია.

კიდევ ერთი მინიშნებაა და ის ყველაზე მახვილგონივრულია. გაიხედეთ მაგიდის გასწვრივ, ქრისტესკენ. იუდას მარცხენა ხელი იმავე ჯამისკენ იწვდება, რომლისკენაც ქრისტეს მარჯვენა ხელი მიდის. მათეს სახარებაში იესო მოღალატეს ასე ასახელებს: „ვინც ჩემთან ერთად ჩაყო ხელი ჯამში, ის გამცემს მე.“ ლეონარდოს მაგიდის არასწორ მხარეს სკამი არ სჭირდებოდა. მას ორი ხელი სჭირდებოდა.

პეტრეს დანა და ხელი, რომელიც სულაც არ არის საიდუმლო

პეტრე ის თეთრთმიანი მოხუცია, იუდას უკნიდან წინ რომ მიიწევს. მარცხენა ხელი იოანეს მხარზე უდევს, სახე იოანეს ყურთან აქვს მიტანილი. ის ზუსტად იმას აკეთებს, რასაც იოანეს სახარების მიხედვით აკეთებდა: იოანეს აჩქარებს, რომ იესოს ჰკითხოს, ვინ არის მოღალატე.

მისი მარჯვენა ხელი თეძოსთან, დაბლაა, უკან არის გადაგრეხილი და დანა უჭირავს, პირით გარეთ. ვინც ნახატს პირველად ხედავს, ხშირად წყვეტს, რომ ეს ხელი არავისია — ჰაერში გამოკიდებული ხელი იარაღით. მიჰყევით მკლავს და დაინახავთ, რომ პეტრესია, უხერხულად მოხრილი იუდას ზურგს უკან. დანა წინასწარმეტყველებაა. რამდენიმე საათში, გეთსიმანიის ბაღში, პეტრე მახვილს იშიშვლებს და მღვდელმთავრის მონას ყურს მოაჭრის.

პეტრე, კაცი, რომელიც გათენებამდე სამჯერ უარყოფს ქრისტეს, ზუსტად იმ კაცის უკან ზის, რომელიც მას გასცემს. ლეონარდომ გამცემი და უარმყოფელი გვერდიგვერდ დასვა.

ეს მარიამ მაგდალელია? არა, და აი, რატომ

იოანე ქრისტესთან ყველაზე ახლოს, მის მარჯვნივ ზის. ის ახალგაზრდაა, უწვერო, გრძელთმიანი და თვალდახრილი, და იესოსგან პეტრესკენ იხრება. 2003 წელს დენ ბრაუნის რომანში „და ვინჩის კოდი“ ერთი პერსონაჟი ამტკიცებდა, რომ ეს ფიგურა მარიამ მაგდალელია, ხოლო V-ს ფორმის ღრეჩო მასა და იესოს შორის საიდუმლო სიმბოლოა. მილიონობით მკითხველი წავიდა სანახავად.

ხელოვნებათმცოდნეები ამ საკითხში მშვიდნი და ერთსულოვანნი არიან. ეს იოანეა. ფლორენციელი მხატვრები მას საუკუნის განმავლობაში ასე ხატავდნენ: ყველაზე ახალგაზრდა მოწაფე, გლუვსახიანი და რბილთმიანი, ხშირად ქრისტეს მკერდზე მიძინებული, რადგან სახარება მას უწოდებს მოწაფეს, რომელიც იესოს უყვარდა. ლეონარდომ ფლორენციაში ისწავლა. მისი მაყურებელი ამ ტიპს ერთ წამში იცნობდა.

არსებობს მარტივი შემოწმებაც. დათვალეთ მაგიდასთან მსხდომნი. ცამეტნი არიან: ქრისტე და თორმეტი კაცი. თუ იესოს გვერდით მჯდომი ფიგურა მარიამ მაგდალელია, მაშინ თორმეტი მოციქულიდან ერთი საიდუმლო სერობას აკლია, და ის, ვინც აკლია, იოანეა — მოწაფე, რომელსაც სახარება იმ ღამეს ზუსტად ქრისტეს გვერდით სვამს. მათ შორის ღრეჩო კოდი არ არის. ეს იოანეა, რომელიც იმას აკეთებს, რასაც ტექსტი ამბობს: იხრება, რომ პეტრე გაიგონოს.

სახე, რომლის დასრულებაც ლეონარდომ, მისივე თქმით, ვერ შეძლო

ქრისტე შუაში მარტო ზის და ლეონარდო მას ორ რამეს აძლევს, რაც სხვას არავის აქვს. პირველი სივრცეა. ორივე მხარეს მკაფიო ღრეჩოა, ასე რომ, მისი სხეული მოძრაობით სავსე ოთახში მშვიდ სამკუთხედს ქმნის. მეორე ფანჯარაა. მისი თავის უკან არსებული ნათელი, თაღით დაგვირგვინებული ღიობი მის სახეს ისე ჩაარჩოებს, როგორც ადრე შარავანდედი.

ნახატის ცენტრის დეტალი: ქრისტე წითელ კვართსა და ლურჯ მოსასხამში, თავდახრილი, ნათელი ცენტრალური ფანჯრის ჩარჩოში, რომლის მიღმაც პეიზაჟი ჩანს, ხელები თეთრ სუფრაზე აქვს გაშლილი.

ოთახის ყველა ხაზი მისი თავისკენ მიემართება. ჭერის კოჭები, გვერდითა კედლების გობელენები, მაგიდის კიდეები: რომელსაც არ უნდა გაჰყვეთ, ქრისტეს მარჯვენა საფეთქელთან მიხვალთ. თანამედროვე რესტავრაციისას რესტავრატორებმა ამ წერტილში პატარა ნახვრეტის შესახებ დაწერეს, და ჩვეული ახსნა ასეთია: ლეონარდომ იქ ლურსმანი ჩაჭედა და მისგან ძაფები გაჭიმა, რომ მომზადებულ კედელზე პერსპექტივის ხაზები მოენიშნა. ზუსტია თუ არა ლურსმნის ამბავი, ეფექტში ეჭვი არ არის. თვალი ისევ და ისევ ამ სახისკენ ბრუნდება.

ჯორჯო ვაზარი, რომელიც 1550 წელს წერდა, ამბობს, რომ ლეონარდომ ქრისტეს თავი დაუსრულებელი დატოვა, რადგან არ სჯეროდა, რომ შეძლებდა მისთვის საჭირო ღვთაებრიობის მინიჭებას. ვაზარი ამ შეკვეთის ყველაზე ცნობილ ამბავსაც ჰყვება. მონასტრის წინამძღვარმა, რომელსაც მობეზრდა ლეონარდოს უქმად დგომის ყურება, ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცას შესჩივლა. ლეონარდომ ჰერცოგს აუხსნა, რომ ჯერ კიდევ ეძებდა იუდასთვის საკმარისად ბოროტ სახეს, და თუ ვერ იპოვიდა, ყოველთვის შეეძლო წინამძღვრის სახე გამოეყენებინა. წინამძღვარმა ჩივილი შეწყვიტა. კარგი ამბავია. ლეონარდოს უბის წიგნაკების XIX საუკუნის გამომცემელი, ჟან პოლ რიხტერი, მას ისევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევდა, როგორც დაუჯერებლად, ასე რომ, ისიამოვნეთ მისით ისე, როგორც ვაზარის უმეტესი ამბებით.

თომა, იაკობი და ფილიპე: ურწმუნო, შოკი, პროტესტი

ქრისტეს მარცხნივ მესამე ჯგუფი ზემოთ და მისკენ იწევს.

ქრისტეს მარჯვნივ მყოფი სამი მოციქულის დეტალი: წვერიანი კაცი საჩვენებელ თითს სწევს, მწვანეში ჩაცმულ მეორე წვერიან მოციქულს ხელები გაუშლია, წითელში ჩაცმული ახალგაზრდა მოციქული კი ფეხზე დგას, ხელები მკერდზე მიუჭერია.

თომა უკან მდგომი კაცია, რომელსაც საჩვენებელი თითი ჰაერში აუწევია. ქრისტეს ხელების შემდეგ ეს ნახატის ყველაზე ცნობილი თითია და ხუმრობაა, რომელსაც პირველი მაყურებლები მიხვდებოდნენ. ეს ურწმუნო თომაა, მოციქული, რომელიც აღდგომის შემდეგ უარს იტყვის რწმენაზე, სანამ ამავე თითს ქრისტეს ჭრილობებში არ ჩადებს. და აი, ის აქ უკვე ზემოთ მიუთითებს, უკვე კითხვას სვამს.

იაკობ უფროსს, მწვანეში ჩაცმულ წვერიან კაცს ქრისტეს გვერდით, შიშისგან ხელები ფართოდ გაუშლია. მაგიდიდან უკან იხრება, თითქოს წინადადებამ უბიძგა. მის უკან ფილიპე დგას, ახალგაზრდა, წითელ სამოსში, ორივე ხელი მკერდზე მიუჭერია. მთელი მისი სხეული მათეს სახარების კითხვას სვამს: ხომ არა მე, უფალო? ის ერთადერთი მოციქულია, რომელიც უფრო ნაწყენი ჩანს, ვიდრე გაოცებული.

მათე, თადეოზი და სიმონი: თათბირი მაგიდის ბოლოს

ბოლო ჯგუფს, ყველაზე მარჯვნივ, დრამისთვის თითქმის ზურგი შეუქცევია. ეს სამი ერთმანეთში კამათობს.

მაგიდის მარჯვენა ბოლოს დეტალი: ლურჯში ჩაცმული ახალგაზრდა მოციქული ორივე ხელს უკან, ცენტრისკენ იწვდის, თავს კი სხვა მხარეს აბრუნებს; ნარინჯისფერში ჩაცმული ჭაღარაწვერა მოციქული; და თეთრში ჩაცმული ხანდაზმული მელოტი მოციქული პროფილში, მაგიდის ბოლოს, გაშლილი ხელისგულებით.

მათე, ახალგაზრდა და ლურჯში ჩაცმული, ერთდროულად ორ რამეს აკეთებს. მისი ხელები უკან, ქრისტესკენ არის გაწვდილი, ორივე ხელი მასზე მიუთითებს, თავი კი გვერდით მსხდომი ორი ხანდაზმულისკენ მიუბრუნებია. ის რეპორტიორია: გაიგეთ, ახლა რა თქვა? იუდა თადეოზი, შუაში მჯდომი ჭაღარაწვერა კაცი, აწეული ხელით სიმონისკენ შებრუნებულა და მზერა ეჭვიანი აქვს. სიმონ მოშურნე, მაგიდის სულ ბოლოს, პროფილში და თეთრში, გაშლილ ხელისგულებს იწვდის. მას ახსნა სურს და ვერ მიიღებს.

შეხედეთ, როგორ იკეტება კომპოზიცია. ბართლომე მარცხენა ბოლოს სწორად დგას. სიმონი მარჯვენა ბოლოს მყარად ზის. ამ ორ ფრჩხილს შორის ყველაფერი მოძრაობს.

რა დევს სინამდვილეში მაგიდაზე

დახედეთ თეფშებს. დიდხანს მაგიდაზე საჭმელი ზედმეტად ჭუჭყიანი იყო, რომ გარჩეულიყო, და ფიქრობდნენ, რომ ჩვეულებრივი პური და, შესაძლოა, ბატკანი იყო. რესტავრაციის შემდეგ ხელოვნებათმცოდნე ჯონ ვარიანომ ლანგრებს ახლოდან დააკვირდა და დაასკვნა, რომ ზოგიერთზე შემწვარი გველთევზას ნაჭრებია, ფორთოხლით მორთული. გველთევზას ყველა არ იღებს. მთავარი რესტავრატორი, პინინ ბრამბილა ბარჩილონი, უბრალოდ თევზს ამბობდა. ასეა თუ ისე, ეს პასექის კრავი არ არის და გვახსენებს, რომ ლეონარდომ წმინდა ამბავი ისეთ სუფრაზე გაშალა, რომელიც ძალიან ჰგავს მილანურ ვახშამს.

რატომ დაიწყო და ვინჩის „საიდუმლო სერობამ“ კვდომა მაშინვე

აი, ამბის ის ნაწილი, რომელიც ძნელი დასაჯერებელია. მსოფლიოში ყველაზე ხშირად გადაღებული კედელი დასრულებიდან ოც წელიწადში უკვე ინგრეოდა.

პრობლემა ლეონარდოს მეთოდი იყო. ნამდვილ ფრესკას სწრაფად ხატავენ, ნესტიან ბათქაშზე, დღეში თითო მონაკვეთს, და ფერი კედლის ნაწილი ხდება. ლეონარდოს სწრაფად მუშაობა არ სურდა. მას სურდა, შუადღისას მოსულიყო, ერთი მონასმი დაემატებინა და მერე ერთი კვირა მოშორებით ეყურებინა. ამიტომ მშრალი კედელი თაბაშირის, ფისისა და მასტიქის გრუნტით დაფარა და ზემოდან ტემპერითა და ზეთით დახატა, როგორც დაფაზე ხატავენ. ამან საშუალება მისცა, ლეონარდოსავით ემუშავა. მაგრამ ეს იმასაც ნიშნავდა, რომ საღებავი კედელზე იდო და არა კედელში — თან სამზარეულოს გვერდით მდებარე სატრაპეზოს ნესტიან კედელზე.

1517 წლისთვის საღებავი უკვე ცვიოდა. 1556 წელს ვაზარიმ ის ლაქების აღრევად აღწერა. 1652 წელს ბერებმა კედლის ქვედა ნაწილში კარი გამოჭრეს და მასთან ერთად ქრისტეს ფეხებიც წაიღეს. ამ კარის თაღოვანი კონტური მაგიდის ქვეშ დღესაც ჩანს ყველა ფოტოზე. საფრანგეთის რევოლუციის ჯარებმა 1796 წელს სატრაპეზო თავლად და არსენალად გამოიყენეს. 1943 წლის 15 აგვისტოს ღამით მოკავშირეთა ბომბები მონასტერს მოხვდა და სატრაპეზოს დიდი ნაწილი ჩამოანგრია. კედელი „საიდუმლო სერობით“ ქვიშის ტომრებითა და ხარაჩოებით გამაგრებული გადარჩა.

მერე წმენდა დაიწყო. 1978-დან 1999 წლამდე პინინ ბრამბილა ბარჩილონმა ოცდაერთი წელი მოანდომა კედელს: აშორებდა საუკუნეების გადახატვებს, წებოსა და ჭუჭყს, დანაკარგებს კი მკრთალი აკვარელით ავსებდა, რომ ლეონარდოდ არ მოჩვენებოდნენ. დარბაზი 1999 წლის 28 მაისს ხელახლა გაიხსნა. კრიტიკოსები, ისევე როგორც სიქსტის კაპელის ჭერის შემთხვევაში, ჩიოდნენ, რომ რაც დარჩა, თხელი და ფერმკრთალია. დამცველები პასუხობენ, რომ რაც დარჩა, ყოველ შემთხვევაში ლეონარდოსია. ორივე მართალია. რასაც მილანში ხედავთ, ნანგრევია, და მაინც ეს ბრბოს ყველაზე ცოცხალი ნახატია, რომლის წინაც ოდესმე დადგებით.

„საიდუმლო სერობის“ ცენტრის ახლო ფოტო, როგორც ის დღეს კედელზე გამოიყურება: ქრისტეს, იოანესა და პეტრეს აქერცლილი, ჭრელი საღებავის ზედაპირი, ქვემოთ თეთრი სუფრა და აგურით ამოშენებული კარის ზედა ნაწილი.

სად არის „საიდუმლო სერობა“? ისევ თავის კედელზე, მილანში

ის არასოდეს გადაუტანიათ. და ვინჩის „საიდუმლო სერობა“ დახატულია მილანში, სანტა მარია დელე გრაციეს დომინიკური მონასტრის სატრაპეზოს — ბერების სასადილო დარბაზის — ბოლო კედელზე, მისამართზე Piazza di Santa Maria delle Grazie 2. მისი სიმაღლე დაახლოებით 15 ფუტია (დაახლ. 4,6 მეტრი), სიგანე კი 29 ფუტი (დაახლ. 8,8 მეტრი). ჰერცოგმა ლუდოვიკო სფორცამ, მილანის მმართველმა, ის ეკლესიის გადაკეთების ფარგლებში დააფინანსა; იმედი ჰქონდა, რომ ეს ეკლესია მისი ოჯახის საფლავებს დაიტევდა. ლეონარდო მასზე დაახლოებით 1495 წლიდან მუშაობდა და 1498 წლის დასაწყისისთვის დასრულებული იყო. ლუდოვიკომ, რომელმაც მას ახლომახლო ვენახი უბოძა, მომდევნო წელს მილანი ფრანგებთან დაკარგა.

ადგილი Museo del Cenacolo Vinciano-ს სახელით მუშაობს და 2024 წლის დეკემბრიდან მას ბრერას პინაკოთეკა მართავს. ამ სტატიის წერის დროისთვის ღიაა სამშაბათიდან კვირამდე, დილის 8:15-დან საღამოს 7 საათამდე, ბოლო შესვლა 6:45-ზეა, ორშაბათობით კი დაკეტილია. დაჯავშნა სავალდებულოა, ოფიციალური საიტის, cenacolovinciano.org-ის მეშვეობით, რომელიც მუზეუმის Vivaticket-ის მაღაზიაში გადაგამისამართებთ. სრული ბილეთი 15 ევრო ღირდა, 18-დან 25 წლამდე ასაკისთვის ფასდაკლებული ტარიფია, 18 წლამდე შესვლა უფასოა, თუმცა დაჯავშნა მაინც საჭიროა. ბილეთები ყოველ სამ თვეში ერთად გამოდის გასაყიდად, გაზაფხულისა და ზაფხულის ბილეთები კი შეიძლება რამდენიმე საათში გაიყიდოს, ასე რომ, მომდევნო კვარტლის გახსნის წამი დაჯავშნის წამია. ფასები და საათები იცვლება, ამიტომ წასვლამდე ოფიციალური საიტი შეამოწმეთ.

თავად ვიზიტი მკაცრია. შედიხართ ორმოც კაცამდე ჯგუფთან ერთად, ჰაერის გამფილტრავი შუშის კამერების გავლით, და სატრაპეზოში თხუთმეტი წუთი გაქვთ. მერე შემდეგი ჯგუფი შემოდის. ვინც ამისთვის ოკეანე გადმოფრინდა, ხშირად უკვირს, რა სწრაფად გადის დრო.

თქვენს ზურგს უკან, მოპირდაპირე კედელზე, მეორე ნახატია, რომლისკენაც შემობრუნება უმეტეს ვიზიტორს ავიწყდება: „ჯვარცმა“, რომელსაც ხელს აწერს და 1495 წლით ათარიღებს ჯოვანი დონატო და მონტორფანო. მის ქვედა კუთხეებში, თითქმის გამქრალი, ლუდოვიკოს, მისი მეუღლის ბეატრიჩე დ’ესტესა და მათი ორი ვაჟის მუხლმოყრილი პორტრეტებია, რომლებიც, მუზეუმის აზრით, სავარაუდოდ, თავად ლეონარდომ დაამატა. ვერონეზეს „ქორწილი კანაში“-ის მსგავსად, „საიდუმლო სერობაც“ ოთახისთვის შეიქმნა, სადაც ბერები ჭამდნენ. მისი სრული აზრი მხოლოდ მაშინ იხსნება, როცა მის ქვემოთ, თავიანთ გრძელ მაგიდებთან მჯდომ ბერებს წარმოიდგენთ.

რას შეხედოთ თქვენს თხუთმეტ წუთში

თხუთმეტი წუთი საკმარისია, თუ პირველ ხუთს ფოტოებზე არ დახარჯავთ. კედლიდან კარგად მოშორდით, რომ ცამეტივე ერთდროულად მოხვდეს თვალში, და ნახატი ამ თანმიმდევრობით გაიარეთ.

პირველი, იუდა სინათლით იპოვეთ და არა სახით. ის ერთადერთია ჩრდილში. მერე იპოვეთ მისი ქისა და მისი მარცხენა ხელი, რომელიც იმ ჯამისკენ იწვდება, რომლისკენაც ქრისტე იწვდის ხელს.

მეორე, პეტრეს მკლავს ქვემოთ გაჰყევით, იუდას ზურგს უკან მყოფ დანამდე.

მესამე, იპოვეთ თომას თითი და ფილიპეს მკერდზე მიჭერილი ხელები და შენიშნეთ, რომ ქრისტეს მარცხნივ მყოფი ჯგუფი მთლიანად მისკენ მოძრაობს, მარჯვნივ მყოფი კი მთლიანად შორდება.

მეოთხე, მაგიდის ქვეშ, ძველი კარის თაღს შეხედეთ. იქ ოდესღაც ქრისტეს ფეხები იყო. პონტე კაპრიასკას ასლზე ისინი ჯერ კიდევ არის.

დარბაზში კედელზე წარწერები არ არის და საათი მთელი დრო ითვლის. Chiaro სწორედ ასეთი მოკლე დროისთვის შეიქმნა: გადაუღეთ ფოტო კედელს და თორმეტი სახელი იმ თანმიმდევრობით დაგიბრუნდებათ, რომლითაც მათ უყურებთ, იუდას ქისისა და პეტრეს დანის მითითებით, სანამ მათ საპოვნელად ჯერ კიდევ გაქვთ დრო. თუ ქაღალდი გირჩევნიათ, ზემოთ მოცემული დანომრილი ცხრილი ტელეფონში გახსნილი გქონდეთ.

თუ ლეონარდოს კვალზე მოგზაურობას გეგმავთ, მილანის კედელი ბუნებრივად ერწყმის პორტრეტს, რომელიც მან რამდენიმე წლის შემდეგ ფლორენციაში დაიწყო და რომელიც მსოფლიოში ყველაზე ცნობილ ნახატად იქცა. და თუ გსურთ ნახოთ, როგორი ჩანდა ლეონარდოს სახე მხატვრებისთვის, რომლებიც მას აღმერთებდნენ, რაფაელმა ის პლატონს მისცა „ათენის სკოლაში“, რომელიც რომში დაიხატა „საიდუმლო სერობის“ დასრულებიდან დაახლოებით ათი წლის შემდეგ. ფიგურა-ფიგურა ახსნილი სხვა ნახატებისთვის იხილეთ ცნობილი ნახატები, ყველა ფიგურა ამოცნობილი.

ბანდელოს მხატვარი, ის, ვინც საათობით იდგა კედლის წინ ხელებგადაჯვარედინებული, დროს არ კარგავდა. ის ელოდა, როდის მიაღწევდა წინადადება თითოეულ სახეს, სათითაოდ. ხუთასი წლისა და ერთი ბომბის შემდეგ, ის ისევ აღწევს.