კონტენტზე გადასვლა

პიკასოს „გერნიკის“ ახსნა: ყველა ფიგურა და სიმბოლო დანომრილ სქემაზე

გამოქვეყნდა: • კითხვის დრო: 10 წთ

დამთვალიერებლები პაბლო პიკასოს მონუმენტური შავ-თეთრი ტილოს, „გერნიკის“ წინ ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში მისი ხანგრძლივი დევნილობის დროს, სადაც ნათლად ჩანს სურათის უზარმაზარი, 7,77-მეტრიანი სიგანე.

პარიზში, გრან-ოგიუსტენის ქუჩის 7 ნომერში ნაქირავები სხვენი მეტისმეტად დაბალი აღმოჩნდა იმ ტილოსთვის, რომლის დახატვაც პაბლო პიკასოს სურდა. ხის კოჭები 3,49 მეტრზე დაბლა გადიოდა, ამიტომ პიკასოს თითქმის რვამეტრიანი ქვეჩარჩოს უკან, ნივნივებზე მიყუდებული კიბესავით გადახრა მოუხდა. რეინა სოფიას მუზეუმის რესტავრატორებმა ეს დახრილობა 2012 წელს დაადასტურეს, როდესაც ავტომატიზებულმა სკანერმა, სახელად „პაბლიტომ“, ზედა კიდის გასწვრივ ძველი ლურსმნების ნახვრეტები და მსუბუქი ნაკეცი აღრიცხა. 1 მაისის პირველი ესკიზებიდან 1937 წლის 4 ივნისს დასრულებულ პანომდე „გერნიკას“ ოცდათხუთმეტი დღე დასჭირდა, ხოლო 11 მაისიდან მოყოლებული პიკასო სწორედ ამ გადახრილ ტილოზე მუშაობდა.

იანვრიდან მოყოლებული იგი აჭიანურებდა ესპანეთის რესპუბლიკური მთავრობის დაკვეთას, რომელიც პარიზის საერთაშორისო გამოფენისთვის მონუმენტური პანოს შექმნას ითვალისწინებდა. 18 და 19 აპრილს მან როგორც იქნა მოხაზა მხატვრისა და მისი მოდელის მშვიდი სახელოსნო ალეგორიები და გვერდზე გადადო.

შემდეგ დადგა 1937 წლის 26 აპრილის ორშაბათი ნაშუადღევი — ბაზრობის დღე ბასკურ ქალაქ გერნიკაში. ნაცისტური გერმანიის „კონდორის ლეგიონისა“ და ფაშისტური იტალიის „ავიაციონე ლეგიონარიას“ ბომბდამშენები სამ საათზე მეტხანს ტალღებად გადაუფრენდნენ ქალაქს და გენერალ ფრანსისკო ფრანკოს სასარგებლოდ მშვიდობიან მოსახლეობაზე ფუგასურ და ცეცხლგამჩენ ხალიჩისებრ დაბომბვას ცდიდნენ. იმავე ღამეს ლონდონის The Times-ისა და The New York Times-ის ოცდაშვიდი წლის სამხრეთაფრიკელი კორესპონდენტი ჯორჯ სტირი ალმოდებულ ნანგრევებში შევიდა და აკრიფა გერმანული ცეცხლგამჩენი ბომბების ალუმინის მასრები დამღით „Rheindorf 1936“. 27 აპრილს მან ბილბაოდან დეპეშა გაგზავნა და 28 აპრილს გერნიკა ლონდონის, ნიუ-იორკისა და პარიზის გაზეთების პირველ გვერდებზე მოხვდა. პიკასომ ფოტოები პარიზულ საღამოს გაზეთ Ce Soir-ში ნახა. 1 მაისს მან პირველი ექვსი ეტიუდი შეასრულა: ხუთი სწრაფი ფანქრის ჩანახატი ლურჯ ქაღალდზე და მეექვსე — ზეთითა და გრაფიტით ფანერაზე.

რატომ არის „გერნიკა“ შავ-თეთრი?

სიურრეალისტმა ფოტოგრაფმა დორა მაარმა, რომელმაც პიკასოს გრან-ოგიუსტენის ქუჩის სახელოსნო უპოვა, ტილო მუშაობის შვიდ თანმიმდევრულ ეტაპზე გადაიღო; ეს ფოტოები დასრულებულ სურათთან ერთად 1937 წელს ჟურნალ Cahiers d’Art-ში დაიბეჭდა. მის ერთ-ერთ შუალედურ ფოტოზე ჩანს ტილოზე ქინძისთავებით მიმაგრებული ორნამენტული შპალერის ნაჭრები, ესპანელი მწერალი ხოსე ბერგამინი კი იხსენებდა, რომ პიკასომ მასზე კაშკაშა ფერადი ქაღალდის ნაკუწებიც მოსინჯა. ბოლოს მხატვარმა ყველა მათგანი ჩამოგლიჯა.

1937 წლის საარქივო შავ-თეთრი ფოტო, რომელზეც ასახულია გერნიკის დაბომბილი ქუჩები „კონდორის ლეგიონის“ თავდასხმის შემდეგ — გამოშიგნული ქვის ფასადები და გზაზე დახვავებული ნანგრევები.

ფერმა ორი მიზეზის გამო ვერ გაამართლა. მართალია, რეინა სოფიას კატალოგში სურათი აღრიცხულია, როგორც ზეთი ტილოზე, მაგრამ პიკასომ სპეციალური რეცეპტით დამზადებული გლუვი საყოფაცხოვრებო საღებავი Ripolin შეუკვეთა, რათა პრიალა ანარეკლს ოცდახუთფუტიანი კედლის მთლიანობა არ დაერღვია. გარდა ამისა, მას თავად არ უნახავს ხანძარი: პარიზის, ლონდონისა და ნიუ-იორკის მკითხველთა მსგავსად, მანაც დაბომბვის შესახებ Ce Soir-ის, L’Humanité-სა და Le Figaro-ს უხეში შავ-თეთრი რასტრული ფოტოებიდან შეიტყო. თუ ტილოს ცენტრში გამოსახულ ცხენს ახლოდან დააკვირდებით, მის ტყავზე მწკრივებად ჩარიგებულ ასობით მოკლე ვერტიკალურ შავ შტრიხს დაინახავთ, რომლებიც საგაზეთო სტრიქონებს წააგავს.

ათი ფიგურა და სიმბოლო პანოზე

პიკასოს „გერნიკის“ სრული ზომის კერამიკული ფილების პანო ქალაქ გერნიკაში, ათი დანომრილი რგოლით, რომლებიც მიუთითებს ხარს, მგლოვიარე დედას, დაცემულ ჯარისკაცს, გადატეხილ ხმალსა და ყვავილს, ცხენს, ელექტრონათურას, დაჭრილ ჩიტს, ლამპრიან ქალს, წაბორძიკებულ ქალსა და ცეცხლმოკიდებულ ქალს.

უწყვეტ ტილოს ცხრა სულიერი არსება და სინათლის ორი წყარო ავსებს, რომლებიც მარცხნიდან მარჯვნივ ტრიპტიქის მსგავს სამ ვერტიკალურ მონაკვეთად ნაწილდება. პიკასოს სძულდა მათი დაყვანა მზა შიფრამდე. როდესაც 1947 წლის მაისში MoMA-ს დირექტორმა ალფრედ ბარ უმცროსმა სიმბოლოების განმარტება სთხოვა, მხატვარმა თავისი დილერის, დანიელ-ანრი კანვაილერის პირით შეუთვალა, რომ „ეს ხარი ხარია და ეს ცხენი — ცხენი“, და სიმბოლოების ამოკითხვა თავად მნახველებს მიანდო. კიდევ თხუთმეტი მრავალფიგურიანი ნაწარმოებია დანომრილი სქემით გარჩეული ჩვენს საძიებელში „ცნობილი ნახატები — ყველა ფიგურა ამოცნობილია“.

#ფიგურა ან სიმბოლოსად ვიპოვოთრას მივაქციოთ ყურადღება
1ხარიზედა მარცხენა მხარეგარეთ მიბრუნებული თეთრი თავი, მაღლა აპრეხილი რქები და კვამლივით აზიდული კუდი
2დედა და მკვდარი ბავშვიუკიდურესი მარცხენა კიდე, უშუალოდ ხარის ქვეშკივილით უკან გადაგდებული თავი, ხანჯლისებური ენა და მუხლებზე გადასვენებული უსულო ჩვილი
3დანაწევრებული ჯარისკაციქვედა მარცხენა წინა პლანიღრუ მოკვეთილი თავი და გადაჯვარედინებული ბედის ხაზებით დასერილი გაშლილი მარცხენა ხელი
4გადატეხილი ხმალი და ყვავილიქვედა ცენტრი, ჯარისკაცის მარჯვენა მუშტშიმაგრად ჩაბღუჯული დამსხვრეული პირი და მის გვერდით ამოწვერილი მკრთალი ხუთფურცლიანი ყვავილი
5მკივანი ცხენიზუსტად ცენტრში, პირამიდის გულშირომბისებური ღია ჭრილობა ფერდში, ხანჯლისებური ენა და საგაზეთო შტრიხებით დაფარული ბეწვი
6ელექტრონათურაზედა მარცხენა-ცენტრალური ნაწილიშიშველი ვარვარის ნათურა დაკბილულ ნუშისებურ თვალ-მზეში; ესპანური bombilla ეხმიანება სიტყვას bomba
7დაჭრილი ჩიტიმუქი კედელი ხარსა და ცხენს შორისშავი სილუეტი მაგიდაზე, ღია ნისკარტსა და ტანზე გავლებული ერთი მკვეთრი თეთრი ჭრილით
8ქალი ნავთის ლამპითზედა სარკმლიდან შემოჭრილი მარჯვენა-ცენტრალურ ნაწილშიგრძელი მკლავი ანთებულ ალს ელექტრონათურასთან მიიტანს, როგორც ხოცვა-ჟლეტის მოწმე
9წაბორძიკებული ქალიქვედა მარჯვენა-ცენტრალური ნაწილინანგრევებიდან დასიებულ მუხლს მოათრევს, კისერი ლამპისკენ აქვს წაგრძელებული
10ცეცხლმოკიდებული ქალი აღმართული ხელებითუკიდურესი მარჯვენა კიდე, ალმოდებულ კოჭებს შორისსამკუთხა ალში ვარდება, ორივე ხელი სწორად ზემოთ აქვს ატყორცნილი

მარცხენა ნაწილი: დამსხვრეული მეომარი, დედა და ხარი

გერნიკის კერამიკული პანოს მარცხენა მესამედის ფრაგმენტი: თეთრთავიანი ხარი დგას მკივან დედასთან, რომელსაც მკვდარი შვილი გულში ჩაუკრავს, ქვემოთ კი დაცემული მეომრის მოკვეთილი თავი და გაშლილი ხელია.

ქვედა მარცხენა კიდის გასწვრივ წევს სურათის ერთადერთი მებრძოლი, წაქცეული თაბაშირის ქანდაკებასავით ღრუ ნამსხვრევებად ქცეული. მისი გაშლილი მარცხენა ხელისგული ნერვული ხაზებითაა დასერილი, მოკვეთილი მარჯვენა მკლავი კი იატაკის შუაგულისკენ იწვდის და გადატეხილ ხმალს ბღუჯავს. ხმალი „ჰაინკელის“ ბომბდამშენს ვერ მისწვდება. მისი სახსრების უკან ხუთფურცლიანი ყვავილის მკრთალი კონტური იკვეთება — ერთადერთი ცოცხალი მცენარე მთელ ტილოზე.

დორა მაარის 11 მაისის პირველი სტადიის ფოტოზე ამ ჯარისკაცს შეკრული რესპუბლიკური მუშტი პირდაპირ კომპოზიციის შუაგულში ჰქონდა აღმართული. პიკასომ ეს მისალმება გადაღება და დამსხვრეული მახვილი პირდაპირ მიწაზე დადო — ცვლილება, რომელსაც Chiaro ნაბიჯ-ნაბიჯ გაჩვენებთ, როდესაც მადრიდში დასრულებული ტილოს წინ დგახართ.

ჯარისკაცის მკლავის ზემოთ მუხლებზე დგას მკივანი დედა, რომელსაც თავდაყირა გადაკიდებული მკვდარი შვილი უჭირავს; მისი თვალები ცრემლის წვეთებივით გვერდზეა მოქცეული, ენას კი რკინის წვეტის ფორმა აქვს. ორივეს თავზე დაჰყურებს აფეთქებას გადარჩენილი ხარი. მაარის ადრეულ ფოტოებზე ხარის ტანი მარჯვნივ იყო მიმართული; მოგვიანებით პიკასომ მისი მუქი გავა მარცხენა კუთხეში შემოატრიალა ისე, რომ თეთრი კისერი დედის თავზე აღმართულიყო. ენტონი ბლანტმა, 1945 წელს ჯერომ სეკლერთან პიკასოს ნათქვამზე დაყრდნობით, ხარი „სისასტიკედ და წყვდიადად“ წაიკითხა. ხუან ლარეამ კი, რომელიც 1937 წლის ესპანეთის პავილიონის მოწყობაში მონაწილეობდა, საპირისპირო აზრი გამოთქვა: მისი თქმით, ხარი ესპანელი ხალხის ჯიუტ გამძლეობას განასახიერებდა, ხოლო განგმირული ცხენი — უდანაშაულო მსხვერპლს. ცხრა ფიგურას შორის მხოლოდ ხარი გვიყურებს პირდაპირ თვალებში.

ცენტრალური ნაწილი: ცხენი, დამალული ჩიტი და ელექტრონათურა

გერნიკის კერამიკული პანოს ცენტრალური ნაწილის ფრაგმენტი: დაკბილული თვალის ფორმის ელექტრონათურის ქვეშ გამოსახული მკივანი ცხენი შუბის ჭრილობითა და დაწინწკლული ბეწვით, მარცხნივ მუქი დაჭრილი ჩიტი, ხოლო ქვემოთ გადატეხილი ხმალი და ყვავილი.

პიკასომ ცენტრი კლასიკური ბერძნული ფრონტონის სამკუთხედზე ააგო: მის წვეროს წინ გამოწვდილი ნავთის ლამპა ამაგრებს, შუაგულს ყალყზე შემდგარი ცხენი ავსებს, ფუძის კუთხეებს კი ჯარისკაცის ხელი და წაბორძიკებული ქალის უკან დარჩენილი ტერფი კრავს. ცხენს ფერდს რომბისებური ჭრილობა უპობს, ზურგში კი შუბის ტარი აქვს გაყრილი. 1945 წელს პიკასომ სეკლერს პირდაპირ უთხრა, რომ ცხენი ხალხს განასახიერებს.

ჩაიხედეთ მუქ ღრიჭოში ხარის კისერსა და ცხენის დრუნჩს შორის: მაგიდის ზედაპირზე ჩიტი დგას, თითქმის კედლისავე ნახშირისფერი ტონით დახატული — თუ არ ჩავთვლით მკერდსა და დაღებულ ნისკარტზე გავლებულ კაშკაშა თეთრ ჭრილს.

მაღლა კიდია დაკბილული ნუშისებური თვალი, რომელსაც გუგის ნაცვლად შიშველი ელექტრონათურა — ესპანურად una bombilla — უზის. დორა მაარის მეორე ეტაპის ფოტოზე ამ ადგილას ჩვეულებრივი სხივოსანი მზე იყო, სანამ პიკასო მას თვალად აქცევდა და შიგ ვარვარის ნათურას ჩაახრახნიდა. როგორც ხელოვნებათმცოდნე ებერჰარდ ფიშმა შენიშნა, bombilla-ს სიტყვა bomba-სგან მხოლოდ ერთი მარცვალი აშორებს, რაც თანამედროვე ტექნოლოგიას ცივ თვალად აქცევს, თავისივე დანგრეულ ოთახს რომ დაჰყურებს.

მარჯვენა ნაწილი: ნავთის ლამპა და გოიას აღმართული ხელები

გერნიკის კერამიკული პანოს მარჯვენა ნახევრის ფრაგმენტი: სარკმლიდან გადმოხრილი ქალი ანთებული ნავთის ლამპით, ქვემოთ ფეხის თრევით მომავალი წაბორძიკებული ქალი, ხოლო უკიდურეს მარჯვნივ — წვეტიან ალში გახვეული ქალი ცისკენ აღმართული ხელებით.

მარჯვენა მხარეს, ზედა სარკმლიდან, ბერძნული პროფილის მქონე ქალი შიგნით იჭრება და პატარა ნავთის ლამპას პირდაპირ ელექტრონათურის გვერდით სწევს. მის ქვემოთ მეორე ქალი ნანგრევებიდან დასიებულ მუხლს ალისკენ მიათრევს. უკიდურეს მარჯვენა კიდეში კი, ალმოდებულ კოჭებს შორის მომწყვდეული მესამე ქალი ორივე მკლავს სწორად ჭერისკენ აღმართავს.

ფრანსისკო გოიას „1808 წლის 3 მაისი“: კაშკაშა თეთრ პერანგში ჩაცმული მამაკაცი ღამით ნაპოლეონის ჯარისკაცთა თოფების მწკრივის წინ მუხლებზე დგას და დახოცილ ტყვეთა ზემოთ ორივე ხელს ფართოდ, V-ს ფორმით შლის.

პასეო-დელ-პრადოს გასწვრივ ჩრდილოეთით ათი წუთის სავალზე, პრადოს მუზეუმში, კიდია ამ აღმართული ხელების პირველწყარო. პიკასომ თეთრპერანგიანი დაჩოქილი ტყვის ჟესტი ისესხა გოიას სურათიდან „1808 წლის 3 მაისი“ და 1937 წლის ფრანკოს ბომბდამშენები 1808 წლის ნაპოლეონის დამხვრეტ რაზმებს დაუკავშირა. თუ მათ შესადარებლად ჩრდილოეთისკენ გაისეირნებთ, იქვე, პირველ სართულზე გოიას გვიანდელი ბნელი კედლის მხატვრობა — მათ შორის „სატურნი ჭამს თავის შვილს“ — დაგხვდებათ, შენობის დანარჩენ დარბაზებს კი ჩვენი პრადოს შედევრების გზამკვლევი გაგაცნობთ.

მართლა თქვა პიკასომ: „არა, ეს თქვენ გააკეთეთ“?

1937 წლის მიწურულს პარიზის მსოფლიო გამოფენის დახურვის შემდეგ „გერნიკამ“ სკანდინავია, დიდი ბრიტანეთი და შეერთებული შტატები მოიარა ესპანეთის დახმარების ფონდისთვის თანხის შესაგროვებლად; ლონდონის უაითჩეპელის გალერეაში ისტ-ენდელი მუშები შესასვლელ ბილეთად ესპანელი ლტოლვილებისთვის წყვილ ჩექმას ტოვებდნენ. როდესაც 1939 წელს ფრანკომ სამოქალაქო ომში გაიმჯარვა და მეორე მსოფლიო ომი დაიწყო, პიკასომ ტილო ხანგრძლივი დროებითი შენახვის წესით ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმს მიაბარა.

ამასობაში ოკუპირებულ პარიზში ცნობილი ხმა გავრცელდა. 1945 წლის მარტში გაზეთ Les Lettres Françaises-ისთვის ჩაწერილ ინტერვიუში სიმონ ტერიმ პიკასოს ჰკითხა, მართალი იყო თუ არა, თითქოს გრან-ოგიუსტენის ქუჩის სახელოსნოში მისულმა გესტაპოს ოფიცერმა „გერნიკის“ რეპროდუქციაზე მიუთითა, ჰკითხა: „ეს თქვენ გააკეთეთ?“ და პასუხად მიიღო: „არა, ეს თქვენ გააკეთეთ“. პიკასომ გაიცინა და მიუგო: „დიახ, მართალია, მეტ-ნაკლებად მართალია“. როგორც მან ტერის უამბო, როდესაც გერმანელები სტუმრობდნენ და თავს ისე აჩვენებდნენ, თითქოს მისი ნახატებით აღფრთოვანებულნი იყვნენ, იგი მათ „გერნიკის“ საფოსტო ღია ბარათებს ურიგებდა და ეუბნებოდა: „წაიღეთ, სუვენირებია, სუვენირები!“

1970 და 1971 წლებში, თავისი ადვოკატის, როლან დიუმას მეშვეობით, პიკასომ წერილობით დაადგინა, რომ სურათი ესპანეთში ვერ შევიდოდა, სანამ ქვეყანაში „სამოქალაქო თავისუფლებები“ და დემოკრატიული ინსტიტუტები არ აღდგებოდა. პიკასო 1973 წლის აპრილში გარდაიცვალა, ფრანკო — 1975 წლის ნოემბერში. 1981 წლის 10 სექტემბერს, ტემპერატურული კონტროლის მქონე ყუთში დახვეული „გერნიკა“ ავიაკომპანია Iberia-ს Boeing 747-ით, სახელად „ლოპე დე ვეგა“, მადრიდის ბარახასის აეროპორტში დაეშვა, თავდაპირველად ტყვიაგაუმტარი მინის მიღმა კასონ-დელ-ბუენ-რეტიროში გამოიფინა, 1992 წელს კი რეინა სოფიას მუზეუმში გადაინაცვლა.

რომელ დარბაზში კიდია „გერნიკა“ რეინა სოფიას მუზეუმში?

მადრიდის რეინა სოფიას მუზეუმის მეთვრამეტე საუკუნის საბატინის შენობის გარე ფასადი, რომელსაც აქეთ-იქიდან ქვის მოედნის თავზე აზიდული მინისა და ფოლადის ორი მაღალი გამჭვირვალე ლიფტის კოშკი აკრავს.

„გერნიკა“ გამოფენილია რეინა სოფიას ეროვნული ხელოვნების ცენტრის მუზეუმის (Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, სანტა-ისაბელის ქუჩა 52, ატოჩის სადგურის მოპირდაპირედ) საბატინის შენობის მე-2 სართულზე, დარბაზში 205.10. თავად 205.10 და მომიჯნავე 205.09 დარბაზებში ასევე წარმოდგენილია დორა მაარის ოცდარვა ორიგინალური ჟელატინ-ვერცხლის ანაბეჭდი და პიკასოს 1937 წლის მაისის ესკიზები, მათ შორის 2 მაისს ლურჯ ქაღალდზე გრაფიტით შესრულებული „ცხენის თავის ეტიუდი II“.

მუზეუმი ღიაა ორშაბათსა და ოთხშაბათიდან შაბათის ჩათვლით 10:00-დან 21:00 საათამდე, ხოლო კვირას — 10:00-დან 14:30 საათამდე. ყოველ სამშაბათს მუზეუმი დაკეტილია. სტანდარტული ონლაინბილეთი 12 ევრო ღირს, დახურვამდე ბოლო ორი საათის განმავლობაში კი შესვლა უფასოა museoreinasofia.es-ზე წინასწარ დაჯავშნილი დროითი საშვით. ტილოს ზომაა 349,3 × 776,6 სანტიმეტრი და დღეს იგი მინის გარეშე კიდია; 2023 წლის სექტემბრიდან 205.10 დარბაზის სტუმრებს უფლება აქვთ, სურათს ფოტო განათების (ფლეშის) გარეშე გადაუღონ.