
Ergens in 1850, in een atelier in Düsseldorf, trok een jonge Amerikaanse schilder, Worthington Whittredge, een geleend generaalsuniform aan en klom op een kist. Daar stond hij, één knie gebogen en de kin omhoog, terwijl zijn vriend Emanuel Leutze hem schilderde. Daarna, zo gaat het verhaal, trok hij andere kleren aan en poseerde hij nog een keer, nu als de man die de boot stuurt. Het meest Amerikaanse schilderij ooit is gemaakt in Duitsland, aan de Rijn, door een in Duitsland geboren kunstenaar die als model nam welke Amerikanen er toevallig in de stad waren.
Washington steekt de Delaware over is het schilderij waarmee Amerikaanse geschiedenisboeken de Amerikaanse Revolutie in beeld brengen, het beeld dat in duizend cartoons is geparodieerd. Het is ook gigantisch. Het doek in het Metropolitan Museum of Art is bijna 3,80 meter hoog en bijna 6,50 meter breed, en bijna niemand die het in een boek heeft gezien, kan zeggen wie er behalve de generaal in de boot zit. Er zitten zo’n twaalf mensen aan boord, en bijna elk van hen is gekozen om iets duidelijk te maken.
Washington steekt de Delaware over, de boot in één oogopslag

De nummers op de afbeelding komen overeen met deze legenda. Maar twee mensen in de boot hebben met enige zekerheid een naam, en zelfs die namen komen uit de overlevering en een vroege tentoonstellingscatalogus, niet uit iets wat Leutze op het doek schreef. De beschrijvingen van de anderen volgen de historicus David Hackett Fischer, die in zijn boek Washington’s Crossing de boot figuur voor figuur leest.
| # | Figuur | Wie het is | Waar je hem vindt |
|---|---|---|---|
| 1 | De generaal | George Washington, vierenveertig jaar oud | Staand in het midden, één knie opgetrokken, in een donkere mantel met rode voering |
| 2 | De vaandeldrager | Luitenant James Monroe, de latere vijfde president | Vlak achter Washington, met zijn handen om de vlaggenstok |
| 3 | De man bij de vlaggenstok | Naamloos; een grensbewoner met bontmuts en jachthemd | Onder de vlag, helpt hem tegen de wind in vast te houden |
| 4 | De schutter bij de boeg | Naamloos; een scherpschutter uit het westen | Helemaal links, duwt de boot met een boom van het ijs |
| 5 | De Schot | Naamloos; een pas aangekomen immigrant met een Balmoral-muts | Voorin, roeiend, in een blauwe muts met rode pompon |
| 6 | De zwarte roeier | Naamloos; vaak zonder bewijs in verband gebracht met Prince Whipple | Naast de Schot, in zeemansjas en met brede hoed |
| 7 | De man met de helm | Niet geïdentificeerd | Onder Washington, in donkere mantel en met leren helm |
| 8 | De roeier in het rood | Niet geïdentificeerd; mogelijk een vrouw | Midden rechts, trekt aan een riem, lang wapperend haar |
| 9 | De officier die zijn hoed vasthoudt | Niet met zekerheid geïdentificeerd | Achter de roeier in het rood, een grijze man in een jas met rode opslagen |
| 10 | De boer | Naamloos; een boer uit Pennsylvania of New Jersey | Breedgerande hoed, dekenjas, een rechtop gehouden geweer |
| 11 | De gewonde | Naamloos | Hoofd in het verband, gehuld in een mantel met bontrand |
| 12 | De stuurman | Naamloos; volgens de overlevering stond Worthington Whittredge model | Achtersteven, in groen jachthemd, bontmuts en tas met kralen |
| 13 | De ster | De morgenster, of een symbool daarvan | Linksboven, brekend door de wolken |
| 14 | De rest van het leger | Boten, paarden en artillerie | Rechts op de achtergrond, ze volgen over de rivier |
De generaal die eigenlijk zou moeten zitten

Begin bij nummer één, want Leutze bouwde het hele schilderij zo dat het naar hem wijst. George Washington staat net voor het midden van de boot, zijn linkerknie op een roeibank, zijn rechterhand op het gevest van zijn sabel, zijn gezicht in het enige heldere stukje licht aan de hemel. Hij is vierenveertig. Een week voor Kerstmis 1776 had hij zijn broer geschreven dat hij dacht dat ‘het spel zo goed als uit is’. Zijn leger was uit New York verdreven en dwars door New Jersey achternagezeten, en de meeste dienstverbintenissen liepen op de laatste dag van het jaar af.
Wat er toen gebeurde, was de oversteek. In de nacht van 25 december 1776 verzamelden zich zo’n 2.400 man bij McConkey’s Ferry aan de Pennsylvaanse kant van de Delaware en staken over in een storm van sneeuw en natte sneeuw. Ze landden uren achter op schema, marcheerden negen mijl, zo’n 14 kilometer, in het donker, en vielen rond acht uur ‘s ochtends het Hessische garnizoen in Trenton aan. Ongeveer 900 Hessen werden krijgsgevangen gemaakt. Het was een kleine slag met een heel groot effect.
Nu het probleem. Een man die zo in een klein roeibootje op een ijskoude rivier staat, zou overboord slaan. De verdediging, die Fischer voert, is dat de echte boten helemaal geen kleine roeiboten waren. Het waren Durham-boten, lange, platbodemde vrachtschuiten gebouwd om ijzererts te vervoeren, met hoge zijwanden en een breedte van zo’n tweeënhalve meter. In zulke boten, met ijskoud water dat over de bodem klotste, was staan het verstandigste wat je kon doen. De pose is dus minder absurd dan ze lijkt. Het verzonnen deel is de boot eromheen.
James Monroe en de vlag die nog niet bestond
Achter Washington, de stok met beide handen vast, staat nummer twee. Een vroege tentoonstellingscatalogus noemde hem luitenant James Monroe, en die naam bleef hangen. In december 1776 was Monroe achttien, officier in het 3e Virginia-regiment, en hij was echt in Trenton. Hij stak over met een voorhoede onder kapitein William Washington, een verre neef van de generaal, en tijdens de aanval werd hij in zijn schouder geschoten. Een musketkogel raakte een slagader en hij bloedde bijna dood. Veertig jaar later was hij president. Voor zover bekend zat hij niet in de boot van de generaal.
De vlag die hij vasthoudt, is de beroemdste fout van het schilderij. Het is de Stars and Stripes, met dertien sterren in een cirkel op een blauw veld. Dat ontwerp bestond in de kerstnacht van 1776 nog niet. Het Continentale Congres nam pas op 14 juni 1777, zes maanden later, een vlag met dertien strepen en dertien sterren aan.
Leutze wilde de vlag toch. Het is de grootste afzonderlijke vorm op het schilderij, en hij wappert niet recht. Hij is gedraaid, half opgerold, nog bezig omhoog te gaan. De natie wordt in een storm overeind gezet, en ze is nog niet af.
Nummer drie, de man onder de vlag met bontmuts en licht jachthemd, helpt Monroe hem stil te houden. Hij heeft geen naam. Zijn taak is de vlag te verbinden met de mannen die roeien.
De Schot en de roeier bij de boeg

Nummer vier staat helemaal voorop, met één voet over de rand gezet, en ramt een boom in het ijs. Hij draagt een bontmuts en een lange groene jas. Fischer noemt de mannen bij boeg en achtersteven ‘hardgezichtige scherpschutters uit het westen’, de jagers uit het achterland die de scherpschutters van het leger waren.
Nummer vijf is de jonge man die voorin roeit, met een blauwe muts met een rode pompon erop. Dat is een Schotse muts, en Fischer ziet in hem een pas aangekomen Schotse immigrant. Leutze, in 1816 geboren in Schwäbisch Gmünd en als kind naar Amerika meegenomen, was zelf een immigrant, en hij zet een nieuwkomer vooraan in de boot van de natie.
Nummer zes zit naast de Schot, leunend in zijn riem, en hij is de figuur naar wie mensen het vaakst vragen. Hij draagt een brede hoed en wat Fischer beschrijft als het korte geteerde jasje van een zeeman uit New England. Hij is zwart. Fischer zegt het zonder omwegen: dat er een Afro-Amerikaan in de boot zit, was geen toeval, want Leutze was een overtuigd abolitionist.
Al meer dan een eeuw wordt deze man Prince Whipple genoemd. Prince Whipple heeft echt bestaan. Hij was een tot slaaf gemaakte man uit New Hampshire, in bezit van William Whipple, een van de ondertekenaars van de Onafhankelijkheidsverklaring, en hij diende inderdaad in de oorlog en werd vrijgelaten. Het idee dat hij met Washington overstak, gaat terug op de abolitionistische schrijver William Cooper Nell, die het in 1852 publiceerde, een jaar nadat het schilderij af was. Niets wijst erop dat Leutze ooit van Prince Whipple had gehoord, en William Whipple, zijn eigenaar, zat die december met het Continentale Congres in Baltimore, niet aan de Delaware. Fischer concludeert dat al het bewijs zegt dat Prince Whipple niet in de boot zat.
Wat het bewijs wel ondersteunt, is beter dan de legende. Fischer betoogt dat de kleding van de man hem kenmerkt als een van John Glovers mannen uit Marblehead, het regiment van vissers en zeelieden uit Massachusetts dat het leger die nacht overroeide. Glovers regiment was gemengd, zwarte en witte zeelieden dienden er samen. De man in het geteerde jasje is dus iets nauwkeurigers dan een legende: een van de naamloze zeelieden zonder wie niemand New Jersey had gehaald.
De roeier in het rood, en de mensen die Leutze in het midden zette
Nummer zeven zit vlak onder Washington, half verborgen in een donkere mantel, met een zwarte leren helm met kam. Hij is nooit overtuigend geïdentificeerd. De helm lijkt op het hoofddeksel van een cavalerist, en misschien bedoelde Leutze niet meer dan dat: nog een soort soldaat.

Nummer acht is de vreemdste figuur aan boord. Midden in de boot trekt iemand in een wijde rode jas hard aan een riem, met lang bruin haar dat over een glad, neergeslagen gezicht waait. Fischer noemt dit ‘een androgyne figuur’ en voegt eraan toe dat het een vrouw in mannenkleren zou kunnen zijn. Leutze liet geen legenda na. Wat we weten, is dat vrouwen het Continentale Leger volgden en dienden, en dat sommige historici wijzen op vrouwen op de rantsoenlijsten. Leutze bedoelde misschien een heel jonge man, of precies de dubbelzinnigheid die je voelt als je naar het gezicht kijkt.
Achter de roeier in het rood houdt nummer negen, een grijze man in een jas met rode opslagen, zijn zwarte hoed vast tegen de wind. Hij ziet eruit als een officier. Sommige verslagen, die zich beroepen op een tentoonstellingscatalogus uit 1853, zeggen dat op het schilderij generaal Nathanael Greene over de rand leunt en kolonel Edward Hand zit en zijn hoed vasthoudt. Als die catalogus klopt, zou dit Hand kunnen zijn. Het is een redelijke lezing, geen zekere.
Nummers tien en elf zijn Fischers boeren uit Pennsylvania en New Jersey, in dekenjassen en met breedgerande hoeden. De een houdt een geweer rechtop, dat Fischer herkent als het dubbelloops jachtgeweer van een plattelander. De ander, dieper in de schaduw, heeft onder zijn hoed een verband om zijn hoofd en ziet er, in Fischers woorden, erg ziek uit. Dit is de militie, mannen die voor een paar weken tegelijk van hun boerderijen kwamen. In dit deel van de boot poseert niemand.
Nummer twaalf is de stuurman op de achtersteven, de laatste figuur waar je uitkomt. Hij draagt een bontmuts, een groen jachthemd, beenkappen en een tas met franjes en kralen aan een riem schuin over zijn lichaam. Sommige schrijvers lezen zijn kleding als inheems-Amerikaans. Fischer ziet hem als de tweede van de twee scherpschutters uit het westen, één aan elk uiteinde van de boot. Volgens de meeste verslagen, ook Whittredges eigen herinneringen, was dit zijn tweede beurt als model: de man die voor Washington poseerde, poseerde ook voor de man die de boot van de generaal op koers houdt.
Tel alles bij elkaar op en de boot is een staalkaart van het land dat Leutze zijn kijkers wilde laten zien: een planter uit Virginia, een tienerofficier, grensbewoners, een Schot, een zwarte zeeman uit New England, boeren, een gewonde en een figuur die een vrouw zou kunnen zijn. Fischer vat het idee samen in één zin: ze zaten allemaal in hetzelfde schuitje.
De verkeerde rivier, het verkeerde uur, het verkeerde ijs

De beroemde fouten in Washington steekt de Delaware over zijn het opsommen waard, omdat elk ervan een keuze blijkt te zijn.
Het tijdstip klopt niet. De oversteek vond plaats in het donker, van de vroege avond tot ongeveer drie uur ‘s nachts, in een storm. Leutze schildert het eerste licht, met een opklarende hemel boven de overkant. Linksboven in de hoek, bij nummer dertien, breekt één heldere ster door de wolken. Fischer noemt hem een ‘profetische ster’. Dit is de dageraad als belofte, niet als tijdstip.
De rivier klopt niet. Leutze schilderde in Düsseldorf, en de brede rivier met de lage heuvels erachter lijkt veel meer op de Rijn dan op de smalle Delaware bij McConkey’s Ferry. Het ijs klopt ook niet, of het is op zijn minst overdreven. Critici hebben opgemerkt dat echt rivierijs door de stroming glad zou zijn gesleten, niet opgestapeld in glazige blokken zoals die op de voorgrond. Die glazige blokken staan er om te laten zien hoe zwaar dit was.
Achter de boot van de generaal, bij nummer veertien, vervoeren andere boten mannen, steigerende paarden en kanonnen. Bij de echte oversteek gingen achttien veldkanonnen met hun paarden de rivier over. Dat deel klopt in elk geval.
En daarom laten de fouten het schilderij niet zinken. Leutze bedacht het nadat de revoluties van 1848 in heel Duitsland waren mislukt, en hij wilde Europese liberalen laten zien hoe een geslaagde revolutie eruit had gezien: wanhopig, geïmproviseerd, gemaakt door gewone mensen in vreselijk weer. Fischers oordeel is dat de critici op sommige details gelijk hadden, maar dat de grotere ideeën van het schilderij trouw zijn aan de geschiedenis.
Twee keer geschilderd: de brand, Bremen en de kopie die de Atlantische Oceaan overstak
Het schilderij in het Met is niet de eerste versie. Leutze voltooide in 1850 een doek op ware grootte, en op 5 november 1850 raakte het beschadigd bij een brand in zijn atelier. Het beschadigde schilderij werd gerestaureerd en kwam uiteindelijk in de Kunsthalle in Bremen, in Noord-Duitsland. Het werd in de Tweede Wereldoorlog vernietigd, toen geallieerde bommen de stad troffen. De meeste bronnen dateren het verlies op een luchtaanval in 1942.
Nog voor dat doek gerestaureerd was, begon Leutze met zijn assistenten aan een tweede replica op ware grootte. Whittredge herinnerde zich later dat hij grote delen van de lucht in één nachtelijke sessie had geschilderd. Die tweede versie is die in New York. In oktober 1851 werd hij aan Broadway tentoongesteld, in het Stuyvesant Institute, en meer dan 50.000 mensen kwamen kijken. De zakenman Marshall O. Roberts kocht hem voor 10.000 dollar, destijds een buitengewone prijs voor een Amerikaans schilderij. In 1897 schonk John Stewart Kennedy hem aan het Met.
Er is ook een veel kleinere versie, gemaakt in Leutzes atelier als voorbeeld voor een gravure, kennelijk met hulp van een jonge Eastman Johnson. Die hing jarenlang in de West Wing van het Witte Huis, ging naar het Minnesota Marine Art Museum in Winona en werd in mei 2022 bij Christie’s verkocht voor 45 miljoen dollar.
De lijst met een adelaar erbovenop

Het grootste deel van de twintigste eeuw hing het schilderij in een eenvoudige lijst. Toen, in 2007, bladerde Met-conservator Carrie Rebora Barratt door een album bij de New-York Historical Society en vond een foto van Mathew Brady uit 1864. Die liet het schilderij zien op een New Yorkse beurs voor soldaten van de Unie, in een vergulde lijst met een gesneden adelaar erbovenop.
Het Met liet de lijst aan de hand van die foto opnieuw maken door Eli Wilner and Company. Alleen de gesneden bekroning is al ruim vier meter breed: een adelaar met gespreide vleugels boven vlaggen, pieken, een trommel en een schild, met een lint dat Henry Lees lijkrede voor Washington citeert: de eerste in oorlog, de eerste in vrede en de eerste in de harten van zijn landgenoten. Het schilderij en zijn nieuwe lijst waren weer te zien toen de gerenoveerde zalen van de American Wing van het Met in januari 2012 heropenden.
Veelgestelde vragen over Washington steekt de Delaware over
Wie zitten er in de boot op Washington steekt de Delaware over?
George Washington en zo’n twaalf anderen. Volgens de overlevering is de jonge officier met de vlag James Monroe. De rest zijn types, geen portretten: scherpschutters, boeren, een Schotse immigrant, een zwarte zeeman en een roeier in het rood die een vrouw zou kunnen zijn.
Waar hangt Washington steekt de Delaware over?
Het schilderij hangt in het Metropolitan Museum of Art in New York, in de American Wing, zaal 760. Het museum bezit het sinds 1897.
Hoe groot is het schilderij Washington steekt de Delaware over?
Het is 378,5 bij 647,7 centimeter, of 149 bij 255 inch. Dat is bijna 3,80 meter hoog en bijna 6,50 meter breed, zonder lijst.
Is de zwarte man in de boot Prince Whipple?
Waarschijnlijk niet. Het Whipple-verhaal werd voor het eerst gepubliceerd in 1852, toen het schilderij al af was, en de historicus David Hackett Fischer concludeerde dat Prince Whipple niet bij de oversteek was. De figuur is eerder bedoeld als een van John Glovers zeelieden uit Marblehead, een regiment waarin ook zwarte zeelieden dienden.
Wat klopt er historisch niet aan Washington steekt de Delaware over?
De Stars and Stripes werd pas in juni 1777 aangenomen, de oversteek vond ‘s nachts in een storm plaats, de echte boten waren grote Durham-boten en de rivier lijkt op de Rijn. Het meeste daarvan waren bewuste keuzes, geen onwetendheid.
Waar je op let in het Met

Washington steekt de Delaware over hangt in zaal 760 van de American Wing, op de eerste verdieping van het Met-gebouw aan Fifth Avenue. Het Met is op woensdag gesloten en op vrijdag en zaterdag langer open, maar openingstijden en prijzen veranderen, dus kijk voor je gaat op de website van het museum. De zaal is lang genoeg om te doen wat met een reproductie niet kan: ernaartoe lopen.
Begin aan het andere eind van de zaal. Vandaar zie je de vlag, de generaal, het licht dat boven zijn hoofd doorbreekt, en verder niets.
Loop dan langzaam naar voren en laat de boot uiteenvallen in mensen. Zoek de rode pompon van de Schot. Zoek de hand van de zwarte roeier op zijn riem. Zoek het gezicht van de roeier in het rood. Op deze afstand, met Chiaro aan, hoor je het verhaal van Glovers zeelieden uit Marblehead terwijl je recht naar de man in het geteerde jasje kijkt, en wordt de naamloze figuur degene die iedereen heeft overgezet.
Ga ten slotte vlak bij het ijs staan. Kijk naar de blokken op de voorgrond, glazig en groen. Kijk dan linksboven naar de ster. Leutze zette het zware deel en de hoop in tegenovergestelde hoeken.
Als je een vol schilderij graag persoon voor persoon leest, werkt dezelfde aanpak voor De Vrijheid leidt het volk van Delacroix, nog een revolutie geschilderd als dwarsdoorsnede van een natie, en voor Rembrandts Nachtwacht, waar de mannen die betaalden de beste plekken kregen. Davids De kroning van Napoleon laat zien wat er gebeurt als een schilder mensen in een historisch moment zet waarbij ze nooit aanwezig waren. De hele serie staat bij elkaar in Beroemde schilderijen, elke figuur benoemd. En de pagina van het Met op onze site heeft Leutzes schilderij als audiostop, samen met de rest van het museum.
Whittredge, de vriend op de kist, werd zelf een bekend landschapsschilder en leefde tot 1910. De rest van zijn leven kon hij iets zeggen wat niemand anders kon: hij was zowel George Washington geweest als de man achter in de boot die hem stuurde. Kijk nog één keer naar de boot. De generaal is de enige man erin die niets te doen heeft. Alle anderen, ook de man die de generaal er even bij speelde, brengen hem naar de overkant.