
1850’de bir gün, Düsseldorf’taki bir atölyede Worthington Whittredge adında genç bir Amerikalı ressam ödünç alınmış bir general üniforması giydi ve bir sandığın üstüne çıktı. Arkadaşı Emanuel Leutze onu resmederken bir dizini bükmüş, çenesini kaldırmış halde orada durdu. Anlatılana göre sonra kıyafetini değiştirdi ve bu kez tekneyi yöneten adam olarak yeniden poz verdi. Şimdiye kadar yapılmış en Amerikan tablo, Almanya’da, Ren kıyısında, Alman doğumlu bir sanatçı tarafından, o sırada şehirde hangi Amerikalılar varsa onlara poz verdirilerek yapıldı.
Washington Delaware’i Geçerken, tarih kitabınızın Amerikan Devrimi için kullandığı tablo, binlerce karikatürde parodisi yapılan resim. Aynı zamanda devasa. Metropolitan Sanat Müzesi’ndeki tuval yaklaşık 3,8 metre yüksekliğinde ve 6,4 metreden geniş; onu bir kitapta görmüş olanların neredeyse hiçbiri, generalin dışında teknede kimlerin olduğunu söyleyemez. Teknede yaklaşık bir düzine kişi var ve neredeyse her biri bir iddiayı savunmak için seçilmiş.
Washington Delaware’i Geçerken: Bir bakışta tekne

Görseldeki numaralar bu tabloyla eşleşiyor. Teknedeki yalnızca iki kişinin adı belli bir güvenle biliniyor ve bunlar bile Leutze’nin tuvale yazdığı bir şeyden değil, gelenekten ve erken bir sergi kataloğundan geliyor. Diğerlerinin tanımları, Washington’s Crossing adlı kitabında tekneyi figür figür okuyan tarihçi David Hackett Fischer’ı izliyor.
| # | Figür | Kim | Nerede bulunur |
|---|---|---|---|
| 1 | General | George Washington, kırk dört yaşında | Ortada ayakta, bir dizi yukarıda, astarı kırmızı koyu bir pelerinle |
| 2 | Bayraktar | Teğmen James Monroe, geleceğin beşinci başkanı | Washington’ın hemen arkasında, bayrak direğini kavramış |
| 3 | Bayrak direğindeki adam | Adı yok; kürk şapkalı ve av gömlekli bir sınır insanı | Bayrağın altında, onu rüzgâra karşı tutmaya yardım ediyor |
| 4 | Pruvadaki tüfekçi | Adı yok; batılı bir tüfekçi | En solda, tekneyi buzdan sırıkla itiyor |
| 5 | İskoç | Adı yok; Balmoral beresi takan yeni bir göçmen | Önde, kürek çekiyor, kırmızı ponponlu mavi bir şapkayla |
| 6 | Siyahi kürekçi | Adı yok; çoğu zaman, kanıt olmadan, Prince Whipple ile ilişkilendirilir | İskoç’un yanında, denizci ceketi ve geniş şapkayla |
| 7 | Miğferli adam | Kimliği belirlenmemiş | Washington’ın altında, koyu bir pelerin ve deri miğferle |
| 8 | Kırmızılı kürekçi | Kimliği belirlenmemiş; belki bir kadın | Ortanın sağında, kürek çekiyor, uzun saçları uçuşuyor |
| 9 | Şapkasını tutan subay | Kimliği kesin olarak belirlenmemiş | Kırmızılı kürekçinin arkasında, kırmızı yakalı ceketli kır saçlı bir adam |
| 10 | Çiftçi | Adı yok; Pennsylvania’lı ya da New Jersey’li bir çiftçi | Geniş kenarlı şapka, battaniyeden palto, dik tutulan bir tüfek |
| 11 | Yaralı adam | Adı yok | Başı sargılı, kürk kenarlı bir pelerine sarınmış |
| 12 | Dümenci | Adı yok; geleneğe göre Worthington Whittredge poz vermiş | Kıçta, yeşil av gömleği, kürk şapka ve boncuklu bir çantayla |
| 13 | Yıldız | Sabah yıldızı ya da onun bir simgesi | Sol üstte, bulutların arasından görünüyor |
| 14 | Ordunun geri kalanı | Tekneler, atlar ve toplar | Sağda arka planda, nehri geçerek takip ediyorlar |
Oturması gereken general

Bir numarayla başlayın, çünkü Leutze bütün tabloyu onu gösterecek şekilde kurdu. George Washington teknenin ortasının biraz önünde duruyor; sol dizi bir oturağın üstünde, sağ eli kılıcının kabzasında, yüzü gökyüzündeki tek açık ışık alanını yakalıyor. Kırk dört yaşında. 1776 Noel’inden bir hafta önce kardeşine yazdığı mektupta “oyunun neredeyse bittiğini” düşündüğünü söylemişti. Ordusu New York’tan kovulmuş, New Jersey boyunca kovalanmıştı ve askerlerin çoğunun hizmet süresi yılın son günü doluyordu.
Ardından geçiş geldi. 25 Aralık 1776 gecesi yaklaşık iki bin dört yüz adam Delaware’in Pennsylvania yakasındaki McConkey’s Ferry’de toplandı ve kar ve sulu sepken fırtınasında karşıya geçti. Planlanandan saatler sonra karaya çıktılar, karanlıkta yaklaşık on dört kilometre yürüdüler ve sabah saat sekiz civarında Trenton’daki Hessen garnizonuna saldırdılar. Aşağı yukarı dokuz yüz Hessenli esir alındı. Küçük bir muharebeydi ama etkisi çok büyük oldu.
Şimdi gelelim soruna. Buzlu bir nehirde küçük bir kayıkta böyle ayakta duran bir adam suya düşerdi. Fischer’ın yaptığı savunma şu: gerçek tekneler hiç de küçük kayıklar değildi. Bunlar Durham tekneleriydi; demir cevheri taşımak için yapılmış, yüksek kenarlı ve yaklaşık 2,4 metre genişliğinde, uzun, düz tabanlı yük tekneleri. Dibinde buz gibi su çalkalanan böyle teknelerde ayakta durmak en mantıklısıydı. Yani duruş göründüğü kadar saçma değil. Kurgu olan, onu çevreleyen tekne.
James Monroe ve henüz var olmayan bayrak
Washington’ın arkasında, bir direği iki eliyle kavramış olan iki numara. Erken bir sergi kataloğu onu Teğmen James Monroe olarak tanımladı ve isim yerleşti. Aralık 1776’da Monroe on sekiz yaşındaydı, 3. Virginia Alayı’nda subaydı ve gerçekten de Trenton’daydı. Generalin uzak bir kuzeni olan Yüzbaşı William Washington komutasındaki bir öncü birlikle geçti ve saldırı sırasında omzundan vuruldu. Bir tüfek mermisi atardamarını kesti ve kan kaybından ölmesine ramak kaldı. Kırk yıl sonra başkan oldu. Bilindiği kadarıyla generalin teknesinde değildi.
Elindeki bayrak, tablonun en ünlü hatası. Mavi zemin üzerinde daire şeklinde on üç yıldızlı Yıldızlar ve Çizgiler bayrağı bu. Bu tasarım 1776 Noel gecesi yoktu. Kıta Kongresi on üç çizgili ve on üç yıldızlı bir bayrağı ancak 14 Haziran 1777’de, altı ay sonra kabul etti.
Leutze bayrağı yine de istedi. Tablodaki en büyük tek biçim o, ve düz dalgalanmıyor. Bükülmüş, yarı sarılı, hâlâ kaldırılıyor. Ulus bir fırtınanın ortasında ayağa kaldırılıyor ve henüz tamamlanmış değil.
Üç numara, bayrağın altındaki kürk şapkalı ve açık renk av gömlekli adam, Monroe’nun bayrağı sabit tutmasına yardım ediyor. Adı yok. Görevi, bayrağı kürek çeken adamlara bağlamak.
İskoç ve pruvadaki kürekçi

Dört numara pruvanın en ucunda; bir ayağını küpeştenin dışına dayamış, buza bir sırık saplıyor. Kürk bir şapka ve uzun yeşil bir palto giyiyor. Fischer, pruvadaki ve kıçtaki adamları “sert yüzlü batılı tüfekçiler” olarak adlandırıyor: ordunun keskin nişancıları olan taşra avcıları.
Beş numara, önde kürek çeken, tepesinde kırmızı ponpon olan mavi şapkalı genç adam. Bu bir İskoç beresi ve Fischer onu İskoçya’dan yeni gelmiş bir göçmen olarak okuyor. 1816’da Schwäbisch Gmünd’de doğan ve çocukken Amerika’ya getirilen Leutze de bir göçmendi ve ulusal teknenin önüne bir yeni geleni oturtuyor.
Altı numara İskoç’un yanında oturuyor, küreğine yükleniyor ve insanların en çok sorduğu figür o. Geniş bir şapka ve Fischer’ın New England’lı bir denizcinin kısa katranlı ceketi olarak tarif ettiği giysiyi giyiyor. Siyahi. Fischer bu konuda açık: Teknede bir Afrikalı Amerikalının bulunması tesadüf değildi, çünkü Leutze güçlü bir kölelik karşıtıydı.
Yüz yılı aşkın süredir bu adama Prince Whipple deniyor. Prince Whipple gerçek bir kişiydi. New Hampshire’lı köleleştirilmiş bir adamdı, Bağımsızlık Bildirgesi’ni imzalayanlardan William Whipple’ın elindeydi, savaşta gerçekten hizmet etti ve özgürlüğüne kavuştu. Onun Washington’la birlikte nehri geçtiği fikri, bunu tablo bitirildikten bir yıl sonra, 1852’de yayımlayan kölelik karşıtı yazar William Cooper Nell’e dayanıyor. Leutze’nin Prince Whipple’ın adını hiç duyduğuna dair bir işaret yok; onu köleleştiren William Whipple da o aralık ayında Delaware’de değil, Kıta Kongresi’yle birlikte Baltimore’daydı. Fischer, tüm kanıtların Prince Whipple’ın teknede olmadığını gösterdiği sonucuna varıyor.
Kanıtların desteklediği şey efsaneden daha iyi. Fischer, adamın kıyafetinin onu John Glover’ın Marbleheadlılarından biri olarak işaretlediğini savunuyor: o gece orduyu kürekle karşıya geçiren, balıkçı ve denizcilerden oluşan Massachusetts alayı. Glover’ın alayı karışıktı; siyahi ve beyaz denizciler birlikte hizmet ediyordu. Yani katranlı ceketli adam bir efsaneden daha doğru bir şey: onlar olmasa kimsenin New Jersey’ye ulaşamayacağı isimsiz denizcilerden biri.
Kırmızılı kürekçi ve Leutze’nin ortaya yerleştirdiği insanlar
Yedi numara Washington’ın hemen altında, koyu bir pelerinin içinde yarı gizli, sorguçlu siyah deri bir miğfer takmış oturuyor. Kimliği hiçbir zaman ikna edici biçimde belirlenmedi. Miğfer bir süvari başlığına benziyor ve belki Leutze’nin kastettiği yalnızca buydu: bir asker türü daha.

Sekiz numara teknedeki en tuhaf figür. Teknenin ortasında, bir küreği var gücüyle çeken, bol kırmızı bir ceket giymiş, uzun kahverengi saçları pürüzsüz, aşağı eğik bir yüzün üzerine savrulan biri var. Fischer buna “androjen bir figür” diyor ve erkek kıyafetleri içinde bir kadın olabileceğini ekliyor. Leutze bir anahtar bırakmadı. Bildiğimiz şu: kadınlar gerçekten de Kıta Ordusu’nu izledi ve orduda hizmet etti, bazı tarihçiler de ordunun erzak listelerindeki kadınlara dikkat çekiyor. Leutze çok genç bir adamı kastetmiş olabilir ya da tam da yüze bakarken hissettiğiniz belirsizliği.
Kırmızılı kürekçinin arkasında, dokuz numara kırmızı yakalı bir ceket giymiş, siyah şapkasını rüzgâra karşı sıkıca tutan kır saçlı bir adam. Bir subaya benziyor. 1853 tarihli bir sergi kataloğuna dayanan bazı kaynaklar, tabloda küpeşteden eğilen General Nathanael Greene’in ve oturmuş, şapkasını tutan Albay Edward Hand’in bulunduğunu söylüyor. O katalog haklıysa bu Hand olabilir. Makul bir okuma, ama kesin değil.
On ve on bir numaralar, Fischer’ın Pennsylvania ve New Jersey’li çiftçileri; battaniyeden paltolar ve geniş kenarlı şapkalar içindeler. Biri dik tuttuğu bir silahı taşıyor; Fischer bunu bir köylünün çift namlulu av tüfeği olarak tanımlıyor. Daha derinde, gölgede kalan diğerinin başı şapkasının altında bir sargıyla sarılı ve Fischer’ın deyişiyle çok hasta görünüyor. Bunlar milisler, çiftliklerinden birkaç haftalığına gelen adamlar. Teknenin bu kısmında kimse poz vermiyor.
On iki numara kıçtaki dümenci, gözün ulaştığı son figür. Kürk bir şapka, yeşil bir av gömleği, tozluklar ve gövdesinden çapraz geçen bir kayışta saçaklı, boncuklu bir çanta taşıyor. Bazı yazarlar kıyafetini Yerli Amerikan kıyafeti olarak okuyor. Fischer onu, teknenin her iki ucunda birer tane olan iki batılı tüfekçiden ikincisi olarak görüyor. Whittredge’in kendi anıları da dahil çoğu anlatıya göre bu, onun ikinci model oluşuydu: Washington olarak poz veren adam, generalin teknesini rotasında tutan adam olarak da poz verdi.
Hepsini toplayınca tekne, Leutze’nin izleyicilerine göstermek istediği ülkenin bir örnekliği oluyor: bir Virginia plantasyon sahibi, ergen bir subay, sınır insanları, bir İskoç, New England’lı siyahi bir denizci, çiftçiler, bir yaralı ve belki bir kadın olan bir figür. Fischer fikri tek bir cümlede özetliyor: hepsi aynı teknedeydi.
Yanlış nehir, yanlış saat, yanlış buz

Washington Delaware’i Geçerken tablosunun ünlü hatalarını sıralamaya değer, çünkü her biri bir tercih olarak çıkıyor karşımıza.
Saat yanlış. Geçiş karanlıkta, akşamın erken saatlerinden gece saat üç sularına kadar, bir fırtınanın içinde yapıldı. Leutze ise ilk ışığı resmediyor; karşı kıyının üstünde gökyüzü açılıyor. Sol üst köşede, on üç numarada, bulutların arasından tek parlak bir yıldız beliriyor. Fischer buna “kehanet yıldızı” diyor. Bu, günün bir saati olarak değil, bir vaat olarak şafak.
Nehir yanlış. Leutze Düsseldorf’ta çalışıyordu ve arkasında alçak tepeler olan geniş nehir, McConkey’s Ferry’deki dar Delaware’den çok Ren’e benziyor. Buz da yanlış ya da en azından abartılı. Eleştirmenler, gerçek nehir buzunun akıntıyla aşınıp düzleşeceğini, ön plandakiler gibi camsı bloklar halinde yığılmayacağını söyledi. O camsı bloklar, bunun ne kadar zor olduğunu size göstermek için orada.
Generalin teknesinin arkasında, on dört numarada, başka tekneler adamları, şaha kalkan atları ve topları taşıyor. Gerçek geçişte on sekiz sahra topu atlarıyla birlikte nehrin karşısına geçirildi. Hiç değilse o kısım doğru.
Hataların tabloyu batırmamasının nedeni şu. Leutze onu 1848 devrimleri Almanya’nın dört bir yanında başarısız olduktan sonra tasarladı ve Avrupalı liberallere başarılı bir devrimin neye benzediğini göstermek istedi: çaresiz, doğaçlama, korkunç bir havada sıradan insanlar tarafından yapılmış. Fischer’ın hükmü şu: eleştirmenler bazı ayrıntılarda haklıydı, ama tablodaki büyük fikirler tarihe sadık.
İki kez boyandı: Bremen yangını ve Atlantik’i geçen kopya
Met’teki tablo ilk versiyon değil. Leutze 1850’de tam boyutlu bir tuval bitirdi ve 5 Kasım 1850’de atölyesinde çıkan bir yangın ona zarar verdi. Hasarlı tablo onarıldı ve sonunda kuzey Almanya’daki Bremen Kunsthalle’ye gitti. İkinci Dünya Savaşı sırasında, Müttefik bombardımanı şehri vurduğunda yok oldu. Çoğu kaynak kaybını 1942’deki bir hava saldırısına tarihlendiriyor.
O tuval daha onarılmadan Leutze, yardımcılarıyla birlikte ikinci, tam boyutlu bir kopyaya başladı. Whittredge daha sonra gökyüzünün geniş bölümlerini bütün gece süren bir çalışmada boyadığını hatırlıyordu. New York’taki, bu ikinci versiyon. Ekim 1851’de Broadway’de, Stuyvesant Enstitüsü’nde sergilendi ve elli binden fazla kişi onu görmeye geldi. İş insanı Marshall O. Roberts onu on bin dolara satın aldı; bu, o dönem bir Amerikan tablosu için olağanüstü bir fiyattı. 1897’de John Stewart Kennedy onu Met’e bağışladı.
Bir de çok daha küçük bir versiyon var; Leutze’nin atölyesinde bir gravür için model olarak, anlaşılan genç Eastman Johnson’ın yardımıyla yapıldı. Yıllarca Beyaz Saray’ın Batı Kanadı’nda asılı kaldı, Winona’daki Minnesota Marine Art Museum’a gitti ve Mayıs 2022’de Christie’s’te kırk beş milyon dolara satıldı.
Tepesinde kartal olan çerçeve

Yirminci yüzyılın büyük bölümünde tablo sade bir çerçeve içinde asılı kaldı. Sonra, 2007’de, Met küratörü Carrie Rebora Barratt New-York Historical Society’de bir albüme göz atarken Mathew Brady’nin 1864 tarihli bir fotoğrafını buldu. Fotoğraf, tabloyu Birlik askerleri yararına düzenlenen bir New York fuarında, tepesinde oyma bir kartal olan yaldızlı bir çerçeve içinde gösteriyordu.
Met, çerçeveyi bu fotoğraftan yola çıkarak Eli Wilner and Company’ye yeniden yaptırdı. Yalnızca oymalı tepelik yaklaşık 4,3 metre genişliğinde: bayraklar, mızraklar, bir davul ve bir kalkan üzerinde kanatlarını açmış bir kartal ve Henry Lee’nin Washington için yaptığı cenaze konuşmasından alıntı taşıyan bir kurdele: savaşta birinci, barışta birinci ve vatandaşlarının kalbinde birinci. Tablo ve yeni çerçevesi, Met’in yenilenen Amerikan Kanadı galerileri Ocak 2012’de yeniden açıldığında tekrar sergilenmeye başladı.
Washington Delaware’i Geçerken hakkında sık sorulan sorular
Washington Delaware’i Geçerken tablosunda teknede kimler var?
George Washington ve yaklaşık bir düzine kişi daha. Gelenek, bayraklı genç subayı James Monroe olarak adlandırıyor. Geri kalanlar portre değil tip: tüfekçiler, çiftçiler, İskoç bir göçmen, siyahi bir denizci ve belki bir kadın olan kırmızılı bir kürekçi.
Washington Delaware’i Geçerken tablosu nerede?
Tablo New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nde, Amerikan Kanadı’nda, 760 numaralı galeride. Müze 1897’den beri ona sahip.
Washington Delaware’i Geçerken tablosu ne kadar büyük?
149’a 255 inç, yani 378,5’e 647,7 santimetre. Çerçevesiz olarak yaklaşık 3,8 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 6,5 metre genişliğinde.
Teknedeki siyahi adam Prince Whipple mı?
Muhtemelen hayır. Whipple hikâyesi ilk kez tablo bittikten sonra, 1852’de yayımlandı ve tarihçi David Hackett Fischer, Prince Whipple’ın geçişte bulunmadığı sonucuna vardı. Figür büyük olasılıkla John Glover’ın Marbleheadlı denizcilerinden biri olarak düşünülmüş; bu alayda siyahi denizciler de vardı.
Washington Delaware’i Geçerken tablosundaki tarihi hatalar neler?
Yıldızlar ve Çizgiler bayrağı Haziran 1777’ye kadar kabul edilmemişti, geçiş gece bir fırtınada yapıldı, gerçek tekneler büyük Durham tekneleriydi ve nehir Ren’e benziyor. Bunların çoğu bilgisizlik değil, bilinçli tercihlerdi.
Met’te nelere bakmalı

Washington Delaware’i Geçerken, Met’in Beşinci Cadde’deki binasının ikinci katında, Amerikan Kanadı’nın 760 numaralı galerisinde asılı. Met çarşambaları kapalı, cuma ve cumartesi akşamları geç saate kadar açık; ama saatler ve bilet fiyatları değişiyor, o yüzden gitmeden önce müzenin sitesine bakın. Galeri, bir reprodüksiyonla yapamayacağınız şeyi yapmanıza yetecek kadar uzun: tabloya doğru yürümek.
Salonun öbür ucundan başlayın. Oradan bayrağı, generali, başının üstünde açılan ışığı görürsünüz, başka hiçbir şey görmezsiniz.
Sonra yavaşça ilerleyin ve teknenin insanlara ayrışmasına izin verin. İskoç’un kırmızı ponponunu bulun. Siyahi kürekçinin küreğindeki elini bulun. Kırmızılı kürekçinin yüzünü bulun. Bu mesafede, Chiaro açıkken Glover’ın Marbleheadlı denizcilerinin hikâyesi siz tam da katranlı ceketli adama bakarken çalar ve isimsiz figür herkesi karşıya geçiren kişi haline gelir.
Son olarak buzun dibine kadar gidin. Ön plandaki camsı ve yeşil bloklara bakın. Sonra yukarıya, sola, yıldıza bakın. Leutze zorluğu ve umudu karşı köşelere koydu.
Kalabalık bir tabloyu kişi kişi okumayı seviyorsanız, aynı yaklaşım Delacroix’nın, bir ulusun kesitini resmeden bir başka devrim tablosu olan Halka Önderlik Eden Özgürlük için de, parayı ödeyenlerin en iyi yerleri kaptığı Rembrandt’ın Gece Nöbeti için de işe yarar. David’in Napolyon’un Taç Giyme Töreni ise bir ressamın, hiç bulunmadıkları tarihi bir ana insanları yerleştirdiğinde ne olduğunu gösteriyor. Serinin tamamı Ünlü Tablolar, Tüm Figürler Tek Tek: 11 Başyapıtta Kim Kimdir? yazısında toplanmış durumda. Sitemizdeki Met sayfasında da müzenin geri kalanıyla birlikte Leutze’nin tablosu sesli bir durak olarak yer alıyor.
Sandığın üstündeki arkadaş Whittredge, kendisi de tanınmış bir manzara ressamı oldu ve 1910’a kadar yaşadı. Ömrünün geri kalanında kimsenin söyleyemeyeceği bir şeyi söyleyebildi: hem George Washington olmuştu hem de teknenin arkasında onu yönlendiren adam. Tekneye son bir kez bakın. General, içinde yapacak hiçbir işi olmayan tek kişi. Generali de canlandırmış olan adam dahil herkes, onu karşıya taşıyor.