
Το 1659, ένας ηλικιωμένος έμπορος υφασμάτων ονόματι Γιαν Πίτερσεν Μπρόνκχορστ μπήκε σε ένα συμβολαιογραφείο στο Άμστερνταμ και κατέθεσε ενόρκως πόσο είχε κοστίσει η Νυχτερινή Περίπολος, το πορτρέτο του λόχου του από τον Ρέμπραντ φαν Ράιν. Δεκαεπτά χρόνια νωρίτερα, είπε, ο ίδιος και οι άλλοι άντρες του λόχου είχαν ζωγραφιστεί από τον Ρέμπραντ, «όντας δεκαέξι τον αριθμό», και ο καθένας είχε πληρώσει περίπου εκατό φιορίνια, «ο ένας λίγο περισσότερα, ο άλλος λίγο λιγότερα, ανάλογα με τη θέση που είχε σε αυτό». Ο Μπρόνκχορστ κατέθετε υπέρ του κηδεμόνα του Τίτους, του γιου του Ρέμπραντ. Και ήξερε καλά τι έλεγε όταν έλεγε ότι η θέση είχε σημασία. Στον πίνακα, είναι από τους πιο δύσκολους να τους βρεις.
Ο Ρέμπραντ τελείωσε τον πίνακα το 1642. Έχει ύψος σχεδόν τρεισήμισι μέτρα και πλάτος πάνω από τέσσερα, και κρέμεται στο τέλος της Αίθουσας Τιμής του Rijksmuseum σαν την Αγία Τράπεζα μιας κοσμικής εκκλησίας. Είναι επίσης ένα ομαδικό πορτρέτο πελατών που πλήρωσαν. Όταν τον κοιτάτε, κοιτάτε έναν λογαριασμό μοιρασμένο στα δεκαοκτώ, έναν μισθωμένο τυμπανιστή, ένα κορίτσι που κανείς δεν μπορεί να ονομάσει, έναν σκύλο δανεισμένο από τη χαλκογραφία κάποιου άλλου, έναν άντρα που ήταν ήδη νεκρός και, ίσως, ένα μάτι που ανήκει στον ίδιο τον ζωγράφο.
Η Νυχτερινή Περίπολος: το πλήθος του Ρέμπραντ με μια ματιά

Οι αριθμοί στην εικόνα αντιστοιχούν σε αυτόν τον πίνακα. Τα ονόματα στη δεύτερη στήλη προέρχονται από την ασπίδα που οι εικονιζόμενοι του Ρέμπραντ έβαλαν να ζωγραφιστεί στον πίνακα και από την αρχειακή έρευνα του ιστορικού του Άμστερνταμ Σ.Α.Κ. Ντούντοκ φαν Χέελ, που δημοσιεύτηκε στο Rijksmuseum Bulletin. Όπου μια ταύτιση είναι ερμηνεία και όχι βεβαιότητα, ο πίνακας το λέει.
| # | Μορφή | Ποιος είναι | Πού θα τον βρείτε |
|---|---|---|---|
| 1 | Ο λοχαγός | Φρανς Μπάνινγκ Κοκ, αργότερα δήμαρχος του Άμστερνταμ | Στο κέντρο, στα μαύρα με κόκκινη ζώνη, με το αριστερό χέρι απλωμένο |
| 2 | Ο υπολοχαγός | Βίλεμ φαν Ράιτενμπουρχ, άρχοντας του Βλάαρντινγκεν | Δίπλα του, σε ανοιχτό κίτρινο με λευκή ζώνη, κρατά μια τελετουργική λόγχη |
| 3 | Το κορίτσι στα χρυσά | Άγνωστη· ζωντανό έμβλημα του λόχου | Πίσω από τον λοχαγό, αριστερά, με μια νεκρή κότα κρεμασμένη στη μέση της |
| 4 | Ο σημαιοφόρος | Γιαν Βίσερ Κορνέλισεν | Πάνω αριστερά από το κέντρο, υψώνει τη σημαία του λόχου |
| 5 | Ένα μάτι και ένας μπερές | Ίσως ο ίδιος ο Ρέμπραντ | Κρυφοκοιτάζει ανάμεσα στον σημαιοφόρο και τον άντρα με το χρυσό κράνος |
| 6 | Ο μουσκετοφόρος στα κόκκινα | Συνήθως ταυτίζεται με τον Γιαν φαν ντερ Χέεντε | Αριστερά, ρίχνει μπαρούτι στην κάννη του |
| 7 | Ο μικρόσωμος μουσκετοφόρος που πυροβολεί | Δεν έχει ταυτιστεί | Ακριβώς πίσω από τον λοχαγό, με φύλλα βελανιδιάς στο κράνος |
| 8 | Ο μουσκετοφόρος που φυσά τη θυρίδα του | Γιαν Κλάασεν Λέιντεκερς | Πίσω από τον υπολοχαγό, με σκούρο κράνος |
| 9 | Ο λοχίας | Ρόμπαουτ Κεμπ | Δεξιά, με παλιομοδίτικο κολάρο-μυλόπετρα, δείχνει με το χέρι |
| 10 | Ο τυμπανιστής | Γιάκομπ Γιόρισζ, μισθωτός, δεν είναι στην ασπίδα | Τέρμα δεξιά, χτυπά το τύμπανο |
| 11 | Ο σκύλος | Δανεισμένος από μια χαλκογραφία | Κάτω δεξιά, γαβγίζει στο τύμπανο |
| 12 | Η ασπίδα | Δεκαοκτώ ονόματα των αντρών που πλήρωσαν | Ψηλά στην καμάρα, στο κέντρο |
| 13 | Το αγόρι με το μπαρούτι | Δεν έχει ταυτιστεί | Τέρμα αριστερά, τρέχει έξω από το κάδρο |
Ποιος είναι ποιος στη Νυχτερινή Περίπολο, ξεκινώντας από το χέρι
Ξεκινήστε από εκεί που θέλει ο Ρέμπραντ, από τους δύο άντρες που προχωρούν κατευθείαν προς το μέρος σας.
Ο Φρανς Μπάνινγκ Κοκ είναι ο λοχαγός. Φορά μαύρα, με φαρδύ δαντελένιο κολάρο και κόκκινη ζώνη στο στήθος, και είναι στη μέση μιας φράσης. Το αριστερό του χέρι έρχεται μπροστά, με την παλάμη ανοιχτή, σαν να μόλις είπε στον υπολοχαγό του να βάλει τον λόχο σε κίνηση. Η ασπίδα από πάνω του γράφει το όνομά του Banning Cocq, και έτσι το γράφουν και τα περισσότερα αγγλικά βιβλία. Γεννήθηκε το 1605, γιος ενός φαρμακοποιού που είχε έρθει στο Άμστερνταμ από τη Βρέμη, και έκανε καλό γάμο. Την εποχή του πίνακα ήταν άρχοντας του Πούρμερλαντ και του Ίλπενταμ, δύο μικρών φέουδων βόρεια της πόλης, και το 1650 έγινε ένας από τους δημάρχους του Άμστερνταμ. Του άρεσε τόσο αυτός ο πίνακας, που έβαλε να γίνει ένα αντίγραφό του σε ακουαρέλα για το οικογενειακό του λεύκωμα, το οποίο σήμερα βρίσκεται ως δάνειο στο τμήμα χαρακτικών του Rijksmuseum.
Ο Βίλεμ φαν Ράιτενμπουρχ είναι ο υπολοχαγός. Είναι ό,τι δεν είναι ο λοχαγός: ανοιχτόχρωμος εκεί που ο Κοκ είναι σκούρος, σε προφίλ εκεί που ο Κοκ σας κοιτά, ακούει εκεί που ο Κοκ μιλά. Φορά δερμάτινο χιτώνα κεντημένο με χρυσό, λευκή ζώνη και καπέλο με λευκό φτερό, και κρατά την παρτιζάνα, την κοντή τελετουργική λόγχη που ήταν το διακριτικό του βαθμού του υπολοχαγού.

Τώρα κοιτάξτε τον χιτώνα του υπολοχαγού, λίγο κάτω από τη μέση του. Υπάρχει μια σκιά πάνω του, και έχει το σχήμα του χεριού του λοχαγού. Είναι η λεπτομέρεια του πίνακα που αναφέρεται περισσότερο από κάθε άλλη, και κάνει δύο δουλειές ταυτόχρονα. Σας λέει από πού έρχεται το φως, από ψηλά και αριστερά. Και σπρώχνει το χέρι του λοχαγού προς τα εμπρός, έξω από τον καμβά και μέσα στον δικό σας χώρο. Σταθείτε μπροστά στο πρωτότυπο και το χέρι μοιάζει να κρέμεται στον αέρα μια πιθαμή μπροστά από τον πίνακα.
Πίσω από τους δύο αξιωματικούς, ο Ρέμπραντ έσπασε τους κανόνες του είδους. Τα παλαιότερα πορτρέτα πολιτοφυλακής παρέτασσαν τους άντρες σαν σε φωτογραφία ομάδας, ώστε κάθε πρόσωπο να παίρνει το μερίδιό του. Ο Ρέμπραντ σκηνοθέτησε μια στιγμή. Ο λόχος ξεχύνεται από μια σκοτεινή πύλη, έτοιμος να βαδίσει. Άνθρωποι γεμίζουν όπλα, υψώνουν σημαία, χτυπούν τύμπανο, φωνάζουν, δείχνουν, σκοντάφτουν ο ένας πάνω στον άλλον. Μοιάζει με χάος. Δεν είναι.
Το κορίτσι με την κότα και ο άντρας που ήταν ήδη νεκρός
Η πιο διάσημη μορφή του πίνακα δεν είναι μέλος του λόχου. Είναι ένα κορίτσι, μικρό και ξανθό, ντυμένο στα χρυσά και στο απαλό γαλάζιο, και λάμπει σαν να έχει δική της πηγή φωτός. Από τη μέση της κρέμεται, ανάποδα, μια νεκρή κότα. Τα νύχια της φαίνονται καθαρά. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα.

Αυτός ο λόχος ανήκε στους Κλοβενίερς, τους αρκεβουζιοφόρους του Άμστερνταμ, τη συντεχνία των μουσκέτων. Το έμβλημά τους ήταν ένα χρυσό νύχι, λογοπαίγνιο με το όνομά τους, και η κότα με τα νύχια είναι αυτό το έμβλημα με σάρκα και οστά. Πίσω από το πουλί υπάρχει ένα πιστόλι, άλλος ένας υπαινιγμός για το klover, το όπλο από το οποίο πήρε το όνομά της η συντεχνία. Το κορίτσι είναι μασκότ, ένα θυρεός που περπατά. Απ’ όσο δείχνουν τα αρχεία, δεν είναι κόρη κανενός. Παλαιότεροι συγγραφείς υπέθεσαν ότι πόζαρε η κόρη του επιστάτη του κτιρίου της συντεχνίας· ο Ντούντοκ φαν Χέελ το έλεγξε, και η μεγαλύτερη κόρη του επιστάτη ήταν τριάντα πέντε ετών το 1642. Κάποιοι βλέπουν το πρόσωπο της Σάσκια, της γυναίκας του Ρέμπραντ, που πέθανε τον Ιούνιο του 1642, τη χρονιά που ολοκληρώθηκε ο πίνακας. Ούτε γι’ αυτό υπάρχει απόδειξη, και είναι καλύτερα να αφήσουμε το κορίτσι να είναι αυτό που λέει ο πίνακας ότι είναι: ένα σύμβολο που απλώς τυχαίνει να είναι το πιο φωτεινό πράγμα στο δωμάτιο.
Ακριβώς πίσω της υπάρχει ένα δεύτερο κορίτσι, σχεδόν κρυμμένο, στα γαλάζια. Οι περισσότεροι επισκέπτες δεν το προσέχουν ποτέ.
Τώρα κοιτάξτε τους μουσκετοφόρους, γιατί ο Ρέμπραντ έκρυψε μέσα τους ένα μικρό εγχειρίδιο ασκήσεων. Αριστερά, ο άντρας ντυμένος από την κορφή ως τα νύχια στα κόκκινα, που συνήθως ταυτίζεται με τον Γιαν φαν ντερ Χέεντε, ρίχνει μπαρούτι στην κάννη του μουσκέτου του. Ακριβώς πίσω από τον λοχαγό, μια κοντή μορφή με κράνος διακοσμημένο με φύλλα βελανιδιάς πυροβολεί· η κάννη περνά ακριβώς πίσω από το καπέλο του υπολοχαγού. Και πίσω από τον υπολοχαγό, με σκούρο κράνος, ένας ακόμη μουσκετοφόρος φυσά το μπαρούτι που έμεινε στη θυρίδα πυροδότησης. Γέμισμα, βολή, καθάρισμα. Είναι ο κύκλος που εξασκούσε κάθε μουσκετοφόρος, απλωμένος στο μπροστινό μέρος του πίνακα σαν κόμικ.
Ο άντρας που φυσά τη θυρίδα του κουβαλά την πιο παράξενη ιστορία του πίνακα. Η περιγραφή του ίδιου του μουσείου τον κατονομάζει ως Γιαν Κλάασεν Λέιντεκερς. Σύμφωνα με την έρευνα του Ντούντοκ φαν Χέελ, ο Λέιντεκερς είχε πεθάνει ως το 1640, πριν προλάβει ο Ρέμπραντ να τον ζωγραφίσει από ζωντανό μοντέλο, και η στάση φαίνεται να προέρχεται από ένα τυπωμένο εγχειρίδιο χειρισμού μουσκέτου του Ζακ ντε Γκέιν. Το όνομά του είναι ακόμη στην ασπίδα.
Ο ζωγράφος της Νυχτερινής Περιπόλου κρυφοκοιτάζει
Ανεβείτε ένα επίπεδο, στην πίσω σειρά. Ο άντρας που υψώνει τη σημαία του λόχου είναι ο σημαιοφόρος, Γιαν Βίσερ Κορνέλισεν, και ο Ρέμπραντ τον έβαλε σε πλήρες φως, πράγμα που ήταν φιλοφρόνηση. Ο σημαιοφόρος κρατούσε την τιμή του λόχου. Δεξιά του στέκεται ένας νεαρός με χρυσό κράνος. Και ανάμεσά τους, σε ένα κενό που δεν θα κοιτάζατε ποτέ δεύτερη φορά, υπάρχει ένα μάτι και η άκρη ενός μαλακού μπερέ.

Αυτό το μάτι συχνά αποκαλείται αυτοπροσωπογραφία του Ρέμπραντ. Η διαδικτυακή ξενάγηση του ίδιου του Rijksmuseum λέει ότι η μορφή «κάλλιστα μπορεί να είναι» εκείνος, επειδή το κομμάτι του προσώπου ταιριάζει με τις αυτοπροσωπογραφίες του. Το αριθμημένο κλειδί του πίνακα του Ντούντοκ φαν Χέελ τη σημειώνει απλώς «Αυτοπροσωπογραφία». Κανείς δεν έχει απόδειξη, και κανένα έγγραφο δεν λέει ότι ο Ρέμπραντ έβαλε τον εαυτό του μέσα. Όμως ο μπερές είναι δικός του, η συνήθεια ήταν δική του, και το αστείο είναι δικό του. Ο πιο διάσημος ζωγράφος του Άμστερνταμ, σε έναν πίνακα όπου κάθε πρόσωπο κόστιζε χρήματα, έδωσε στον εαυτό του δωρεάν καμβά όσο χωράει ένα μάτι.
Μια ωραία ειρωνεία σας περιμένει στην ίδια αίθουσα. Από το 2023, ο Σημαιοφόρος του Ρέμπραντ του 1636, μια ολόσωμη αυτοπροσωπογραφία του νεαρού ζωγράφου ντυμένου σημαιοφόρου με μια σημαία στο χέρι, κρέμεται στην Αίθουσα Τιμής του Rijksmuseum, κοντά στη Νυχτερινή Περίπολο. Το ολλανδικό κράτος τον αγόρασε από την οικογένεια Ρότσιλντ για 175 εκατομμύρια ευρώ. Έξι χρόνια πριν ζωγραφίσει τον πραγματικό σημαιοφόρο αυτού του λόχου, ο Ρέμπραντ έκανε ήδη πρόβα για τον ρόλο, υποδυόμενος έναν ο ίδιος.
Ποιος πλήρωσε, και γιατί μετράει η ασπίδα
Κοιτάξτε ψηλά στην καμάρα, πάνω και δεξιά από το κεφάλι του λοχαγού. Πάνω στην πέτρα κρέμεται μια οβάλ ασπίδα, και πάνω της υπάρχει ένας κατάλογος ονομάτων. Δεκαοκτώ.

Η ασπίδα δεν ήταν μέρος του αρχικού σχεδίου του Ρέμπραντ. Προστέθηκε αργότερα, από άλλο χέρι, και οι πηγές διαφωνούν για το πότε. Ο Ντούντοκ φαν Χέελ τη χρονολογεί γύρω στο 1653· άλλες πηγές, ανάμεσά τους η αγγλική Wikipedia, την τοποθετούν ακόμη και το 1715. Όπως και να ‘χει, ζωγραφίστηκε επειδή οι άντρες ήθελαν να τους θυμούνται με το όνομά τους. Η ειρωνεία είναι ότι το βερνίκι που σκούραινε έκανε τα ονόματα δυσανάγνωστα ως τον δέκατο όγδοο αιώνα, και επανεμφανίστηκαν μόνο όταν το βερνίκι καθαρίστηκε το 1947.
Τα δεκαοκτώ ονόματα είναι ο λοχαγός, ο υπολοχαγός και οι δεκαέξι φρουροί που περιέγραψε ο Μπρόνκχορστ: ο σημαιοφόρος, δύο λοχίες, ο Ρόμπαουτ Κεμπ και ο Ράινιερ Ένγκελεν, ένας ξιφοφόρος, λογχοφόροι, ασπιδοφόροι και μουσκετοφόροι. Δεν μπορεί κάθε όνομα να αντιστοιχιστεί σε πρόσωπο, και ο Ντούντοκ φαν Χέελ ήταν ειλικρινής ότι ορισμένες από τις αντιστοιχίσεις του είναι τεκμηριωμένες εικασίες. Ο κατάλογος είναι ένα δείγμα της εμπορικής τάξης του Άμστερνταμ το 1642: έμποροι υφασμάτων, ένας μεσίτης κρασιών, ένας μπακάλης, όλοι από την Περιφέρεια Δύο, λίγους δρόμους ανάμεσα στο Ντάμρακ και το Σίνγκελ.
Η φράση του Μπρόνκχορστ για τα χρήματα εξηγεί και τη σύνθεση. Όποιος πλήρωνε λίγο περισσότερα έπαιρνε καλύτερη θέση. Ο Μπρόνκχορστ, τον οποίο ο Ντούντοκ φαν Χέελ ταυτίζει με τον ασπιδοφόρο με τα άσπρα γένια στις πίσω σειρές, είναι μισοχαμένος μέσα στο πλήθος. Ο Ρόμπαουτ Κεμπ, ο λοχίας στα δεξιά με το ξεπερασμένο κολάρο-μυλόπετρα, πήρε μια δυναμική στάση και ένα χέρι που δείχνει. Οι δύο αξιωματικοί, που σχεδόν σίγουρα πλήρωσαν πολύ περισσότερα, πήραν το κέντρο και το φως. Τα εκατό φιορίνια σού αγόραζαν ένα κεφάλι. Το σύνολο έφτασε περίπου τα 1.600 φιορίνια για τους δεκαέξι φρουρούς, όπως επιβεβαίωσε ένας δεύτερος μάρτυρας την ίδια χρονιά, συν όσα πλήρωσαν επιπλέον ο λοχαγός και ο υπολοχαγός.
Η παλιά ιστορία ότι οι φρουροί μίσησαν τον πίνακα και αρνήθηκαν να πληρώσουν είναι μύθος. Οι καταθέσεις του 1659 δείχνουν ότι πλήρωσαν. Ο πίνακας κρεμόταν στη μεγάλη αίθουσα του Κλοβενίερσντουλεν, του οίκου της συντεχνίας τους, ως ένα από τα έξι ομαδικά πορτρέτα που παραγγέλθηκαν για το νέο κτίριο. Έμεινε εκεί πάνω από εβδομήντα χρόνια.
Ο τυμπανιστής, ο σκύλος και το αγόρι που φεύγει τρέχοντας
Τέρμα δεξιά, ένας άντρας χτυπά ένα μεγάλο τύμπανο. Είναι ο Γιάκομπ Γιόρισζ, ο τυμπανιστής του λόχου, και είναι η μόνη σαφώς ταυτισμένη μορφή του πίνακα της οποίας το όνομα δεν είναι στην ασπίδα. Δεν πλήρωσε. Οι τυμπανιστές ήταν μισθωτοί, και ο Ρέμπραντ τον συμπεριέλαβε για τον ήχο. Ένας πίνακας όπου ηχεί ένα τύμπανο είναι ένας πίνακας όπου κάτι πρόκειται να συμβεί.

Στα πόδια του τυμπανιστή, ένας αναμαλλιασμένος σκύλος γαβγίζει στον θόρυβο. Ο σκύλος είναι μια μικρή λεπτομέρεια με απρόσμενη προέλευση. Η Άννε Λέντερς, επιμελήτρια του Rijksmuseum, έχει επισημάνει ότι μοιάζει πολύ με έναν σκύλο σε μια εικονογράφηση του Ολλανδού καλλιτέχνη Αντριάν φαν ντε Βένε, και οι ακτινογραφίες του πίνακα έδειξαν ότι η ομοιότητα πήγαινε βαθύτερα από την τελική επιφάνεια. Με άλλα λόγια, ο Ρέμπραντ φαίνεται να δανείστηκε τον σκύλο του από ένα βιβλίο.
Τέρμα αριστερά, ένα αγόρι με ένα κράνος πολύ μεγάλο για εκείνο τρέχει έξω από τον πίνακα με ένα κέρας μπαρουτιού. Είναι το αγόρι με το μπαρούτι, και είναι το αντίβαρο του σκύλου. Το ένα τρέχει αριστερά, ο άλλος γαβγίζει δεξιά, και ανάμεσά τους ολόκληρος ο λόχος αρχίζει να κινείται.
Είναι πράγματι νύχτα στη Νυχτερινή Περίπολο;
Όχι. Αυτή είναι η έκπληξη που πρέπει να ακούσει ο καθένας πριν σταθεί μπροστά της. Η Νυχτερινή Περίπολος είναι μια σκηνή της ημέρας. Ο λόχος βγαίνει από μια σκιερή πύλη στο φως της μέρας. Το βαθύ καφετί σκοτάδι που έδωσε στον πίνακα το παρατσούκλι του προήλθε από στρώσεις πάνω σε στρώσεις βερνικιού, που κιτρίνισαν και σκούρυναν με τους αιώνες ώσπου ολόκληρος ο καμβάς έμοιαζε φωτισμένος από δαυλούς. Κανείς τον δέκατο έβδομο αιώνα δεν τον αποκαλούσε Νυχτερινή Περίπολο. Ο επίσημος τίτλος του είναι κάτι σαν Ο λόχος πολιτοφυλακής της Περιφέρειας II υπό τη διοίκηση του λοχαγού Φρανς Μπάνινγκ Κοκ, και κανείς δεν επρόκειτο ποτέ να το πει αυτό φωναχτά. Μέχρι να επικρατήσει ένα συντομότερο όνομα, ο πίνακας έμοιαζε με νύχτα, κι έτσι πήρε τη νύχτα.
Το βερνίκι καθαρίστηκε τη δεκαετία του 1940, αφού ο πίνακας επέστρεψε από τον πόλεμο, και το φως της μέρας εμφανίστηκε ξανά. Το όνομα έμεινε.
Οι άκρες που έκοψε το Άμστερνταμ το 1715
Ο πίνακας που βλέπετε δεν είναι ο πίνακας που τελείωσε ο Ρέμπραντ. Το 1715, η Νυχτερινή Περίπολος μεταφέρθηκε από τον οίκο της συντεχνίας στο Δημαρχείο του Άμστερνταμ στην πλατεία Νταμ, το κτίριο που σήμερα είναι το Βασιλικό Ανάκτορο. Δεν χωρούσε στον τοίχο για τον οποίο προοριζόταν. Έτσι τον έκοψαν και από τις τέσσερις πλευρές.

Οι μεγαλύτερες απώλειες ήταν στα αριστερά. Σύμφωνα με το Rijksmuseum, μια λωρίδα πλάτους περίπου 64 εκατοστών χάθηκε από εκείνη την πλευρά, περίπου 23 εκατοστά από πάνω, περίπου 11 από κάτω και 7 από δεξιά. Τρεις μορφές στην αριστερή άκρη εξαφανίστηκαν: δύο πολιτοφύλακες και ένα μικρό παιδί. Το ίδιο και η κορυφή της καμάρας, το κιγκλίδωμα και η άκρη του σκαλοπατιού που κατεβαίνει ο λόχος. Τα κομμάτια που κόπηκαν δεν βρέθηκαν ποτέ.
Ξέρουμε πώς ήταν χάρη σε ένα μικρό αντίγραφο, που αποδίδεται στον ζωγράφο Χέριτ Λούντενς και φτιάχτηκε όσο το πρωτότυπο ήταν ακόμη ακέραιο. Ανήκει στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου. Σε αυτό, οι δύο αξιωματικοί προχωρούν λίγο έξω από το κέντρο, προς τα δεξιά, με περισσότερο χώρο πίσω τους. Η σύνθεση ανασαίνει. Στην κομμένη εκδοχή, ο λοχαγός είναι σχεδόν ακριβώς στο κέντρο, και το πλήθος φαίνεται πιο σφιχτό. Οι περισσότεροι που γνωρίζουν τον πίνακα γνωρίζουν μια περικομμένη εκδοχή, και οι περισσότεροι δεν το σκέφτονται ποτέ.
Τον Ιούνιο του 2021, το Rijksmuseum κρέμασε για λίγους μήνες τυπωμένες ανασυνθέσεις των λωρίδων που λείπουν γύρω από τον πραγματικό καμβά. Οι ανασυνθέσεις φτιάχτηκαν από το αντίγραφο του Λούντενς με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, εκπαιδευμένης να ζωγραφίζει τα κομμάτια που λείπουν με την παλέτα και το ύφος του Ρέμπραντ. Το μουσείο ξεκαθάρισε ότι δεν θα τις προσάρτιζε ποτέ μόνιμα. Ο σκοπός ήταν να δει ο κόσμος, για ένα καλοκαίρι, τον πίνακα που πραγματικά ζωγράφισε ο Ρέμπραντ.
Μαχαίρια, οξύ και ένα θησαυροφυλάκιο στο Μάαστριχτ
Το 1911 ένας άνεργος τσαγκάρης επιτέθηκε στον πίνακα με μαχαίρι· τον έσωσε το παχύ παλιό βερνίκι. Στις 14 Σεπτεμβρίου 1975, ένας πρώην δάσκαλος ονόματι Βιλέλμους ντε Ράικ τον έσκισε με ένα μαχαίρι του ψωμιού, αφήνοντας τεθλασμένες τομές. Η αποκατάσταση που ακολούθησε, το 1975 και το 1976, άφησε το βερνίκι που αφαιρείται τώρα. Το 1990 ένας άντρας ψέκασε οξύ πάνω του· οι φύλακες περιέλουσαν τον καμβά με νερό, και το οξύ έφτασε μόνο ως το βερνίκι.
Τον Σεπτέμβριο του 1939 ο καμβάς αφαιρέθηκε από το τελάρο του, τυλίχτηκε γύρω από έναν κύλινδρο και μεταφέρθηκε έξω από το Άμστερνταμ. Πέρασε μεγάλο μέρος του πολέμου σε ένα θησαυροφυλάκιο μέσα στις σπηλιές κοντά στο Μάαστριχτ, στο νοτιότερο άκρο της χώρας.
Η Επιχείρηση Νυχτερινή Περίπολος, μπροστά στο κοινό

Τον Ιούλιο του 2019, το Rijksmuseum ξεκίνησε το μεγαλύτερο ερευνητικό έργο και έργο συντήρησης στην ιστορία της Νυχτερινής Περιπόλου του Ρέμπραντ, και αποφάσισε να το κάνει μπροστά σε όλους. Έχτισαν έναν γυάλινο θάλαμο γύρω από τον καμβά, μέσα στην ίδια του την αίθουσα, και η δουλειά συνεχιζόταν ενώ οι επισκέπτες παρακολουθούσαν και οι κάμερες τη μετέδιδαν ζωντανά στο διαδίκτυο. Το μουσείο την ονόμασε Επιχείρηση Νυχτερινή Περίπολος.
Τα πρώτα πέντε χρόνια ήταν κυρίως παρατήρηση: σαρώσεις, φθορισμός ακτίνων Χ, φωτογραφίες σε τεράστια ανάλυση. Η έρευνα έφερε στο φως εκπλήξεις, ανάμεσά τους μια ένωση μολύβδου στη μπογιά που δεν είχε βρεθεί ποτέ πριν σε ιστορικό ελαιογράφημα, και ίχνη ενός σχεδίου που ο Ρέμπραντ χάραξε πριν αρχίσει να ζωγραφίζει. Τον Νοέμβριο του 2024, οκτώ συντηρητές άρχισαν να αφαιρούν το βερνίκι του 1975, λίγο λίγο, με χαρτάκια εμποτισμένα σε διαλύτη που πιέζονται πάνω στην επιφάνεια. Ο διευθυντής του μουσείου έχει πει ότι ο ίδιος ο πίνακας θα αποφασίσει πόσο θα διαρκέσει αυτό. Όταν γράφτηκε αυτό το άρθρο, το μουσείο δεν είχε ανακοινώσει ημερομηνία ολοκλήρωσης, οπότε το αν θα δείτε τον καμβά πίσω από τζάμι, με συντηρητές να δουλεύουν, εξαρτάται από το πότε θα πάτε.
Τι να προσέξετε και πού να τον δείτε
Η Νυχτερινή Περίπολος κρέμεται στο τέλος της Αίθουσας Τιμής, της μακριάς κεντρικής αίθουσας του Rijksmuseum, στη Museumstraat 1, στην πλατεία Museumplein του Άμστερνταμ. Το μουσείο είναι ανοιχτό καθημερινά από τις 9 π.μ. ως τις 5 μ.μ. Τα εισιτήρια ενηλίκων κοστίζουν 25 ευρώ, οι επισκέπτες έως 18 ετών μπαίνουν δωρεάν, και όλοι πρέπει να κλείσουν ώρα εισόδου εκ των προτέρων, ακόμη και οι κάτοχοι κάρτας μουσείων. Οι τιμές και τα ωράρια αλλάζουν, οπότε ελέγξτε τον ιστότοπο του μουσείου πριν πάτε. Η σελίδα του Rijksmuseum στον ιστότοπό μας έχει τη Νυχτερινή Περίπολο ως μία από τις πέντε ηχητικές στάσεις, μαζί με το Δρομάκι του Φερμέερ και τον Απειλούμενο κύκνο του Άσελαϊν.
Πηγαίνετε μόλις ανοίξει ή την τελευταία ώρα. Στη μέση της ημέρας, το πλήθος μπροστά στον πίνακα στέκεται σε δέκα σειρές, και οι μορφές που θέλετε είναι μικρές. Μόλις φτάσετε, κοιτάξτε τον τρεις φορές.
Πρώτα, σταθείτε πίσω, αρκετά μακριά για να βλέπετε ολόκληρο τον καμβά. Παρακολουθήστε το φως. Βρείτε τη σκιά του χεριού στον χιτώνα του υπολοχαγού, μετά το κορίτσι, και μετά προσέξτε πώς όλα τα άλλα σβήνουν στο καφέ.
Δεύτερον, πλησιάστε από τα αριστερά. Γέμισμα, βολή, καθάρισμα: ο κόκκινος μουσκετοφόρος, ο μικρός με το κράνος με τα φύλλα βελανιδιάς, ο άντρας που φυσά τη θυρίδα του. Μετά κοιτάξτε ψηλά στη σημαία και βρείτε το μάτι. Ο καμβάς είναι τεράστιος, και το μάτι έχει το μέγεθος ενός νομίσματος. Με το Chiaro ανοιχτό σε αυτή την απόσταση, η ιστορία του μπερέ, της ασπίδας και των εκατό φιορινιών παίζει στο αυτί σας ενώ ακόμη αναρωτιέστε αν εκείνο το μάτι σας κοιτάζει.
Τρίτον, πηγαίνετε δεξιά. Ο Κεμπ που δείχνει, ο τυμπανιστής, ο σκύλος. Μετά κοιτάξτε ψηλά την ασπίδα και θυμηθείτε ότι κάθε όνομα πάνω της ήταν ένας άντρας που πλήρωσε, και ότι ο άντρας που τους ζωγράφισε είναι εκεί πάνω, στο βάθος, απλήρωτος, και κρυφοκοιτάζει.
Αν σας αρέσει αυτός ο τρόπος να διαβάζετε έναν πολυπρόσωπο πίνακα, η ίδια αριθμημένη προσέγγιση λειτουργεί και στη Σχολή των Αθηνών του Ραφαήλ, όπου οι φιλόσοφοι έχουν τα πρόσωπα του Λεονάρντο και του Μιχαήλ Άγγελου, και στη Στέψη του Ναπολέοντα του Νταβίντ, όπου αρκετοί από όσους εικονίζονται δεν ήταν στον χώρο. Για έναν ακόμη ζωγράφο του δέκατου έβδομου αιώνα που έβαλε τον εαυτό του στον δικό του πίνακα, δείτε τις Μενίνες του Βελάσκεθ. Κι αν ένα μεγάλο μουσείο συνήθως σας αφήνει κουρασμένους και κενούς, οι συμβουλές μας για μουσεία τέχνης για όσους δεν «καταλαβαίνουν» την τέχνη περνούν ακριβώς από αυτή την αίθουσα. Ολόκληρη η σειρά, με κάθε πίνακα αποκωδικοποιημένο μορφή προς μορφή, είναι συγκεντρωμένη στο άρθρο Διάσημοι πίνακες, κάθε μορφή με το όνομά της.
Ο Μπρόνκχορστ, ο γέρος έμπορος υφασμάτων που ορκίστηκε για την τιμή το 1659, πήρε αυτό για το οποίο πλήρωσε: ένα κεφάλι μέσα στο πλήθος, μισό στη σκιά, ένα από τα δεκαοκτώ. Ο Ρέμπραντ δεν πλήρωσε τίποτα και πήρε ένα μάτι. Σχεδόν τέσσερις αιώνες αργότερα, περισσότεροι άνθρωποι ψάχνουν το μάτι.