
Το πρωί της 17ης Ιουλίου 1816, δεκαπέντε άνδρες πάνω σε μια ξύλινη σχεδία ανοιχτά της Δυτικής Αφρικής είδαν ένα πανί. Έπλεαν στην τύχη εδώ και δεκατρείς μέρες. Όταν η σχεδία κόπηκε ελεύθερη, πάνω της στέκονταν τουλάχιστον 147 άνθρωποι. Κούνησαν τα χέρια. Ύστερα το πλοίο χάθηκε. Αυτή η στιγμή, το πλοίο που φάνηκε και μετά χάθηκε, είναι η Σχεδία της Μέδουσας.
Οι άνδρες που είχαν απομείνει είχαν πολεμήσει μια ανταρσία, είχαν φάει τους νεκρούς και, την όγδοη μέρα, είχαν πετάξει στη θάλασσα τους πιο αδύναμους συντρόφους τους. Είχαν μια ιστορία που κανείς στην εξουσία δεν ήθελε να ειπωθεί.
Την είπε ο Τεοντόρ Ζερικό. Ήταν είκοσι επτά χρονών όταν τελείωσε τον πίνακα. Δούλεψε πάνω του δεκαοχτώ μήνες, μίλησε με τους επιζώντες, έφτιαξε ένα μοντέλο της σχεδίας και γέμισε το εργαστήριό του με μέλη ανθρώπινων σωμάτων από το νεκροτομείο ενός νοσοκομείου. Τον παρουσίασε στο Σαλόν του Παρισιού το 1819 με έναν σκόπιμα άχρωμο τίτλο, Σκηνή ναυαγίου. Δεν ξεγελάστηκε κανείς. Όλη η Γαλλία ήξερε ποιο ναυάγιο ήταν και ποιος έφταιγε.
Ο πίνακας έχει ύψος σχεδόν πέντε μέτρα και πλάτος πάνω από επτά. Οι μορφές στο πρώτο πλάνο είναι μεγαλύτερες από το φυσικό μέγεθος. Σήμερα κρέμεται στο Λούβρο, σε μια κόκκινη αίθουσα λίγα βήματα από τη Μόνα Λίζα, και οι περισσότεροι που περνούν μπροστά του δεν έχουν ιδέα ότι οι άνδρες που απεικονίζει είχαν ονόματα.
Η Σχεδία της Μέδουσας, μορφή προς μορφή

Οι αριθμοί στην εικόνα αντιστοιχούν σε αυτό το υπόμνημα. Ο Ζερικό δεν δημοσίευσε ποτέ κατάλογο με το ποιος είναι ποιος, οπότε ορισμένες από αυτές τις ταυτίσεις στηρίζονται στην παράδοση και σε όσα είπαν αργότερα οι φίλοι του. Όπου ισχύει αυτό, ο πίνακας το αναφέρει.
| # | Μορφή | Πού θα τη βρείτε | Ποιος πόζαρε ή ποιος είναι |
|---|---|---|---|
| 1 | Το κύμα | Τέρμα αριστερά, υψώνεται πίσω από το πανί | Η απειλή από την οποία απομακρύνεται η σχεδία |
| 2 | Το πανί και το κατάρτι | Αριστερά του κέντρου | Φτιαγμένα από τα ξάρτια της φρεγάτας· το πανί σπρώχνει τη σχεδία μακριά από το πλοίο διάσωσης |
| 3 | Ο πατέρας | Κάτω αριστερά, με κόκκινο ύφασμα, το χέρι στο κεφάλι | Ανώνυμος· συχνά διαβάζεται ως απόηχος του κόμη Ουγκολίνο του Δάντη |
| 4 | Ο νεκρός γιος | Πάνω στα γόνατα του πατέρα | Ανώνυμος |
| 5 | Ένα πτώμα στην άκρη | Τέρμα αριστερά, το κεφάλι γερμένο πίσω, τα πόδια στο νερό | Ένα από τα σώματα που ο Ζερικό μελέτησε από δείγματα του νεκροτομείου |
| 6 | Ο μπρούμυτα νεαρός | Στο κέντρο του πρώτου πλάνου, με το ένα χέρι τεντωμένο | Λέγεται ότι για αυτή τη μορφή πόζαρε ο Εζέν Ντελακρουά |
| 7 | Οι άνδρες στη βάση του καταρτιού | Αριστερά του κέντρου, στη σκιά | Κατά την παράδοση ανάμεσά τους είναι οι επιζώντες Ανρί Σαβινί και Αλεξάντρ Κορεάρ |
| 8 | Ο άνδρας που δείχνει τον ορίζοντα | Στο κέντρο, με τεντωμένο χέρι, κοιτάζει πίσω | Συχνά ταυτίζεται με τον Κορεάρ· η ταύτιση δεν είναι βέβαιη |
| 9 | Ο Ζαν Σαρλ | Στην κορυφή της πυραμίδας, όρθιος πάνω σε βαρέλι | Μαύρο μέλος του πληρώματος και πραγματικός επιζών· μοντέλο ήταν ένας Αϊτινός γνωστός ως Ζοζέφ |
| 10 | Ο άνδρας που κουνάει ένα λευκό πανί | Δεξιά, δίπλα στον Ζαν Σαρλ | Ανώνυμος |
| 11 | Το Άργος | Στον ορίζοντα, δεξιά από το πανί | Το μπρίκι που έσωσε τους δεκαπέντε επιζώντες |
| 12 | Ένα σώμα που γλιστράει στη θάλασσα | Κάτω δεξιά, τυλιγμένο σε λευκό σεντόνι | Ανώνυμος |
Η ιστορία της Σχεδίας της Μέδουσας σε δεκατρείς μέρες
Η Μέδουσα ήταν φρεγάτα του γαλλικού ναυτικού. Τον Ιούνιο του 1816 ξεκίνησε από το Ροσφόρ για το Σεν-Λουί της Σενεγάλης, μια αποικία που η Βρετανία μόλις είχε επιστρέψει στη Γαλλία μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους. Στο πλοίο επέβαιναν περίπου τετρακόσιοι άνθρωποι, ανάμεσά τους ο νέος κυβερνήτης της αποικίας, Ζιλιέν-Ντεζιρέ Σμαλτς, με την οικογένειά του, αξιωματούχοι, στρατιώτες και άποικοι.
Κυβερνήτης του πλοίου ήταν ο Ιγκ Ντιρουά ντε Σομαρέ. Ήταν βασιλόφρων εμιγκρές που είχε επιστρέψει και είχε βγει ελάχιστα στη θάλασσα επί είκοσι χρόνια. Πήρε τη διοίκηση με τον τρόπο που πάρα πολλοί άνθρωποι πήραν πράγματα τα πρώτα χρόνια της παλινορθωμένης μοναρχίας των Βουρβόνων: επειδή είχαν βρεθεί στη σωστή πλευρά της Επανάστασης. Άφησε τη Μέδουσα να προπορευτεί από την υπόλοιπη νηοπομπή. Άκουγε τις συμβουλές ενός επιβάτη ονόματι Ρισφόρ, που δεν είχε καμία δουλειά να πλοηγεί οτιδήποτε. Και στις 2 Ιουλίου 1816, με καθαρό καιρό, την έριξε στην ξέρα του Αργκέν, μια αμμοσύρτη ανοιχτά της σημερινής Μαυριτανίας.
Οι βάρκες του πλοίου χωρούσαν περίπου 250 ανθρώπους. Οι υπόλοιποι ανέβηκαν σε μια σχεδία, μήκους περίπου είκοσι μέτρων και πλάτους επτά, δεμένη από τα κατάρτια και τις σανίδες της φρεγάτας. Πάνω της στέκονταν τουλάχιστον 146 άνδρες και μία γυναίκα. Ήταν τόσο υπερφορτωμένη που έπλεε κάτω από το νερό, και όσοι στέκονταν στη μέση είχαν τη θάλασσα ως τη μέση. Οι βάρκες έπρεπε να τη ρυμουλκήσουν ως την ακτή. Μέσα σε λίγα μίλια, τα σχοινιά ρυμούλκησης λύθηκαν. Οι μαρτυρίες διαφωνούν για το ποιος ακριβώς έλυσε πρώτος, αλλά κανείς δεν αμφισβητεί το αποτέλεσμα. Οι αξιωματικοί στις βάρκες απομακρύνθηκαν και η σχεδία έμεινε στον ανοιχτό Ατλαντικό με ένα σακί γαλέτα, δύο βαρέλια νερό και έξι βαρέλια κρασί.

Την πρώτη νύχτα, περίπου είκοσι άνδρες σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν μόνοι τους. Ύστερα ήρθε η ανταρσία. Στρατιώτες και ναύτες, μεθυσμένοι από το κρασί, προσπάθησαν να κόψουν τα δεσίματα και να βουλιάξουν τη σχεδία, και οι αξιωματικοί τους πολέμησαν με σπαθιά. Ως την τέταρτη μέρα ζούσαν εξήντα επτά άνθρωποι. Ως τότε κάποιοι είχαν αρχίσει να τρώνε τους νεκρούς. Την όγδοη μέρα, οι πιο γεροί αποφάσισαν ότι οι προμήθειες δεν θα έφταναν και πέταξαν στη θάλασσα τους αδύναμους και τους τραυματίες. Έμειναν δεκαπέντε.
Το Άργος, ένα μπρίκι της ίδιας νηοπομπής, τους βρήκε στις 17 Ιουλίου, κατά τύχη. Οι επιζώντες το είχαν δει μία φορά και το είχαν δει να χάνεται. Δύο ώρες αργότερα επέστρεψε. Πέντε από τους δεκαπέντε πέθαναν μέσα σε λίγες μέρες από τη διάσωση. Ένας από αυτούς ήταν ο Ζαν Σαρλ, ο άνδρας που ο Ζερικό θα έβαζε στην κορυφή του πίνακά του.
Δύο επιζώντες, ένα βιβλίο και ένα σκάνδαλο
Η γαλλική κυβέρνηση θα ήθελε να ξεχαστεί όλη η υπόθεση. Δεν ξεχάστηκε.
Ο Ανρί Σαβινί, ο χειρουργός του πλοίου, ήταν ένας από τους δεκαπέντε. Η αναφορά του έφτασε στην εφημερίδα Journal des débats, που τη δημοσίευσε στις 13 Σεπτεμβρίου 1816. Προκάλεσε αίσθηση, γιατί έφερε στο τυπωμένο χαρτί τον κανιβαλισμό και την εγκατάλειψη. Ο Σαβινί έγραψε στη συνέχεια μια πλήρη αφήγηση μαζί με έναν άλλο επιζώντα, τον Αλεξάντρ Κορεάρ, μηχανικό και γεωγράφο. Το βιβλίο τους, Naufrage de la frégate la Méduse (Το ναυάγιο της φρεγάτας Μέδουσα), γνώρισε τη μία έκδοση μετά την άλλη. Ο Κορεάρ σχεδίασε για αυτό το σχέδιο της σχεδίας.
Ο Σομαρέ πέρασε από στρατοδικείο το 1817. Αθωώθηκε για την εγκατάλειψη της σχεδίας, καταδικάστηκε για ανικανότητα και επειδή εγκατέλειψε το πλοίο του πριν βγουν όλοι, και του επιβλήθηκε ποινή τριών ετών φυλάκισης. Πολλοί τότε πίστευαν ότι τη γλίτωσε φτηνά. Για τη φιλελεύθερη αντιπολίτευση, το ναυάγιο έγινε παραβολή: ένας ανίκανος αριστοκράτης, διορισμένος για τη νομιμοφροσύνη του, ρίχνει τη χώρα στην ξέρα και σώζει τον εαυτό του.
Μέσα σε αυτό το κλίμα ένας νεαρός ζωγράφος με δική του περιουσία και χωρίς κρατική παραγγελία αποφάσισε να φτιάξει γι’ αυτό τον μεγαλύτερο πίνακα της ζωής του.
Ένας ζωγράφος που ξύρισε το κεφάλι του

Ο Τεοντόρ Ζερικό γεννήθηκε στη Ρουέν το 1791. Ήταν πλούσιος, όμορφος, παθιασμένος με τα άλογα, και είχε ήδη κάνει όνομα στο Σαλόν το 1812 με έναν αξιωματικό του ιππικού. Είχε επίσης μόλις γυρίσει από την Ιταλία, όπου είχε μελετήσει προσεκτικά τον Μιχαήλ Άγγελο, και από μια σχέση με τη γυναίκα του θείου του που την είχε αφήσει έγκυο. Χρειαζόταν ένα θέμα αρκετά μεγάλο για να θαφτεί μέσα του.
Στις αρχές του 1818 γνώρισε τον Σαβινί και τον Κορεάρ. Τους πήρε συνέντευξη, διάβασε το βιβλίο τους και δούλεψε μαζί τους και με έναν τρίτο επιζώντα, τον ξυλουργό του πλοίου Λαβιλέτ, σε ένα μοντέλο υπό κλίμακα της σχεδίας. Σκιτσάρισε κάθε στάδιο της ιστορίας που θα μπορούσε να ζωγραφίσει: την ανταρσία, τον κανιβαλισμό, τη διάσωση. Τα απέρριψε όλα.
Ύστερα βγήκε να αναζητήσει τον θάνατο. Νοίκιασε ένα εργαστήριο απέναντι από το νοσοκομείο Μποζόν και σχεδίαζε τους ετοιμοθάνατους ασθενείς. Έφερνε κομμένα μέλη στο εργαστήριό του και τα ζωγράφιζε καθώς αποσυντίθεντο. Λέγεται ότι πέρασε δύο εβδομάδες σχεδιάζοντας ένα κομμένο κεφάλι που είχε δανειστεί από ένα φρενοκομείο. Οι επισκέπτες παραπονιούνταν για τη μυρωδιά.
Από τον Νοέμβριο του 1818 ως τον Ιούλιο του 1819 ουσιαστικά ζούσε στο εργαστήριό του στο Φομπούρ ντι Ρουλ. Ξύρισε το κεφάλι του, για να μην μπαίνει στον πειρασμό να βγαίνει. Τελείωσε τον πίνακα σε οκτώ μήνες.
Χρησιμοποίησε τους φίλους του ως μοντέλα, και χρησιμοποίησε και τους επιζώντες. Ο Κορεάρ, ο Σαβινί και ο Λαβιλέτ πόζαραν όλοι. Ο βοηθός του, ένας δεκαοχτάχρονος ονόματι Ζαμάρ, πόζαρε γυμνός για αρκετά από τα σώματα. Ένα Αϊτινό μοντέλο γνωστό μόνο ως Ζοζέφ πόζαρε για τουλάχιστον δύο από τις μαύρες μορφές, ανάμεσά τους και τον άνδρα στο βαρέλι. Και ένας νεαρός σπουδαστής τέχνης, ο Εζέν Ντελακρουά, που αργότερα θα ζωγράφιζε την Ελευθερία οδηγεί τον λαό, πόζαρε για τον νεαρό που κείτεται μπρούμυτα στη μέση της σχεδίας, με το ένα χέρι τεντωμένο.
Ποιος είναι ποιος στη σχεδία, από κάτω προς τα πάνω
Ο τρόπος να διαβάσετε τον πίνακα είναι ο τρόπος που τον έστησε ο Ζερικό: από τους νεκρούς στο κάτω μέρος ως τους ζωντανούς στην κορυφή.

Ξεκινήστε κάτω αριστερά. Ένας ηλικιωμένος με κόκκινο ύφασμα κάθεται με το κεφάλι στο χέρι. Στα γόνατά του κείτεται το γυμνό σώμα ενός νεαρού. Ο ηλικιωμένος δεν κοιτάζει τον ορίζοντα. Είναι η μόνη μορφή στον πίνακα που έχει πάψει να ελπίζει. Οι κριτικοί τον έχουν συνδέσει με τον κόμη Ουγκολίνο, τον φυλακισμένο της Κόλασης του Δάντη που βλέπει τους γιους του να πεθαίνουν από την πείνα, και ο Ζερικό ήξερε την ιστορία. Σε μια σχεδία όπου οι άνθρωποι έφαγαν τους νεκρούς, η αναφορά δεν είναι διακοσμητική.
Γύρω του είναι τα σώματα. Ένα κείτεται τέρμα αριστερά με το κεφάλι γερμένο πίσω και τα πόδια να σέρνονται στη θάλασσα. Ένα άλλο, κάτω δεξιά, είναι μισοσκεπασμένο με ένα σεντόνι και γλιστράει από τις σανίδες. Αυτές είναι οι μορφές που βγήκαν από το νεκροτομείο. Το δέρμα τους έχει διαφορετικό χρώμα από των ζωντανών, πρασινωπό και γκρίζο, και ο Ζερικό τις ζωγράφισε με την προσοχή που οι περισσότεροι ζωγράφοι έδιναν στα πρόσωπα.

Στο κέντρο του πρώτου πλάνου, ένας νεαρός κείτεται μπρούμυτα με το χέρι τεντωμένο πάνω σε ένα δοκάρι. Αυτή είναι η μορφή για την οποία λέγεται ότι πόζαρε ο Ντελακρουά. Ήταν περίπου είκοσι χρονών. Αργότερα θυμόταν ότι ο ημιτελής μουσαμάς τον συγκλόνισε τόσο που βγήκε τρέχοντας από το εργαστήριο και έτρεξε ως το σπίτι του. Έντεκα χρόνια αργότερα ζωγράφισε τον δικό του μεγάλο πολιτικό πίνακα, και αυτός κρέμεται στην ίδια αίθουσα.

Ανεβείτε πάνω και αριστερά, στους άνδρες στη σκιά στη βάση του καταρτιού. Η παράδοση τοποθετεί εδώ τον Σαβινί και τον Κορεάρ, τους δύο άνδρες που έγραψαν το βιβλίο, ζωγραφισμένους από ζωντανό μοντέλο. Η μορφή που ονομάζεται συχνότερα Κορεάρ είναι ο άνδρας μπροστά με το χέρι τεντωμένο προς τον ορίζοντα, που γυρίζει προς τους άλλους σαν να τους το λέει. Ο Ζερικό δεν τους κατονόμασε, και οι ταυτίσεις στους οδηγούς διαφέρουν. Βέβαιο είναι ότι οι δύο άνδρες που έκαναν το ναυάγιο γνωστό στάθηκαν μπροστά σε αυτόν τον μουσαμά όσο ζωγραφιζόταν, και ότι τα πρόσωπά τους βρίσκονται πάνω του.
Ο άνδρας στο βαρέλι

Ακολουθήστε τα σώματα προς τα πάνω δεξιά και θα δείτε ότι ανεβαίνουν, άνθρωπος πάνω σε άνθρωπο, ως μια μοναδική μορφή που στέκεται πάνω σε ένα άδειο βαρέλι. Τον βλέπουμε από την πλάτη. Κουνάει ένα πανί πάνω από το κεφάλι του. Είναι το ψηλότερο σημείο του πίνακα και το τελευταίο σημείο όπου φτάνει το βλέμμα σας.
Είναι ο Ζαν Σαρλ, ένα μαύρο μέλος του πληρώματος που επέζησε τις δεκατρείς μέρες και πέθανε λίγο μετά τη διάσωση. Ο Ζερικό τον ζωγράφισε με μοντέλο τον Ζοζέφ, τον Αϊτινό. Το 1819 το γαλλικό δουλεμπόριο είχε απαγορευτεί επισήμως, αλλά γαλλικά δουλεμπορικά πλοία ταξίδευαν ακόμη, και η Σενεγάλη ήταν η αποικία προς την οποία έπλεε η Μέδουσα. Ορισμένοι μελετητές, ανάμεσά τους ο Κλάους Μπέργκερ και η Νταϊάν Τσάλμερς Τζόνσον, υποστηρίζουν ότι η τοποθέτηση ενός μαύρου άνδρα στην κορυφή του πίνακα, ως της μορφής που κουβαλά την ελπίδα όλων, ήταν μια συνειδητή δήλωση υπέρ της κατάργησης της δουλείας, και επικαλούνται τα πρώιμα σκίτσα και τις προσωπογραφικές σπουδές του Ζερικό για τον Ζοζέφ ως απόδειξη ότι ήταν σχεδιασμένο. Άλλοι είναι πιο επιφυλακτικοί στο να διαβάσουν εκεί ένα πολιτικό πρόγραμμα. Όπως και να έχει, δύσκολα σκέφτεται κανείς άλλον μεγάλο πίνακα του Σαλόν εκείνης της εποχής όπου ο άνδρας στην κορυφή, αυτός προς τον οποίο απλώνουν όλοι τα χέρια, είναι μαύρος.
Δίπλα του, ένας άλλος άνδρας κουνάει ένα λευκό πανί. Από κάτω τους, ένα πλήθος από χέρια απλώνεται προς τα πάνω. Η κατεύθυνση όλου του πίνακα πηγαίνει από τον πατέρα κάτω αριστερά, που έχει παραιτηθεί, στον άνδρα στο βαρέλι πάνω δεξιά, που δεν έχει παραιτηθεί.
Ανάλυση: δύο πυραμίδες και ένα πλοίο που μόλις φαίνεται

Κάθε ανάλυση της σύνθεσης ξεκινά από δύο τρίγωνα. Το πρώτο είναι το κατάρτι με τα σχοινιά του, που γέρνει πίσω προς τα αριστερά. Το δεύτερο είναι ο ανθρώπινος σωρός, που υψώνεται από τους νεκρούς στο κάτω μέρος ως τον Ζαν Σαρλ στην κορυφή. Τα δύο ακουμπούν το ένα στο άλλο. Το κατάρτι και το πανί τραβούν τη σχεδία προς τη μία κατεύθυνση, προς το κύμα αριστερά. Τα σώματα τεντώνονται προς την άλλη, προς τη δεξιά άκρη, προς τον ορίζοντα.
Τώρα βρείτε το πλοίο. Κοιτάξτε δεξιά από το λευκό πανί, στη γραμμή του ορίζοντα. Υπάρχει ένα μικροσκοπικό γκρίζο σχήμα, λίγα εκατοστά ψηλό, πάνω σε έναν μουσαμά πλάτους πάνω από επτά μέτρα. Αυτό είναι το Άργος. Πολλοί επισκέπτες δεν το βλέπουν ποτέ.
Αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο. Ο Ζερικό θα μπορούσε να ζωγραφίσει τη διάσωση, με ένα μπρίκι κοντά και ναύτες να σκύβουν να πιάσουν τους ναυαγούς. Αντί γι’ αυτό διάλεξε τη στιγμή που οι επιζώντες είδαν για πρώτη φορά το πλοίο χωρίς να ξέρουν αν τους είχε δει. Στην πραγματική ιστορία, το πλοίο απομακρύνθηκε. Ο πίνακας παγώνει τους επιζώντες τη στιγμή που η ελπίδα και η απόγνωση είναι το ίδιο πράγμα. Ο συμβολισμός δεν είναι κρυμμένος. Μια σχεδία γεμάτη ανθρώπους που τους εγκατέλειψαν οι αξιωματικοί τους, να κουνούν τα χέρια σε ένα πλοίο που ίσως δεν σταματήσει, σε μια χώρα που την κυβερνούν οι άνθρωποι που τους άφησαν εκεί.
Ο ιστορικός Ζιλ Μισλέ το είπε σε μία φράση που ακόμη παραθέτεται: όλη η κοινωνία μας βρίσκεται πάνω στη σχεδία της Μέδουσας.
Το σκίτσο που δείχνει τι άλλαξε

Το Λούβρο έχει επίσης ένα από τα ελαιογραφικά σκίτσα του Ζερικό για τη Σχεδία. Βάλτε το δίπλα στην τελική εκδοχή και θα δείτε τις αποφάσεις του. Στο σκίτσο η σχεδία φαίνεται περισσότερο από το πλάι, τα κύματα είναι πιο πράσινα και πιο άγρια, και τα σώματα λιγότερα και πιο φωτεινά. Στον τελικό πίνακα, ο Ζερικό σας τράβηξε μέσα. Η σχεδία γέρνει προς το μέρος σας, οι σανίδες βγαίνουν από την κάτω άκρη του κάδρου και οι νεκροί στο πρώτο πλάνο είναι τόσο κοντά που θα μπορούσατε να πατήσετε πάνω τους. Δεν παρακολουθείτε τη σχεδία από ασφαλή απόσταση. Είστε πάνω της.
Χαμήλωσε επίσης το φως. Η τελική εικόνα είναι καφέ, μαύρο και αρρωστημένη σάρκα, φωτισμένη από τη μία πλευρά σαν Καραβάτζο. Ένα μέρος αυτού ήταν σκόπιμο. Ένα μέρος είναι το πέρασμα του χρόνου.
Γιατί ο πίνακας Η Σχεδία της Μέδουσας σκουραίνει όλο και περισσότερο
Ο Ζερικό χρησιμοποίησε πολλή άσφαλτο (βιτουμένιο), μια καφέ χρωστική σαν πίσσα που την αγαπούσαν οι ζωγράφοι της γενιάς του γιατί απλωνόταν βελούδινη και πλούσια. Δεν μένει όμως έτσι. Με τον καιρό η άσφαλτος σκουραίνει, συρρικνώνεται, ραγίζει και δεν στεγνώνει ποτέ εντελώς. Μεγάλες περιοχές της Σχεδίας είναι σήμερα πολύ πιο σκούρες από ό,τι το 1819, και ορισμένες λεπτομέρειες στις σκιές μόλις που διακρίνονται πια.
Το 1859 το Λούβρο ανησυχούσε τόσο για την κατάσταση του μουσαμά που ανέθεσε σε δύο ζωγράφους, τον Πιερ-Ντεζιρέ Γκιγιεμέ και τον Ετιέν-Αντουάν-Εζέν Ροντζά, να φτιάξουν ένα αντίγραφο σε φυσικό μέγεθος, σε περίπτωση που το πρωτότυπο χανόταν. Το πρωτότυπο είχε επίσης σκιστεί το 1848 και επισκευαστεί. Επέζησε από δύο παγκόσμιους πολέμους τυλιγμένο σε ρολό και μεταφερμένο σε ασφαλές μέρος στην επαρχία.
Όταν στέκεστε μπροστά του, μεγάλο μέρος της σκιάς που βλέπετε δεν ήταν σκιά όταν ο Ζερικό τον τελείωσε. Οι άνδρες στη βάση του καταρτιού φαίνονταν πιο εύκολα. Το σκοτάδι είναι εν μέρει δικό του και εν μέρει της ασφάλτου.
Έξι χιλιάδες φράγκα και μια κακή ανάρτηση
Το Σαλόν του 1819 άνοιξε τον Αύγουστο. Ο πίνακας κρεμάστηκε ψηλά, κι έτσι οι μορφές του πρώτου πλάνου έγερναν απειλητικά πάνω από το πλήθος και οι λεπτομέρειες χάνονταν. Ο Ζερικό τον είδε στη θέση του και κατάλαβε ότι ήταν λάθος. Η Journal de Paris έγραψε ότι χτυπούσε και τραβούσε όλα τα βλέμματα. Οι κλασικιστές κριτικοί μισούσαν τον σωρό από πτώματα. Ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΗ΄ ήρθε να τον δει και λέγεται ότι είπε στον Ζερικό, παίζοντας με τη λέξη naufrage (ναυάγιο), ότι το ναυάγιό του σίγουρα δεν ήταν καταστροφή για τον ίδιο. Η κριτική επιτροπή του απένειμε χρυσό μετάλλιο. Το κράτος δεν τον αγόρασε.
Έτσι ο Ζερικό τον τύλιξε και τον πήγε στο Λονδίνο. Το 1820 εκτέθηκε στην Αιγυπτιακή Αίθουσα του Ουίλιαμ Μπούλοκ στο Πικαντίλι, όπου περίπου σαράντα χιλιάδες άνθρωποι πλήρωσαν για να τον δουν και ο Ζερικό κέρδισε σχεδόν είκοσι χιλιάδες φράγκα. Ήταν πολύ περισσότερα από όσα θα του είχε πληρώσει ένα γαλλικό υπουργείο. Ο πίνακας συνέχισε ύστερα για το Δουβλίνο.
Δεν πρόλαβε να το χαρεί για πολύ. Ύστερα από μια σειρά ατυχημάτων με άλογα και μια μακρά ασθένεια, ο Ζερικό πέθανε στο Παρίσι τον Ιανουάριο του 1824. Ήταν τριάντα δύο χρονών. Η Σχεδία πουλήθηκε μαζί με το υπόλοιπο περιεχόμενο του εργαστηρίου του τον Νοέμβριο του 1824. Σύμφωνα με τον κατάλογο του ίδιου του Λούβρου, την αγόρασε για 6.005 φράγκα ο φίλος του Ζερικό Πιερ-Ζοζέφ Ντεντρέ-Ντορσί, για λογαριασμό του κόμη ντε Φορμπέν, διευθυντή των βασιλικών μουσείων, που προκατέβαλε τα χρήματα. Από τότε ανήκει στο κράτος.
Αυτή είναι η σιωπηλή ειρωνεία του πίνακα. Ήταν επίθεση σε μια βασιλική κυβέρνηση, και μια βασιλική κυβέρνηση τον αγόρασε, πέντε χρόνια αργότερα, αφού ο ζωγράφος είχε πεθάνει.
Η Σχεδία της Μέδουσας στο Λούβρο: πού κρέμεται

Η Σχεδία κρέμεται στην πτέρυγα Denon, στον 1ο όροφο, στην Αίθουσα 700, τη Salle Mollien. Είναι η μακριά κόκκινη πινακοθήκη της γαλλικής ρομαντικής ζωγραφικής. Ο κατάλογος του Λούβρου την καταγράφει με αριθμό ευρετηρίου 4884, λάδι σε μουσαμά, 4,91 επί 7,16 μέτρα. Το μουσείο προειδοποιεί ότι οι θέσεις των έργων μπορεί να αλλάξουν, οπότε ελέγξτε τον διαδικτυακό του κατάλογο αν σχεδιάζετε την επίσκεψή σας γύρω από έναν πίνακα.
Στην ίδια αίθουσα βρίσκεται συνήθως η Ελευθερία οδηγεί τον λαό του Ντελακρουά, οπότε μπορείτε να κοιτάξετε από τον μπρούμυτα νεαρό στη σχεδία στον πίνακα που ο ίδιος νεαρός ζωγράφισε το 1830. Από την επόμενη πόρτα περνάτε στη Salle Daru, με τη Στέψη του Ναπολέοντα του Νταβίντ και τον Όρκο των Ορατίων. Η Μόνα Λίζα είναι λίγες αίθουσες πιο πέρα στον ίδιο όροφο, γι’ αυτό η Salle Mollien έχει συχνά πολύ κόσμο που πηγαινοέρχεται προς αυτήν, και ησυχία από ανθρώπους που πραγματικά κοιτάζουν. Οι οδηγοί μας για τους πίνακες του Λούβρου και για το τι να δείτε στο Λούβρο καλύπτουν την υπόλοιπη πτέρυγα. Αν η Σχεδία σας κάνει να σκεφτείτε πώς οι ζωγράφοι μετέτρεψαν πραγματικές θηριωδίες σε εικόνες, η Τρίτη Μαΐου 1808 του Γκόγια, ζωγραφισμένη πέντε χρόνια νωρίτερα, είναι η προφανής συντροφιά της.
Σύμφωνα με τον ιστότοπο του Λούβρου, το μουσείο είναι ανοιχτό 9:00 με 18:00 Δευτέρα, Πέμπτη, Σάββατο και Κυριακή, και 9:00 με 21:00 Τετάρτη και Παρασκευή. Την Τρίτη είναι κλειστό. Το γενικό εισιτήριο κοστίζει 22 ευρώ για επισκέπτες από τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και 32 ευρώ για όλους τους άλλους, και η είσοδος είναι δωρεάν για όσους είναι κάτω των δεκαοκτώ. Συνιστάται θερμά να κλείσετε εκ των προτέρων ώρα επίσκεψης online.
Αν σας αρέσει να δίνετε ονόματα στα πρόσωπα ενός καμβά, η Σχολή των Αθηνών του Ραφαήλ έχει την ίδια ανάλυση, και η υπόλοιπη σειρά είναι συγκεντρωμένη στο άρθρο Διάσημοι πίνακες, κάθε μορφή με το όνομά της.
Τι να προσέξετε όταν σταθείτε μπροστά του
Σταθείτε πρώτα στη μέση της αίθουσας, αρκετά πίσω ώστε να βλέπετε ολόκληρο τον πίνακα. Προσέξτε ότι κοιτάζετε ελαφρώς από πάνω προς τη σχεδία και ότι η κάτω άκρη της είναι σχεδόν στα πόδια σας. Ο Ζερικό ήθελε να είστε πάνω στη σχεδία.
Ύστερα πλησιάστε και βρείτε το Άργος. Οι περισσότεροι χρειάζονται λίγη ώρα. Μόλις το βρείτε, ξανακοιτάξτε τον πατέρα κάτω αριστερά, που δεν το κοιτάζει, και τον Ζαν Σαρλ στο βαρέλι, που το κοιτάζει. Όλος ο πίνακας είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο άνδρες. Το Chiaro είναι χρήσιμο ακριβώς σε αυτό το σημείο, γιατί το Άργος είναι η μόνη λεπτομέρεια του μουσαμά που χρειάζεται μια ιστορία για να βγάλει νόημα: λίγα εκατοστά γκρίζας μπογιάς που ήταν, για τους δεκαπέντε άνδρες που ζούσαν ακόμη, ολόκληρος ο κόσμος.
Μετά από αυτό, κοιτάξτε τα σώματα στο κάτω μέρος, τα πρασινωπά, και θυμηθείτε από πού τα πήρε ο Ζερικό. Κοιτάξτε τους άνδρες στη βάση του καταρτιού και θυμηθείτε ότι δύο από τους πραγματικούς επιζώντες στάθηκαν στο εργαστήριό του και του δάνεισαν τα πρόσωπά τους. Και κοιτάξτε τα σκοτεινά σημεία, όπου η άσφαλτος έχει φάει το φως, και προσπαθήστε να φανταστείτε τον πίνακα όπως τον είδε το πλήθος στο Σαλόν το 1819: πιο φωτεινό, πιο καθαρό και πιο συγκλονιστικό.
Η στάση της Σχεδίας στον δωρεάν ηχητικό μας οδηγό για το Λούβρο σας ξεναγεί στον ίδιο μουσαμά, μέσα στην αίθουσα, στη γλώσσα σας.
Ο Κορεάρ, ο μηχανικός που σχεδίασε το σχέδιο της σχεδίας, άνοιξε το 1818 ένα βιβλιοπωλείο στο Παλέ-Ρουαγιάλ. Το ονόμασε «Στον Ναυαγό της Μέδουσας», και έγινε τόπος συνάντησης της αντιπολίτευσης στην παλινορθωμένη μοναρχία. Η κυβέρνηση που αγόρασε τον πίνακα είχε περάσει χρόνια προσπαθώντας να ξεχάσει το ναυάγιο. Οι άνδρες της σχεδίας φρόντισαν να μην τα καταφέρει. Το μικροσκοπικό γκρίζο πλοίο στον ορίζοντα του Ζερικό είναι ακόμη εκεί, ακόμη απομακρύνεται, ακόμη επιστρέφει.