
15 Şubat 1566’da Niclaes Jongelinck adında Antwerpenli bir tüccar, bir arkadaşının şehre olan borcu için kefil oldu. Teminat göstermesi gerekiyordu, o da sanat eserlerini rehin verdi. Listede Pieter Bruegel’in on altı tablosu vardı ve bunların arasında “on iki ay” da bulunuyordu: Bruegel’in bir yıl önce Jongelinck’in Antwerpen dışındaki kır evinin yemek odası için yaptığı mevsimler dizisi. Bu panolardan biri Karda Avcılar. Yorgun üç adam ve köpekleri alacakaranlıkta bir tepeyi aşıyor ve bütün bir Flaman kışı ayaklarının altında açılıyor. Bugün tablo Viyana’da, herkesin görmeye geldiği öteki Bruegel’den, Babil Kulesi’nden birkaç adım ötede asılı.
İkisini yan yana koyduğunuzda birbirinin zıddı gibi görünürler. Biri soğuk, sessiz ve sıradan: kötü geçen bir av günü, bir köy, buzun üstünde birkaç çocuk. Öteki dağ büyüklüğünde bir Kutsal Kitap felaketi. Ama ikisi de aynı adam tarafından iki yıl arayla yapıldı ve aynı şekilde işliyor. Salonun öbür ucundan ikisi de tek bir imge gibi görünüyor, yaklaştığınızda yüz ayrı hikâyeye dönüşüyor.
Dünyadaki en çok Bruegel neden Viyana’da
Yaşlı Pieter Bruegel 1569’da Brüksel’de öldü. Muhtemelen kırklı yaşlarının başındaydı. Tablolarından yalnızca kırk kadarı günümüze ulaştı ve Viyana’daki Kunsthistorisches Museum bunların on ikisine sahip; dünyadaki en büyük grup bu. Resim Galerisi’nin birinci katındaki X numaralı salonda bir arada asılılar. Dünyada başka hiçbir salon, olduğunuz yerde dönüp bir ressamın günümüze ulaşan eserlerinin dörtte birini görmenize izin vermez.
Bunun nedeni Habsburgların Bruegel’e erkenden ve tutkuyla bağlanmasıydı. 1590’larda Antwerpen şehri mevsimler dizisini Hollanda valisi ve İmparator II. Rudolf’un küçük kardeşi Arşidük Ernst’e hediye etti. Rudolf da Prag’da Bruegel topluyordu. Daha sonra 1640’lar ve 1650’lerde Hollanda’yı yöneten ve tabloları araba dolusu satın alan Arşidük Leopold Wilhelm koleksiyona yenilerini ekledi. Habsburg koleksiyonları Viyana’da bir araya geldiğinde Bruegel de onlarla birlikte geldi.
Böylece X numaralı salonda Çocuk Oyunları, Köylü Düğünü, Golgota’ya Yürüyüş, günümüze ulaşan beş mevsim tablosundan üçü ve bu rehberin konusu olan iki tablo bulunuyor. İşte numaralanmış halleriyle.
Karda Avcılar, her ayrıntı numaralı

| # | Ayrıntı | Nedir | Nerede bulunur |
|---|---|---|---|
| 1 | Avcılar | Ellerinde mızraklar, neredeyse eli boş eve dönen üç adam | Orta solda, tepeden aşağı yürüyorlar |
| 2 | Köpekler | Bir düzine kadar zayıf ve bitkin av köpeği | Sol altta, avcıların peşinde |
| 3 | Han tabelası | Geyik Hanı; bir geyiğin önünde diz çökmüş bir aziz | Sol üstte, tek bir kancadan sarkıyor |
| 4 | Ateş | Hanın önünde kesilmiş bir domuzu ütüleyen bir aile | Solda, kapının yanında |
| 5 | Baca yangını | Yanan bir ev, merdivenle koşan komşular | Uzaktaki köy, kilisenin solu |
| 6 | Patenciler | Kayan, birbirini kovalayan, düşen köylüler | Üstteki donmuş gölet |
| 7 | Curling oyuncuları | Curling’in erken bir biçimi ve sopayla topla oynanan kolf | Alttaki donmuş gölet |
| 8 | Saksağan | Vadinin üzerinde süzülen tek bir kuş | Üst orta |
| 9 | Odun taşıyan kadın | Köprünün üzerinden bir demet çalı çırpı taşıyan kadın | Sağda, köprüde |
| 10 | Değirmen çarkı | Buz tutmuş bir su değirmeni, çarkında buz sarkıtları | Sağ altta |
| 11 | Dağlar | Flandre’da bulunmayan Alp zirveleri | Sağ üstte |
| 12 | Kızak | Buzun üzerinde ipe bağlı bir başka figürü çeken kadın | Sağ altta, en aşağıda |
Kötü giden av
İşe adamlarla başlayın, 1 numara. Üç kişiler, öne eğilmişler, mızrakları omuzlarında, kendi ayak izlerine basarak yürüyorlar. Şimdi ne yakaladıklarına bakın. Öndeki avcının sırtında tek bir tilki asılı. Bütün av bu. Tilki akşam yemeği olmazdı. Üç adam ve bir köpek sürüsü bir kış günü ava çıkmış ve bir postla dönmüş.

Köpekler, 2 numara, aynı hikâyeyi anlatıyor. Kaburgalarını sayın. Bruegel bu adamların hiçbirinin yüzünü göstermez. Sırtlarını, kukuletalarını, kara gömülen çizmelerini görürsünüz. Burada kimse sizin için poz vermiyor. Siz sadece eve giden yolda onların arkasına takılmışsınız.
Tek kancada asılı tabela
3 numara, yakından bakmayı her şeyden çok ödüllendiren ayrıntı. Soldaki hanın boyalı bir tabelası var ve tabela yarı yarıya kopmuş. Tek bir kancaya asılı, eğri duruyor, kara düşmek üzere. Üzerinde küçük bir figür bir geyiğin önünde diz çökmüş.

Bu figür bir aziz, geyik de boynuzlarının arasında haç taşıyan o meşhur geyik. Bu efsane iki aziz için anlatılır, Hubertus ve Eustakius; ikisi de avcıların koruyucu azizidir. Resmin altındaki yazı hanın adını geyikten alıyor. Şakayı kaçırmak zor. Avcılar, avcıların azizinin, yani bereketli avın koruyucusunun tabelasının hemen yanından geçiyor ve tabela menteşesinden kopmak üzere.
Tabelanın altında, 4 numara, handakiler bir ateş yakmış. Kesilmiş bir domuzun kıllarını ütülüyorlar; kış başının olağan işi. Bir kadın alevlerin üzerine eğilmiş, bir adam ateşe saman atıyor, önlüklü küçük bir çocuk yanında duruyor. Resmin sol yarısındaki tek sıcak renk bu ve avcılar başlarını bile çevirmiyor.
Şimdi ikinci ateşi bulun, 5 numara. Köyün aşağılarında, kilise kulesinin solunda bir baca yanıyor. Minicik figürler küçük bir köprünün üstünden oraya koşuyor, biri merdiven taşıyor. Panoda bir tırnaktan büyük değil. Bruegel küçük bir felaketi orta plana koymuş ve ona hiçbir özel ışık vermemiş.
Buz, kuş ve dağlar
Gözünüzü iki donmuş gölete indirin. Üsttekinde, 6 numara, insanlar kayıyor, birbirini kovalıyor ve düşüyor. Alttakinde, 7 numara, adamlar buzun üstünde kayan taşların üzerine eğilmiş. Bu curling’e yakın bir oyun; başkaları da sopa ve topla oynanan eski bir Hollanda oyunu olan kolf oynuyor. Sağ alttaki bir kadın, 12 numara, ipe bağlı ikinci bir figürü buzun üzerinde çekiyor.

Tabloyu bir arada tutan karşıtlık bu. Tepede adamlar üşüyor, aç ve sessiz. Aşağıda, buzun üstünde köy oynuyor. Bruegel hangisinin daha gerçek olduğunu söylemiyor.
Vadinin üzerinde süzülen kara kuş, 8 numara, bir saksağan ve Hollanda halk inanışlarında saksağan hayra alamet sayılmazdı. Avcıların üstündeki ağaçlardaki kargalar kara ve hareketsiz. Sağ alttaki değirmen çarkı, 10 numara, olduğu yerde donmuş, üzerinden buz sarkıtları sarkıyor. Dağlar ise, 11 numara, tamamen uydurma. Antwerpen’in yakınında hiçbir Alp zirvesi yok. Bruegel 1550’lerin başında İtalya’ya giderken Alpleri aşmış ve ömrünün sonuna kadar onları resmetmeyi sürdürmüştü. Bir Flaman köyünü İsviçre dağlarının altına yerleştirdi, çünkü resmin yüksekliğe ihtiyacı vardı.
Yılbaşı kartları ve Tarkovski
Viyana’ya hiç gitmemiş olsanız da bu tablo size tanıdık gelir. Sanat tarihçisi Martin Kemp ona Noel kartlarındaki muhtemelen en popüler dinî olmayan imge demiştir. Andrey Tarkovski’nin kamerası 1972 tarihli Solaris filminde onun üzerinde uzun uzun durur, Lars von Trier de onu Melankoli’de kullanmıştır. William Carlos Williams onun hakkında bir şiir yazmıştır. Tablo sıklıkla Küçük Buzul Çağı’nın sert kışlarıyla ilişkilendirilir ve 1564’ten 1565’e uzanan kış çoğu zaman acımasız bir kış olarak anlatılır. Bruegel, bütün Antwerpen’in az önce yaşadığı bir mevsimi resmediyordu.
Bir yemek odası için altı pano
Karda Avcılar bir dizinin parçasıydı. 1566 tarihli rehin belgesi diziyi “on iki ay” diye anıyordu, ama bugün araştırmacıların çoğu, her biri iki ayı kapsayan altı pano olduğunu düşünüyor; dönemin Hollanda’sında yıl böyle bölünürdü. Avcılar, aralık ve ocak ayları. Beşi günümüze ulaştı, hepsi 1565 tarihli. Üçü burada, X numaralı salonda: Avcılar, ilkbahar başı için Kasvetli Gün ve sonbahar için Sürünün Dönüşü. Saman Hasadı Prag’daki Lobkowicz Sarayı’nda. Hasatçılar New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nde. İlkbahar panosu kayıp.
Muhtemelen Jongelinck’in yemek odasını bir friz gibi çevreliyorlardı; böylece bir misafir olduğu yerde dönerek bütün yılı dolaşabilirdi.
Babil Kulesi, Bruegel’in büyük versiyonu

İki yıl önce, 1563’te, Bruegel bambaşka türde bir tablo imzalamıştı. Avcılar’dan biraz küçük ve içinde daha da fazla insan var. Hikâyenin Bruegel’e ait yorumu ve kulenin bugüne dek en çok kopyalanan resmi olan Babil Kulesi de Jongelinck’e aitti; aynı 1566 listesinde yer alıyor. Bruegel konuyu yıllar önce, Roma’da fildişi üzerine yaptığı bir minyatürle denemişti. Bu eser İtalyan minyatür ressamı Giulio Clovio’nun koleksiyonunda kayıtlı, ama o zamandan beri kayıp. Viyana’daki pano, söylenmek isteneni eksiksiz söyleyen versiyon.
Hikâye Tekvin (Yaratılış) kitabının on birinci bölümünden geliyor. Tufandan sonra yeryüzündeki herkes tek bir dil konuşuyor. Bir ovaya yerleşip tepesi göklere erişecek bir kuleyle bir şehir kurmaya karar veriyorlar. Tanrı iniyor, yaptıklarını görüyor ve birbirlerini anlayamasınlar diye dillerini karıştırıyor. İnşaat duruyor ve insanlar dağılıyor. Tekvin, işin başında kimin olduğunu hiçbir yerde söylemez. Tarihçi Josephus’la başlayan sonraki gelenek, bu görevi güçlü avcı ve kral Nemrut’a verdi. Bu yüzden Bruegel’in versiyonunda kral bizzat ortaya çıkıyor.
Babil Kulesi tablosu, her ayrıntı numaralı

| # | Ayrıntı | Nedir | Nerede bulunur |
|---|---|---|---|
| 1 | Nemrut | Kulenin yapılmasını emreden kral, beyaz pelerin ve taçla | Sol altta, saray erkânının arasında |
| 2 | Diz çöken duvarcılar | Kralın önünde diz çökmüş işçiler | Sol altta, ortaya doğru |
| 3 | Taş ustaları | Çekiç ve keskiyle blokları kesip yontan adamlar | Sol alt köşe |
| 4 | İmza | Bir yazıt gibi oyulmuş “BRVEGEL. FE. M.CCCCC.LXIII” | Bir taş blok üzerinde, ortanın solunda, altta |
| 5 | Kaya | Kulenin etrafına inşa edildiği doğal bir kaya kütlesi | Sağ tarafta, orta yükseklikte |
| 6 | Kırmızı tuğla | Henüz taşla kaplanmamış daha yeni tuğla örgü | Üst katlar |
| 7 | Ayak çarkları | Taş kaldırmak için çarkların içinde yürüyen adamlar | Kemerlerin içinde, ortada |
| 8 | Evler | İşçilerin şimdiden çıkıntılarda yaşadığı kulübeler ve barakalar | Sol tarafta, teraslarda |
| 9 | Büyük vinç | Rıhtımdan blokları yukarı çeken ayak çarklı bir vinç | Sağ altta |
| 10 | Liman | İnşaat malzemesi boşaltan gemiler | En sağda |
| 11 | Sal | Suda yüzdürülerek getirilen kereste | Sağ altta |
| 12 | Şehir | Ovaya yayılmış kalabalık bir Flaman kasabası | Sol arka planda |
| 13 | Bulut | Kulenin tepesinin altından geçen hava | Zirve |
Kimsenin bakmadığı bir kral
Nemrut, 1 numara, tablodaki duruma uygun giyinmiş tek kişi. Başında taç, sırtında uzun beyaz bir pelerin, ayağında altın çizmeler var, elinde asa tutuyor. Saray erkânı arkasında toplanmış, yanında sarılar giymiş bir adam duruyor. Önünde, 2 numara, duvarcılar elleri havada diz çöküyor.

Onların ötesine, 3 numaraya bakın. Köşedeki taş ustaları diz çökmüyor. Biri bir bloğun üzerinde oturmuş, bir şey içiyor gibi. Bir başkası keskisiyle çalışmayı sürdürüyor. Aletleri taşın üzerine saçılmış. Bruegel kralı kendini beğenmiş bir ziyaretçi, işçileri ise bitirecek bir işi olan insanlar olarak resmetmiş. Taş kesmek hakkında krallardan daha fazlasını biliyormuş gibi görünüyor.
Bruegel tabloyu bu bloklardan birinin üzerine imzaladı, 4 numara. Harfler sanki taşın kendisine oyulmuş: BRVEGEL, fecit’in kısaltması olan ve “yaptı” anlamına gelen FE ve Roma rakamlarıyla yıl. Ressam adını şantiyeye, taş ocağına, duvarcıların arasına koymuş.
Neden Kolezyum’a benziyor
Geri çekilin ve kuleye bütün olarak bakın. Yükselip daralan halka halka kemerler. Size Roma’daki Kolezyum’u hatırlatıyorsa, bu tesadüf değil. Bruegel 1553 civarında Roma’daydı ve bu harabeyi mutlaka görmüştü. Pek çoğu kendi Antwerpenli yayıncısı Hieronymus Cock tarafından basılan Roma anıtları gravürleri her yerdeydi. Kemerler, tonozlar ve kavisli duvarlar Roma mühendisliği.
Flaman bir ressam Babil’i neden Roma kılığına soksun? Kimse emin değil. Hristiyan yazarlar uzun zamandır Vahiy kitabındaki “Babil”i Roma olarak okuyordu ve Reform hareketinin Aşağı Ülkeleri paramparça ettiği 1560’larda bu benzetmenin gerçek bir iğnesi vardı. Başkaları daha basit bir anlam görüyor: Kolezyum Avrupa’nın en ünlü harabesiydi, bir zamanlar ebedî görünen ve artık bir taş ocağına dönmüş bir yapı. Bruegel’in kulesi aynı anda hem yapılıyor hem yıkılıyor.
Ölümcül bir kusuru olan şantiye
İşte mühendislerin bayıldığı ayrıntı. Alt katlardaki kemerlere bakın. Düz inşa edilmemişler. Kulenin her halkası aslında yukarı doğru sarmal biçimde dönen bir rampa ve inşaatçılar kemerlerini düz bir zemine değil, eğime dik açıyla oturtmuşlar. Her kemer yana yatıyor. Böyle yapılmış gerçek bir bina asla ayakta duramazdı. Bruegel, Tanrı daha hiçbir şey yapmadan önce mahkûm olmuş bir projeyi gösteriyor.

Dahası var. Üst katlar yükselirken alt katlar bile bitmemiş. Temelde çıplak ana kaya görünüyor. Kule doğal bir kaya kütlesinin, 5 numara, etrafına inşa edilmiş ve sağ tarafta duvar örgüsünün bittiği ve kayanın başladığı yeri görebilirsiniz. Daha yukarıda, 6 numara, taş kaplama yerini henüz kaplanmamış iç yapı olan çıplak kırmızı tuğlaya bırakıyor. Temele yakın bazı bölümler şimdiden ufalanıyor gibi.
Üstelik üzerinde insanlar yaşıyor. Çıkıntılarda, 8 numara, kulübeler, barakalar ve tenteler, çamaşırlar ve arabalar var. İşçiler bina bitmeden taşınmış. Büyük kemerlerden ikisinin içinde, 7 numara, adamlar taş kaldıran halatları sarmak için ahşap ayak çarklarının içinde yürüyor. Aşağıda, rıhtımda, 9 numara, çok daha büyük, ayak çarklı bir vinç teknelerden blokları yukarı çekiyor. Bunlar on altıncı yüzyıl Antwerpen’inin gerçek şantiyelerindeki gerçek makinelerdi ve bir mühendisin özeniyle resmedilmişler.
Kılık değiştirmiş Antwerpen
Sağ kenara bakın, 10 numara. Liman gemilerle dolu ve bir kereste salı, 11 numara, suyun üzerinde yüzerek geliyor. Solda, 12 numara, dik çatıları ve kilise kuleleriyle bir şehir ovaya yayılıyor. Burası antik Mezopotamya değil. Bir Flaman kasabasına benziyor ve hareketli liman büyük ölçüde Antwerpen’i andırıyor; o dönemde Avrupa’nın en zengin ticaret şehirlerinden biri, her yerden gelen insanların her dili konuştuğu bir yer.
Her şeyi inşa edebileceğini düşünen, tüccarlarla ve yabancı dillerle dolu bir şehir, Babil’in hikâyesini anlatmak için harika bir yer. Zengin bir Antwerpen tüccarı olan Jongelinck tabloyu duvarına astı. Onu bir uyarı olarak mı yoksa bir iltifat olarak mı gördüğünü hiçbir zaman bilemeyeceğiz.
En tepede, 13 numara, bir bulut zirvenin altından süzülüp geçiyor. Kule şimdiden havadan yüksek.
Rotterdam’daki küçük kule

Bruegel kuleyi en az bir kez daha resmetti. Küçük Babil Kulesi olarak bilinen tablo Rotterdam’daki Museum Boijmans Van Beuningen’e ait. Viyana panosunun kabaca yarı yüksekliğinde ve yarı genişliğinde, 60 x 74,5 santimetre ve tarihsiz; araştırmacıların çoğu onu 1563 civarına ya da biraz sonrasına yerleştiriyor.
Havası farklı. Ne Nemrut var ne de hareketli bir ön plan. Kule daha karanlık ve çok daha ilerlemiş, bulutların içine yükseliyor ve insanlar neredeyse seçilemeyecek kadar küçük. Boijmans’ın ana binası uzun bir restorasyon için kapalı ve tablo müzenin Depot binasında sergilendi, yurt dışına da ödünç verildi; iki kuleyi aynı gezide görmek istiyorsanız gitmeden önce kontrol edin.
Karda Avcılar ve Babil Kulesi hakkında sık sorulan sorular
Karda Avcılar tablosu nerede?
Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da, Resim Galerisi’nin birinci katındaki X numaralı salonda. Babil Kulesi ve Bruegel’in on tablosuyla aynı salonda asılı.
Karda Avcılar tablosunun boyutları nedir?
Yaklaşık 117 x 162 santimetre. Tuval değil, meşe pano üzerine yağlıboya ve 1565 tarihli.
Karda Avcılar tablosunun anlamı nedir?
Altı tablodan oluşan bir mevsimler dizisinde aralık ve ocak aylarını gösteriyor. Dikkatle okunduğunda başarısız bir avı anlatıyor. Bitkin üç adam tek bir tilkiyle eve dönerken aşağıdaki köy kaymaya, yemek pişirmeye ve bir baca yangınıyla uğraşmaya devam ediyor.
Bruegel kaç Babil Kulesi tablosu yaptı?
Günümüze ikisi ulaştı: Viyana’daki 1563 tarihli büyük versiyon ve Rotterdam’daki küçük versiyon. Üçüncüsü, Roma’da fildişi üzerine yapılmış bir minyatür, Giulio Clovio’nun koleksiyonunda kayıtlı ama kayıp.
Babil Kulesi neden Kolezyum’a benziyor?
Bruegel 1553 civarında Roma’da Kolezyum’u görmüştü ve Roma mimarisi gravürler sayesinde Antwerpen’de iyi biliniyordu. Hristiyan yazarlar Roma’ya sık sık “Babil” dediği için bu tercih bir mesaj da taşıyor olabilir, ama araştırmacılar bunun ne kadar kasıtlı olduğu konusunda hemfikir değil.
Viyana’da kaç Bruegel tablosu var?
On iki; bu, dünyadaki en büyük Bruegel koleksiyonu ve günümüze ulaşan kırk kadar tablosunun aşağı yukarı dörtte biri.
X numaralı salonda nelere bakmalı
Kunsthistorisches Museum, Viyana’da Maria-Theresien-Platz’ta, ikizi Doğa Tarihi Müzesi’nin karşısında yer alıyor. Bu yazı hazırlanırken müzenin sitesinde her gün 10.00-18.00 arası, perşembeleri 21.00’e kadar açık olduğu yazıyordu. Yetişkin biletleri internetten 22, gişeden 24 avroydu ve 19 yaş altı ziyaretçiler ücretsiz giriyor. Saatler ve fiyatlar değişebilir, gitmeden önce kontrol edin. Kunsthistorisches Museum sayfamızda Karda Avcılar ve Babil Kulesi sesli rehber durakları olarak yer alıyor.
Salonun daha sakin olduğu bir perşembe akşamı gidin ve en az kırk dakika ayırın.
Avcılar’a önce salonun öbür ucundan bakın. Ağaçların çizdiği çaprazın bakışınızı tepeden aşağı ve dağlara doğru çekmesine izin verin. Sonra yaklaşın ve aynı yolu tersinden yapın: tilki, köpekler, tek kancasındaki tabela, ateş, patenciler, köydeki baca yangını. Yakından bakınca buzun üstündeki bir figür bir pirinç tanesi kadar. O mesafede Chiaro açıkken, han tabelasındaki avcıların azizinin hikâyesi tam da tabeladaki geyiği bulup tabelanın düşmek üzere olduğunu fark ettiğiniz anda kulağınıza ulaşıyor.
Sonra Babil Kulesi’ne dönün ve aynısını yapın. Geri çekilin ve bütün kuleyi göğe karşı görün. Ardından alt katlara eğilin ve eğri kemerleri, ayak çarklarını, çıkıntılardaki kulübeleri, diz çökmeyen duvarcıları ve bloğun üzerindeki imzayı arayın.
Çıkmadan önce Kasvetli Gün ve Sürünün Dönüşü’ne bakın. Bunlar Avcılar’ın kardeşleri; aynı yıl, aynı yemek odası için yapıldılar ve üçünü bir arada görmek, Jongelinck’in evinde durmaya en çok yaklaşabileceğiniz an.
Bu tür yavaş ve numaralı bakmayı seviyorsanız, aynı yöntem Rembrandt’ın kalabalık milis tablosunda, Rembrandt’ın Gece Nöbeti Tablosu: Milis Bölüğünde Kim Kimdir? yazısında, ve Bruegel’in büyük selefinde, Bosch’un Dünyevi Zevkler Bahçesi yazısında da işliyor. Viyana’dayken Klimt’in Öpücük tablosu kısa bir tramvay yolculuğuyla ulaşılabilecek Belvedere’de. Dizinin tamamı ise tablo tablo Ünlü Tablolar, Tüm Figürler Tek Tek yazısında toplanmış durumda.
Tepedeki avcılar izlendiklerini bilmiyor. Akşam yemeğini düşünüyorlar. Dört buçuk yüzyıl sonra kalabalıklar hâlâ o patikada onların arkasında duruyor ve onların asla bakmayacağı yere bakıyor: aşağıya, herkesin eğlendiği buza.