
წარმოიდგინეთ მოხუცი, რომელიც ვახშმობს. სამოცდაათს გადაცილებულია, თითქმის სრულიად ყრუა და ორსართულიან სოფლის სახლში ცხოვრობს მდინარე მანსანარესის შორეულ ნაპირზე, საიდანაც წყლის გადაღმა მადრიდს გაჰყურებს. იმ ოთახის კედელზე, სადაც ჭამს, ფანჯრის მარცხნივ, სიბნელიდან რუხი გიგანტი იხრება, მუშტებში უთავო სხეული უჭირავს. გიგანტს თვალები ფართოდ აქვს გახელილი. პირი სავსე აქვს. მოხუცმა ის თავად დახატა იქ, პირდაპირ ბათქაშზე, და რამდენადაც ცნობილია, არასოდეს არავისთვის უთქვამს, რატომ.
ეს მოხუცი ფრანსისკო დე გოია იყო, ნახატი კი — „სატურნი შთანთქავს შვილს“. ეს თოთხმეტი „შავი ნახატიდან“ ყველაზე ცნობილია; ასე ჰქვია კედლის მხატვრობას, რომელიც გოიამ საკუთარი სახლის კედლებზე შექმნა დაახლოებით 1820-დან 1823 წლამდე. მას ისინი არასოდეს გამოუფენია, არასოდეს დაუწერია მათ შესახებ და სათაურებიც არ მიუცია. ყველა სახელი, რომელსაც ისინი ატარებენ, მისი სიკვდილის შემდეგ დაერქვა. დასავლური ხელოვნების ყველაზე ცნობილი საშინელების ხატი პირველი ორმოცდაათი წლის განმავლობაში კერძო სახლის კედლის მორთულობა იყო.
სწორედ ეს უცნაურობაა დასამახსოვრებელი. ეს ნახატი არასოდეს ყოფილა მუზეუმისთვის განკუთვნილი. ის იმისთვის შეიქმნა, რომ მასთან ერთად ეცხოვრათ. დღეს ის პრადოს 67-ე დარბაზში კიდია, პირველ სართულზე, „1808 წლის 3 მაისიდან“ რამდენიმე ნაბიჯში, და წელიწადში მილიონობით ადამიანი ჩაუვლის ნახატს, რომელიც დაახლოებით სამი მაყურებლისთვის იყო ჩაფიქრებული.
ყრუს სახლი
გოიამ სახლი 1819 წლის თებერვალში იყიდა, სამოცდათორმეტი წლისამ. ის მანსანარესის დასავლეთ ნაპირზე იდგა, სეგოვიის ხიდთან ახლოს, სან-ისიდროს მდელოებზე ხედით. ადგილობრივები მას უკვე კინტა დელ სორდოს, ანუ „ყრუს სახლს“ ეძახდნენ. ხუმრობა ისაა, რომ სახელი სახლთან ერთად მოჰყვა: წინა მფლობელიც ყრუ იყო. გოია, რომელმაც სმენა 1792-1793 წლებში იდუმალი ავადმყოფობის შემდეგ დაკარგა, უბრალოდ ამ აღწერას მოერგო.

იქ ის ლეოკადია ვაისთან ერთად გადავიდა, ბევრად ახალგაზრდა ქალთან, რომელიც კანონით ჯერ კიდევ სხვაზე იყო დაქორწინებული, და მის პატარა ქალიშვილ როსარიოსთან, რომელიც შესაძლოა გოიას საკუთარი შვილი ყოფილიყო. 1819 წლის ბოლოს ის მძიმედ დაავადდა. გადარჩა და 1820 წელს მადლობის ნიშნად ნახატი დახატა თავისი ექიმისთვის, ეუხენიო გარსია არიეტასთვის: თავად გოია მოდუნებული და ფერმკრთალია, არიეტა კი ტუჩებთან ჭიქას უახლოებს. წარწერა ამბობს, რომ ავადმყოფობა 1819 წლის ბოლოს მოვიდა, „სამოცდაცამეტი წლის ასაკში“. „შავი ნახატები“ თითქმის უეჭველად სიკვდილთან ამ შეხვედრის შემდეგ შეიქმნა.

აი დეტალი, რომელსაც მონათხრობების უმეტესობა გამოტოვებს. გოია შიშველ კედლებზე არ ხატავდა. ოთახებში უკვე იყო სასიამოვნო სოფლური სცენები, პატარა ფიგურები პეიზაჟებში, და „შავი ნახატები“ მათ ზემოდან დაიდო. ზოგი მკვლევარი ფიქრობს, რომ გოიამ ჯერ თავად დახატა მხიარული ვერსიები, შემდეგ კი გადაფარა. ნაიჯელ გლენდინინგი, ბრიტანელი სპეციალისტი გოიას საკითხებში, ფიქრობდა, რომ პეიზაჟები სახლის ყიდვისას უკვე იქ იყო. ასეა თუ ისე, ვიღაცამ მზიანი ოთახი აიღო და შავად შეღება.
„სატურნი“ პირველ სართულზე იყო, ოთახში, რომელსაც ჩვეულებრივ სასადილოს უწოდებენ. ამ სივრცეს ექვსი კედლის მხატვრობა იყოფდა. ძაძებში გამოწყობილი ლეოკადია კართან ბორცვს ეყრდნობოდა. პირდაპირ ორი მოხუცი იდგა. გრძელ კედლებზე იყო ალქაჯების შაბათი და კოშმარული მომლოცველობა სან-ისიდროსკენ. მოკლე უკანა კედელზე კი, ფანჯრის ორივე მხარეს, სხეულისა და პირის ორი სცენა: მარჯვნივ იუდითი, რომელიც ოლოფერნეს თავს კვეთს, მარცხნივ სატურნი, რომელიც საკუთარ შვილს ჭამს.
„სატურნი შთანთქავს შვილს“: ამბავი ჰესიოდედან სასადილოს კედლამდე
მითი რომზე ძველია. ჰესიოდეს „თეოგონიაში“, რომელიც საბერძნეთში დაახლოებით ძვ. წ. 700 წელს დაიწერა, ტიტანი კრონოსი ძალაუფლებას იმით იგდებს ხელში, რომ ნამგლით საკუთარ მამას, ცის ღმერთ ურანოსს, ასაჭურისებს. შემდეგ წინასწარმეტყველება მოდის: კრონოსის ერთ-ერთი შვილი მას ზუსტად ასევე დაამხობს. ამიტომ ყოველ ჯერზე, როცა მისი ცოლი რეა მშობიარობს, კრონოსი ჩვილს ყლაპავს. ჰესტია, დემეტრე, ჰერა, ჰადესი, პოსეიდონი. ხუთი შვილი გაქრა. როცა მეექვსე იბადება, რეა ქმარს ჩვრებში გახვეულ ქვას აწვდის და ის ბავშვის ნაცვლად მას ყლაპავს. ნამდვილ ჩვილს კრეტაზე მალავენ. ის იზრდება და ზევსი ხდება, მამას და-ძმების ამოღებინებას აიძულებს, და მომდევნო ომი ოლიმპოელ ღმერთებს სამყაროს მბრძანებლებად აქცევს.
რომაელებმა კრონოსი საკუთარ მიწათმოქმედების ღმერთს, სატურნს, შეურწყეს — იმ ღმერთს, რომელმაც სახელი სატურნალიების დღესასწაულს და ინგლისურ Saturday-ს (შაბათს) დაარქვა. გზად კრონოსი ქრონოსშიც აირია, რაც ბერძნულად დროს ნიშნავს. რენესანსისთვის ეს ორი სრულიად შეერწყა ერთმანეთს. სატურნი მამა-დროდ იქცა, ცელითა და ქვიშის საათით მოხუცად, ხოლო კაციჭამიობის ამბავი ალეგორიად იქცა, რომელიც ყველას ესმოდა: დრო ყველაფერს ჭამს, რასაც ქმნის.
შენიშნეთ ერთი რამ ანტიკურ ვერსიაში. კრონოსი შვილებს მთლიანად ყლაპავს. ამბის მთელი აზრიც ესაა: ისინი მის შიგნით ცოცხლობენ და უკან გამოდიან. გოიას სატურნი არაფერს ყლაპავს მთლიანად. ის გლეჯს. ღეჭავს. სხეული მის ხელებში აღარ დაბრუნდება.
რა დატოვა გოიამ გარეთ
დადექით ნახატის წინ და გადაამოწმეთ ის სია, რასაც XIX საუკუნის მაყურებელი მოელოდა. ცელი? არ არის. ქვიშის საათი? არ არის. ფრთები, მოსასხამი, ტახტი, ოლიმპოს მთა, ცა? არაფერი. არის სხეული, გიგანტი და შავი. ეს არის მთელი ნახატი.

ჯერ თვალებს შეხედეთ, რადგან ყველა ასე იქცევა. ეს მტაცებლის თვალები არ არის. ისინი უზარმაზარი, თეთრი და შეშინებულია. ეს არსებაა, რომელმაც ზუსტად იცის, რას აკეთებს, და გაჩერება არ შეუძლია. ამერიკელმა ხელოვნებათმცოდნემ ფრედ ლიხტმა ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რამდენს ნიშნავს დაკარგული ატრიბუტები: ცელისა და ქვიშის საათის გარეშე, ამტკიცებდა ის, თავად სათაური „შესაძლოა სულაც შეცდომაში შემყვანი იყოს“. მას „სატურნს“ იმიტომ ვეძახით, რომ გოიას სიკვდილის შემდეგ შედგენილ ინვენტარში ასე ეწოდა. გოიამ მას არანაირი სახელი არ დაარქვა.
შემდეგ სხეულს შეხედეთ. ეს ჩვილი არ არის. ეს ზრდასრულის პროპორციების ფიგურაა, უკვე უთავო, მარჯვენა მკლავი აღარ აქვს, მარცხენა კი ნახევრად გიგანტის პირშია. სისხლი ტორსის ორივე მხარეს თხელ წითელ ზოლებად ჩამოდის. დიდი ხანია, გადაუჭრელი დავა მიმდინარეობს იმაზეც კი, მამაკაცია თუ არა მსხვერპლი. ხელოვნებათმცოდნე ჯონ ჩიოფალო თეძოებისა და ფეხების მოხაზულობას ქალურად კითხულობს. სხვები ახალგაზრდა კაცს ხედავენ. სიმართლე რომ ითქვას, მხატვრობა ამ საკითხს ვერ წყვეტს, და სწორედ ის, რომ ვერ წყვეტს, ერთ-ერთი მიზეზია, რის გამოც ნახატი დამშვიდებაზე უარს ამბობს.

და ხელებს შეხედეთ. თითების სახსრები დაწოლისგან გაფითრებულია. მუშტები წელზე ისე ძლიერად იკვრება, რომ ხორცი თითქოს იკეცება. გოიას ეს სიუჟეტი ერთხელ უკვე დახატული ჰქონდა, წითელი ცარცით, დაახლოებით 1796 ან 1797 წელს: სატურნი, რომელიც ფეხს უკბენს და თან მეორე ბავშვი უჭირავს. ეს ოსტატური, თითქმის აკადემიური ნახატია. მასში ვერაფერი მოგამზადებთ კედლის მხატვრობის ამ ხელის ჩაჭიდებისთვის. ორ გამოსახულებას ოც წელზე მეტი, ორი ომი და ორი თითქმის სასიკვდილო ავადმყოფობა აშორებს, და იმ ხელებში თითოეული მათგანი იგრძნობა.
კედლებიდან ჩამოხსნილი
გოია თავისი კედლის მხატვრობისთვის აღარასოდეს დაბრუნებულა. 1823 წელს ესპანეთის ხანმოკლე ლიბერალური მთავრობა დაეცა, ფრანგულმა არმიამ მეფე ფერდინანდ VII-ს აბსოლუტური ძალაუფლება დაუბრუნა და ლიბერალებმა გაქრობა დაიწყეს. იმავე სექტემბერს გოიამ სახლი შვილიშვილს, მარიანოს გადაუფორმა. 1824 წელს ის საფრანგეთში წავიდა და 1828 წლის 16 აპრილს ბორდოში გარდაიცვალა. ნახატები კედლებზე დარჩა, სახლში, რომელმაც რამდენჯერმე გამოიცვალა პატრონი, და ნელ-ნელა იფცქვნებოდა.
1867 წელს ფრანგი მწერალი შარლ ირიარტი ეწვია სახლს და აღწერა, რაც ნახა. დაახლოებით 1874 წელს ფოტოგრაფი ჟან ლორანი კამერით მოვიდა და კედლის მხატვრობა თავის ადგილზე გადაიღო. ეს ერთადერთი ჩანაწერია, რაც მათი თავდაპირველი გარემოდან შემოგვრჩა. მისი ფოტო „სატურნისა“ მარცვლოვანი და რუხია, და მის გარშემო ჯერ კიდევ ჩანს მოხატული არშია, რომელიც კედელზე მხატვრობას ჩარჩოდ ევლო.

ლორანი ბარონმა ფრედერიკ ემილ დ’ერლანჟემ გაგზავნა, გერმანული წარმოშობის ფრანგმა ბანკირმა, რომელმაც სახლი იყიდა. მას სურდა, კედლის მხატვრობა კედლებიდან ჩამოეხსნათ და ტილოზე გადაეტანათ, ნაწილობრივ მათი გადარჩენისთვის, ნაწილობრივ კი გასაყიდად. საქმე 1874 წლიდან პრადოს რესტავრატორს, სალვადორ მარტინეს კუბელსს დაევალა. საღებავი ბათქაშიდან ააცალეს და ტილოზე დააკრეს. ეს სასტიკი ოპერაცია იყო, რომელმაც ყოველი ნახატის ნაწილები დაბზარა და ჩამოფცქვნა. შემდეგ მარტინეს კუბელსმა დაზიანებული ადგილები გადახატა. დ’ერლანჟემ გადატანილი „შავი ნახატები“ 1878 წლის პარიზის მსოფლიო გამოფენაზე აჩვენა, სადაც, ცნობების უმეტესობით, ისინი არავის სჭირდებოდა. 1881 წელს მან თოთხმეტივე ესპანეთის სახელმწიფოს აჩუქა.
ასე რომ, „სატურნი“, რომელსაც დღეს ხედავთ, გოიას საღებავია, მაგრამ ხელუხლებელი გოია არ არის. ეს კი ნახატის შესახებ ყველაზე სკანდალურ მტკიცებამდე მიგვიყვანს. ათწლეულებია ამბობენ, რომ გოიას ორიგინალში გიგანტი ერექციით იყო გამოსახული და რომ ეს გადატანისას გადაღებეს, შესაძლოა დამკვეთის თხოვნით. კრიტიკოსი რობერტ ჰიუზი ამ ამბავს გოიაზე დაწერილ თავის წიგნში იმეორებს. ისინი, ვინც ტილო ლორანის ფოტოს გვერდით დადეს, წლებია საზარდულის არეზე დაობენ, ფოტო კი ზედმეტად ბუნდოვანია ამ დავის გადასაწყვეტად. ზუსტად რა იყო კედელზე, ამის მტკიცებულება არავის აქვს. თუ ეს იქ იყო, ნახატს შიმშილის სცენიდან კიდევ უფრო უარეს რამედ აქცევდა, მადის სცენად ამ სიტყვის ყველა მნიშვნელობით, და შესაძლოა სწორედ ამიტომ აღმოჩნდა ეს ამბავი ასე სიცოცხლისუნარიანი.
კიდევ ერთი დეტალი, სისრულისთვის. 2003 წელს ესპანელი ხელოვნებათმცოდნე ხუან ხოსე ხუნკერა ამტკიცებდა, რომ გოიას დროს სახლი ერთსართულიანი იყო, ამიტომ ზედა სართულის მხატვრობა მისი ვერ იქნებოდა, და ნამდვილ ავტორად გოიას ვაჟი, ხავიერი დაასახელა. გლენდინინგმა მას ვრცლად უპასუხა, პრადო კი „შავ ნახატებს“ გოიას ნამუშევრებად მიიჩნევს. კონსენსუსიც ამ პოზიციაზე დგას.
„სატურნი შთანთქავს შვილს“ — მნიშვნელობა: აირჩიეთ თქვენი კოშმარი
რადგან გოიას არანაირი ჩანაწერი არ დაუტოვებია, ყოველი წაკითხვა მხოლოდ წაკითხვაა. აი ოთხი, რომელსაც მნიშვნელობა აქვს, და ის, თუ სად ვდგავართ ჩვენ.
დრო ყველაფერს ჭამს. ეს კლასიკური მნიშვნელობაა, ის, რაზეც სათაური მიუთითებს. სატურნი ქრონოსია, ქრონოსი კი შთანთქავს იმას, რასაც ქმნის. ეს მოხუცს შეეფერება, რომელიც ახლახან კინაღამ მოკვდა. მაგრამ ეს ყველაზე ნაკლებად საინტერესო წაკითხვაცაა, რადგან ნახატმა განზრახ გადააგდო დროის ყველა სიმბოლო, რომლის გამოყენებაც შეეძლო.
ესპანეთი საკუთარ შვილებს ჭამს. გოიამ ეს კედლები დაახლოებით 1820-დან 1823 წლამდე მოხატა, ლიბერალური სამწლედის დროს, იმ სამი წლის განმავლობაში, როცა ესპანეთს კონსტიტუცია ჰქონდა, ძველი წესრიგი კი დაბრუნებისთვის ემზადებოდა. მას უკვე გამოვლილი ჰქონდა ფრანგული ოკუპაცია და მისი სისასტიკეები ოფორტებში ჰქონდა აღბეჭდილი, სახელად „ომის კატასტროფები“. ქვეყანა, სადაც ესპანელები გამუდმებით კლავდნენ ესპანელებს, გვირგვინი, რომელიც მათ წინააღმდეგ შებრუნდა, ვინც მისთვის იბრძოდა: პოლიტიკური წაკითხვა ბუნებრივია და გზამკვლევების უმეტესობა სწორედ მისით იწყებს. მაგრამ ის ცოტა ზედმეტად მოწესრიგებულიცაა. ნახატში დროშა არსად ჩანს.
სიბერე, ავადმყოფობა და სიგიჟის შიში. გოია ყრუ იყო, თითქმის სასიკვდილო ავადმყოფობისგან გამოჯანმრთელებას ცდილობდა, სახლს ბევრად ახალგაზრდა ქალთან იყოფდა და უყურებდა, როგორ მიდიოდნენ მეგობრები დევნილობაში. სატურნის თვალები იმ ადამიანის თვალებია, რომელსაც საკუთარი თავის ეშინია. ზოგიერთმა ავტორმა სიუჟეტი გოიას საკუთარ ოჯახს დაუკავშირა. მას და მის მეუღლეს, ხოსეფა ბაიეუს, რამდენიმე შვილი ჰყავდათ და ზრდასრულ ასაკს მხოლოდ ერთმა, ხავიერმა მიაღწია.
ძველი ცილისწამების შებრუნება. ლიხტმა უფრო ბნელი იდეა შემოგვთავაზა: რომ გამოსახულება აბრუნებს ძველ ანტისემიტურ „სისხლის ცილისწამების“ სურათებს, რომლებიც ებრაელებს ქრისტიანი ბავშვების მჭამელებად ცილს სწამებდნენ, და დანაშაულს ძალაუფლების ფიგურას უბრუნებს. მან აღიარა, რომ ამის დამტკიცება არ შეეძლო, და ისიც გაგვაფრთხილა, რომ სათაური „სიფრთხილით“ უნდა მივიღოთ.
აი, სად ვდგავართ ჩვენ. ნახატი ერთ რამეზე არ არის, რადგან ის არასოდეს შექმნილა იმისთვის, რომ ვინმესთვის თავი აეხსნა. ეს ერთ-ერთი ყველაზე პირადი გამოსახულებაა, რაც კი ოდესმე შექმნილა: სურათი, რომელსაც გოიამ ჭამის დროს ყურება არჩია. რისიც არ უნდა შეშინებოდა, მას სურდა, რომ ეს მასთან ერთად ყოფილიყო ოთახში. ეს არის ნამდვილი მნიშვნელობა, და ის ნებისმიერ ალეგორიაზე უფრო შემაშფოთებელია.
რუბენსის „სატურნი შთანთქავს შვილს“ და რატომ არის ის ნაკლებად საშიში
გოიას ნიმუში ჰქონდა, და ისიც იმავე მუზეუმს ეკუთვნის. დაახლოებით 1636-1638 წლებში პიტერ პაულ რუბენსმა თავისი „სატურნი“ ფილიპე IV-ის სანადირო სახლისთვის, ტორე დე ლა პარადასთვის დახატა, მადრიდის მიდამოების გორაკებზე. ეს იყო მითოლოგიური სცენების უზარმაზარი ციკლის ნაწილი, რომელიც სანადირო სახლისთვის რუბენსს და მის სახელოსნოს შეუკვეთეს. როცა ესპანეთის მემკვიდრეობისთვის ომში სანადირო სახლი დაზიანდა, ნახატები სამეფო კოლექციაში გადავიდა, სადაც გოიას, კარის მხატვარს, ის თითქმის უეჭველად ექნებოდა ნანახი.

რუბენსის ვერსიაში ყველაფერია, რაც გოიასას აკლია. ღმერთი ცელს ეყრდნობა. მას მუქი მოსასხამი აქვს და ღრუბლების ზოლზე დგას. ის კუნთმაგარი, ჯანმრთელი და მშვიდია. ბავშვი კი სავსებით ცოცხალია, მკივანი ჩვილი, რომელსაც თავი უკან გადაუგდია, სანამ მოხუცი მკერდზე უკბენს. გარკვეული თვალსაზრისით რუბენსი უფრო სასტიკია, რადგან მსხვერპლი ტკივილს გრძნობს. მაგრამ ეს მოვლენის გამოსახულებაა. გესმით, აღფრთოვანდებით ფუნჯის მონასმით და გზას აგრძელებთ.
ზემოთაც აიხედეთ. რუბენსის სატურნის ზემოთ სამი კაშკაშა ვარსკვლავი ერთ რიგად დგას. შუა ვარსკვლავი დანარჩენ ორზე დიდია. ეს არის პლანეტა სატურნი ისე, როგორც გალილეომ აღწერა 1610 წელს, როცა მისი ტელესკოპი რგოლების გასარჩევად ზედმეტად სუსტი იყო და ერთ სხეულს აჩვენებდა, რომელსაც ორი პატარა სხეული ახლდა გვერდებზე. ფლამანდიელმა მხატვარმა, რომელიც ესპანეთის მეფისთვის მუშაობდა, უახლესი ასტრონომია ბერძნულ მითში ჩააპარა.

გოიამ სიუჟეტი აიღო და ამოიღო ყველა ნუგეში, რასაც რუბენსი გვთავაზობდა: ატრიბუტები, ცა, ცოცხალი მსხვერპლი, ნათელი ამბავი. ის, რაც დარჩა, ღმერთი არ არის. ეს სიბნელეში რაღაც ადამიანისმაგვარია, რომელიც უკვე ზედმეტად შორს წავიდა. დადეთ ისინი გვერდიგვერდ და დაინახავთ, როგორ იქცევა ბაროკო თანამედროვედ ერთი სიუჟეტის ფარგლებში.
სასადილოდან მემამდე
ნახატის შემდგომი ცხოვრება უცნაური აღმოჩნდა. სურათი, რომელიც გოიამ სასადილოს კედელზე დამალა, დღეს ინტერნეტში ყველაზე ხშირად გაზიარებულ გამოსახულებებს შორისაა: მას ჭრიან, წარწერებს უკეთებენ და ხუმრობად იყენებენ ყველაფერზე, სენდვიჩის დამთავრებიდან სემესტრის დასრულებამდე. ადამიანებმა, რომლებიც პრადოს სხვა ერთ ნახატსაც ვერ დაასახელებენ, ეს ნახატი იციან.
გოიას ეს ალბათ უფრო გაართობდა, ვიდრე ჩვენ გვაწყენინებს. ის სატირიკოსი იყო საშინელებების მხატვრად ქცევამდე დიდი ხნით ადრე. მისი ოფორტები „კაპრიჩოსები“, გამოცემული 1799 წელს, იმავე მახვილი ხაზით დასცინოდა მღვდლებს, ექიმებს, არისტოკრატებსა და სულელებს. მემი იაფფასიანი ექოა, მაგრამ რაღაც ნამდვილის ექო: გამოსახულება ისეთი ძლიერია, რომ ხუმრობად ქცევასაც უძლებს.
სად არის „სატურნი შთანთქავს შვილს“?
ნახატი მადრიდის პრადოს მუზეუმშია. „შავი ნახატები“ ვილანუევას მთავარი შენობის პირველ სართულზე, 66-ე და 67-ე დარბაზებს იკავებს, „სატურნი“ კი 67-ე დარბაზშია. პრადო დაახლოებით იმეორებს სახლის ორ სართულს, ასე რომ, პირველი და ზედა სართულის მხატვრობა ერთად არის განთავსებული, როგორც კინტა დელ სორდოში. თუ შეგიძლიათ, თანმიმდევრობით დაათვალიერეთ: ჯერ სასადილოს ნახატები, შემდეგ ზედა სართულისა, და დაასრულეთ „ძაღლით“, პატარა თავით, რომელიც ცარიელი ყავისფერი სივრციდან იყურება და რომელიც ბევრს საბოლოოდ ყველაზე მეტად მოსწონს.

მოემზადეთ, რომ ის წარმოდგენილზე პატარა იქნება. ტილოს ზომაა 143,5 × 81,4 სანტიმეტრი. ტელეფონის ეკრანზე სატურნი მონუმენტური ჩანს. დარბაზში ის დაახლოებით თქვენი სიმაღლისაა, თუ ჩაიცუცქებდით, და ეს გარკვეულწილად უფრო უარესია. ეს ნახატი სასადილო მაგიდიდან საყურებლად შეიქმნა.
რამდენიმე პრაქტიკული შენიშვნა. პრადო ღიაა ორშაბათიდან შაბათამდე 10:00-დან 20:00-მდე, კვირასა და დღესასწაულებზე კი 19:00-მდე, ხოლო მუდმივი კოლექცია ყოველდღე ბოლო ორი საათის განმავლობაში უფასოა, რაც სწორედ იმ დროს გრძელ რიგებს ნიშნავს. დარბაზებში ფოტოგრაფირება აკრძალულია, ასე რომ, საკუთარი თვალით მოგიწევთ ყურება, რაც ამ ნახატის სანახავად ისედაც სწორი გზაა. პრადოს მონახულების გზამკვლევში ბილეთების, შესასვლელებისა და დროის შესახებაა, ხოლო პრადოს მთავარი შედევრების მარშრუტი „შავ ნახატებს“ კონტექსტში ათავსებს ზედა სართულზე მყოფ ველასკესთან და ბოსხთან ერთად. რუბენსის „სატურნი“ იმავე კოლექციას ეკუთვნის, თუმცა პრადო ექსპოზიციას ცვლის, ამიტომ თუ თქვენთვის მნიშვნელოვანია ორივეს ერთ დღეს ნახვა, წასვლამდე ონლაინ კოლექცია შეამოწმეთ. ჩვენს უფასო პრადოს აუდიოგიდშიც არის ცალკე გაჩერება „სატურნთან“, და ის თქვენს ბრაუზერში იკვრება.
რას მიაქციოთ ყურადღება
ჯერ უკან დადექით, დაახლოებით იმ მანძილზე, რა მანძილზეც მაგიდის მეორე მხარეს დაჯდებოდით, რადგან გოია სწორედ იქ გელოდებოდათ. იქიდან ნახატი ძირითადად შავია და ფიგურა თითქოს მისგან გამოიჭრება. შემდეგ მიუახლოვდით და იპოვეთ თვალები, თითების სახსრები და თხელი წითელი ხაზები, რომლებიც მსხვერპლის ზურგზე ჩამოდის და თითქმის უდარდელად არის დადებული, ისე, როგორც ვენას დახატავდით. შეხედეთ ქვედა მარცხენა კუთხეს, სადაც გიგანტის მუხლი სიბნელეში იხსნება, და შენიშნეთ, რამდენად ცოტა იზრუნა გოიამ დასრულებაზე. Chiaro სწორედ ამ მანძილზეა სასარგებლო, რადგან სასადილოს, სატურნსა და იუდითს შორის მდებარე ფანჯრისა და ლორანის ფოტოს ამბავი მაშინ გესმით, როცა ჩაჭიდებულ ხელებს უყურებთ — დეტალს, რომელიც გეუბნებათ, რომ ნახატი შიმშილზე კი არა, შეუკავებელ ლტოლვაზეა.
და სანამ „შავ ნახატებს“ დატოვებდეთ, იპოვეთ „იუდითი და ოლოფერნე“. სახლში ორივე ერთი და იმავე ფანჯრის ორ მხარეს ეკიდა. ერთზე ქალი კაცს დანით კლავს. მეორეზე მამა საკუთარ შვილს ჭამს. ესპანეთში გატარებული ცხოვრების ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში გოია მათ შორის ვახშმობდა.
არსი ერთ წინადადებაში ეტევა. XIX საუკუნის ყველაზე ცნობილი საშინელების ნახატი მოხუცმა საკუთარი კედლისთვის დახატა, და სახე, რომელიც მან თავის ურჩხულს მისცა, იმ ადამიანის სახეა, რომელსაც არ სჯერა, რომ ამას აკეთებს.